Le Grand Départ als katalysator voor Utrecht?

door: Bake Dijk

Op 4 en 5 juli vindt Le Grand Départ van de Tour de France plaats in Utrecht. Op zaterdag de individuele tijdrit van 13,7 kilometer door Utrecht en op zondag de start van de tweede etappe richting Neeltje Jans met 32 km van het parcours (waaronder 10 km neutralisatie) door de binnenstad van Utrecht. De projectorganisatie van Le Grand Départ Tour de France heeft het evenement omgedoopt tot ‘Le Tour Utrecht’. De combinatie van de twee merken: Utrecht en Tour de France.

De organisatie van Le Tour Utrecht benadert de organisatie als een veelomvattend evenement met diverse doelstellingen:

• Een perfect en veilig georganiseerd evenement.
• Het beste uit de stad halen en laten zien: creativiteit, organiserend vermogen, promotie van de stad en versterken van het imago (ambitie: meest gastvrije stad van Nederland, economisch sterke regio, Utrecht stad van Kennis en Cultuur, sportieve en gezonde stad).
• Een impuls voor Utrecht Fietsstad.
• Promotie van (dopingvrije) sport.
• Het versterken van de relatie met het bedrijfsleven en het binden van het bedrijfsleven aan een lange termijn agenda voor de stad.
• Het realiseren van concrete legacy: onder meer via de verbinding tussen top- en breedtesport en als katalysator voor bestaande gemeentelijke programma’s.

Deze doelstelling laten zien dat het de projectorganisatie om meer te doen is dan alleen het organiseren van een sportevenement. De gemeente Utrecht laat zich daarbij nadrukkelijk gelden met een bijdrage van € 5 miljoen in de ondersteuning van Le Tour Utrecht. Dit bedrag wordt minimaal gematcht middels private funding. Inmiddels is de begroting opgeschroefd tot € 15,6 miljoen.

Onderzoek naar de legacy
Vanuit de projectorganisatie is de Universiteit Utrecht, Departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) gevraagd een onderzoek naar de legacy van Le Tour Utrecht te organiseren. Vanuit USBO is al eerder onderzoek gedaan naar de (organisatie van) legacy van grote sportevenementen. Rond het WK 2010 in Zuid-Afrika, de Olympische Spelen in Londen en het EYOF Utrecht 2013 is vergelijkbaar onderzoek uitgevoerd. In het onderzoek naar de legacy van het EYOF Utrecht 2013 werd samengewerkt met de Hogeschool Utrecht en het Mulier Instituut, met deze instituten wordt wederom samengewerkt in het onderzoek naar de legacy van Le Tour Utrecht.

Het onderzoek naar de legacy van Le Tour Utrecht staat onder leiding van prof. dr. Maarten van Bottenburg en is opgesplitst in drie deelonderzoeken:

1. Organisatorische legacy: de evaluatie van de organisatorische legacy richt zich op het inzichtelijk maken van de (ervaren) samenwerking van de ketenpartners (publiek en privaat) en op de ervaring van de gemeentelijke organisatie met internationale topevenementen. Jan-Willem van de Roest en Bake Dijk van de USBO voeren dit onderzoek uit.
    
2. Economische legacy: onderzoek naar de beleving van de bezoekers en de economische impact worden uitgevoerd door Paul Hover van het Mulier Instituut. Voor dit onderzoek dienen de WESP-richtlijnen als uitgangspunt. Een belangrijk uitgangspunt bij deze richtlijn is dat alleen additionele bestedingen mee worden geteld. Dit zijn bestedingen die zonder het plaatsvinden van Le Grand Départ niet gedaan zouden zijn.
    
3. Maatschappelijke legacy: onderzoek naar de vele 'Le Tour Utrecht'-initiatieven in de Utrechtse wijken. Hierbij wordt ingezoomd op de thema’s sport, cultuur en kennis en wat de ervaringen zijn van de inwoners van Utrecht bij deze activiteiten. Tevens wordt onderzocht in hoeverre er kruisbestuiving tussen (de organisatoren van) deze activiteiten plaatsvindt. Dit onderzoek staat onder leiding van Froukje Smits van de Hogeschool Utrecht met medewerking van Hans Slender van de Hanzehogeschool Groningen.

