Lang leve het pluriforme sportaanbod!

In zijn bijdrage aan de rubriek ‘Open Podium’ van 19 augustus jl. op deze site constateert Ruud Stokvis dat in de markt voor lichaamsoefeningen meerdere segmenten te onderscheiden zijn. Volgens Stokvis heeft de overheid dit feit genegeerd en worden de nadelige consequenties daarvan steeds duidelijker. In de eerste constatering kan ik me vinden. Stokvis’ visie op de rol van de overheid in deze en de gevolgen daarvan acht ik echter te kort door de bocht…

Nader lezend lijkt me dat wat Stokvis bedoelt met ‘de overheid’ vooral de onderzoeksorganisaties zijn die door de overheid worden gefinancierd om dat beleid te voeden met onderzoeksgegevens. Die zouden te weinig aandacht hebben voor het ontstaan van segmenten in de sportmarkt (verenigingen, fitnesscentra en ‘anders georganiseerde sport’). Ik waag die stelling te betwijfelen. In het standaardwerk op dat terrein - de Rapportages sport van het SCP - wordt uitvoerig gerapporteerd over verschillende wijzen van sportbeoefening en de verschuivingen daartussen. Dat er niet meer cijfermateriaal wordt gepresenteerd is niet terug te voeren op een gebrek aan interesse bij de onderzoekers of bij het inderdaad mede financierende VWS, maar vooral bij de hoeveelheid beschikbare ruimte (menskracht bij de onderzoekers, aantal pagina’s papier om op te publiceren en bevattingsvermogen van de lezers zelf). Maar meer en beter kan natuurlijk altijd!

Interessanter dan deze kritiek zijn echter de stellingen die Stokvis poneert ten aanzien van de onderscheiden segmenten zelf. Zo stelt Stokvis dat de overheid bij de commercieel georganiseerde fitness even weinig te zoeken heeft als bij bijv. schoonheidssalons. Daarnaast stelt hij dat juist dat andere, veelbesproken segment van de sportmarkt - het verenigingsleven - de sociale cohesie bevorderende organisaties bij uitstek vormt.

Beide stellingen lijken me pertinent onjuist. Ook ik ben een groot voorstander van sportverenigingen, waar de betrokkenheid met de organisatie verder strekt dan het opentrekken van de portemonnee. Sportverenigingen vormen een onmisbaar onderdeel van de Nederlandse sportinfrastructuur. Tegelijk kan niet ontkend worden dat ook in andere sportcontexten interacties plaatsvinden en dat mensen daar met elkaar in competitie treden wie de snelste of de meest behendige is. Cohesie via sport is niet voorbehouden aan de sportvereniging. Mbvo-sportgroepjes zijn voor veel ouderen bijvoorbeeld belangrijk in het onderhouden van contacten. Soms ook neemt verenigingscohesie ongewenste vormen aan. Ballotage-commissies zijn gelukkig uit de mode geraakt, maar voor de stelling dat sportverenigingen ook mensen buitensluiten hoef je heus geen lid te zijn geweest van de Bloemendaalse hockeyclub. En laten we vooral niet vergeten dat ook leden van sportverenigingen niet wars zijn van consumentisme? Een kwart van de verenigingssporters doet dan weliswaar vrijwilligerswerk voor zijn of haar vereniging, driekwart doet dat niet. Persoonlijk vind ik dat een betreurenswaardige ontwikkeling en juich ik ieder beleid toe dat erop gericht is om die ontwikkeling te kantelen. Maar wie bij sportdeelname en cohesie alleen oog heeft voor de sportvereniging voert een achtergrondgevecht.

Ik ben het ook niet eens met Stokvis’ stelling dat de overheid niets te zoeken heeft in de commerciële sportsector. Voor de doelstellingen die de overheid met het sportbeleid wil bereiken vormt het commerciële sportaanbod een interessante partner. Dat geldt voor sportstimuleringsbeleid, het beleid gericht op gezonde leefstijlen en dat geldt voor beleid gericht op het voorkomen van blessures. In veel opzichten slaagt de commerciële sport er beter in om de consument te bereiken dan het aanbod uit de non-profit sector. Veel scholen bijvoorbeeld werken liever samen met het commerciële sportaanbod dan met het amateuristische verenigingsleven. De overheid zoekt 2500 combinatiefunctionarissen? Geef dat geld aan de fitnesscentra zou ik zeggen, benoem 10% van de 25.000 arbeidskrachten die daar werken tot combinatiefunctionaris en de doelstelling is bereikt.

Samengevat: ja, de sportmarkt is gesegmenteerd. Of beter gesteld: op de sportmarkt wordt het aanbod allengs pluriformer. Niet gestoord door principiële bezwaren zapt de moderne sportconsument langs dit aanbod en pikt eruit wat hem of haar bevalt. Betekent dit dat de sportbeoefening van karakter verandert en dat wat onder sportbeoefening moet worden verstaan mee verandert? Jazeker! Maar wie daarover rouwt, huilt krokodillentranen. De segmentatie van de sportmarkt heeft vooral betekend dat meer mensen zich thuis gingen voelen op deze soms toch wat curieuze markt. Meer mensen dan ooit doen aan sport. Eerst veelal als junior bij een sportvereniging, later ook ‘ anders georganiseerd’ of als klant van een fitnesscentrum. Maar ze doen tenminste aan sport! Ze spreken ervoor af met buren, met collega’s of met vrienden, ze lezen erover in kranten en in glossy’s en kijken ernaar op televisie of op internet. Misschien niet allemaal even fanatiek, maar toch: beter een beetje betrokkenheid dan helemaal geen.

Sportbeleidsmakers realiseren zich die ontwikkeling al veel langer. Dat geldt voor de rijksoverheid en dat geldt in toenemende mate voor het sportstimuleringsbeleid van lagere overheden. Het geldt zelfs ook voor sportkoepel NOC*NSF, dat in zijn beleid om meer mensen bij de sport te betrekken het vizier al lang niet meer uitsluitend richt op de traditionele sportvereniging voor en door vrijwilligers. En ja, het geldt ook voor degenen die proberen het beleid te voorzien van deugdelijk cijfermateriaal. Dat heeft niets te maken met het brood dat men eet, maar alles met de intentie om de ontwikkelingen in de sport zo goed mogelijk te volgen en te begrijpen.

Koen Breedveld is directeur van het W.J.H. Mulier Instituut. Van 1999 tot 2008 werkte hij bij het Sociaal en Cultureel Planbureau, waar hij onder andere verantwoordelijk was voor het project Rapportage sport.  In december verschijnt bij het SCP een nieuwe Rapportage sport.