Spanningsvelden van side-event programma’s
Als gekeken wordt naar voorgaande sportevenementen en bijbehorende side-event programma ’s gericht op het creëren van legacy dan valt op dat het maatschappelijke succes van de side-event programma’s vooral afhankelijk is gebleken van de mate waarin actoren het organisatieproces hebben weten te managen rond de volgende strategische spanningsvelden (Brinkhorst & Dijk, 2012; Dijk & Van Eekeren, 2014):

Centrale aansturing vs. lokale uitvoering
Bij side-event activiteiten is het aan te bevelen om optimaal gebruik te maken van de voordelen van centrale aansturing. Een algemeen logo - waar bijvoorbeeld het Inspire Programme rond de Spelen in de U.K. gebruik van maakte - kan helpen om meer bekendheid te verwerven of om financiële middelen te genereren. Activiteiten waarbij de uitvoering ‘bottum up’ vorm wordt gegeven maken de meeste kans maatschappelijke legacy te produceren. Door de landelijke en lokale succesfactoren optimaal op elkaar af te stemmen vergroot de organisatie de kans dat het proces uiteindelijk tot maatschappelijke legacy zal leiden. Met andere woorden ‘denk landelijk, acteer lokaal’.

Momentum van het evenement vs. duurzame legacy
De sportevenementen waarbij het gelukt is hun side-event activiteiten in de context van het sportevenement te organiseren en tegelijkertijd hebben gezorgd voor aansluiting op bestaand (vaak gemeentelijk) beleid zorgen op die manier voor het aanhaken op bestaande financiering en samenwerkingsrelaties. Door de korte duur en het momentum van het evenement en het zicht op het langetermijnbelang van de interventie optimaal op elkaar af te stemmen vergroot de kans dat het project uiteindelijk tot maatschappelijke legacy zal leiden. Met andere woorden: ‘Benut het momentum van het evenement als katalysator voor het einddoel’.

Le Tour Utrecht meerwaarde voor Utrecht?
De grote vraag die rond alle grote sportevenementen zweeft is of de investeringen in de organisatie van een sportevenement gerechtvaardigd zijn. Excessieve bestedingen zoals bij de Spelen in Sochi of het WK en de Spelen in Brazilië maken de Nederlandse burger kritisch ten aanzien van de investeringen in sportevenementen. Een terechte houding, zou je kunnen zeggen.

Het grote voordeel van de organisatie van Le Tour Utrecht is dat er voor het evenement geen grote investeringen hoeven te worden gedaan in stadions of infrastructuur. Het aanwezige budget wordt ten volle ingezet voor de organisatie en de activatie van het evenement. Op voorhand kan er nog weinig gezegd worden over de exacte impact van Le Tour Utrecht op (de inwoners van) de stad Utrecht.

Wat wel opvalt is dat de doelstellingen ten aanzien van Le Tour Utrecht niet onrealistisch lijken. Er worden geen gouden bergen beloofd, er worden geen uitspraken gedaan over het doen stijgen van de sportparticipatie of het verbeteren van de leefbaarheid in Utrechtse wijken. De doelstellingen richten zich met name op het organisatieproces om te komen tot legacy als gevolg van Le Tour Utrecht. Dat is ook waar de projectorganisatie van Le Tour Utrecht invloed op heeft. Op het moment dat de Tourkaravaan de Utrechtse stadsgrenzen heeft gepasseerd is het momentum voorbij en is het aan de Utrechters om de kracht van de Tour de France te benutten voor een beter Utrecht.

Literatuur:

• Brinkhorst, S. & Dijk, B. (2012) Inspired by London 2012. Onderzoeksrapport van 11 casestudies naar de maatschappelijke legacy van de Olympische Spelen in Londen. Universiteit Utrecht. Uitgevoerd in opdracht van NISB.
   
• Dijk, B. & Eekeren, Van, F. (2014) Organisatieproces European Youth Olympic Festival Utrecht 2013 met betrekking tot de maatschappelijke opbrengsten. Universiteit Utrecht. In opdracht van Stichting EYOF Utrecht 2013.

Bake Dijk is sinds 2010 als adviseur/onderzoeker verbonden aan USBO Advies, het onderzoeks- en adviesbureau bij het departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) van de Universiteit Utrecht. Daarnaast is hij sinds 2012 werkzaam als docent/onderzoeker bij de Hanzehogeschool, Instituut voor Sportstudies. Voor meer informatie: B.Dijk@uu.nl.