KNWU presenteert duurzaamheidsplan

door: Maurice Leeser

De natuur en biodiversiteit in Nederland staan onder aanzienlijke druk, en de gevolgen van klimaatverandering worden steeds duidelijker zichtbaar. Dit laatste onderwerp staat uiteraard ook hoog op de agenda van de klimaattop die 11 tot 22 november plaatsvindt in Bakoe, Azerbeidzjan. Ook de wielersport ervaart de impact van deze veranderingen. Incidenten zoals aardverschuivingen, hevige regenval en extreme hitte tijdens belangrijke races illustreren hoezeer de opwarming van de aarde ook de (wieler)sport beïnvloedt. In reactie hierop heeft de Koninklijke Nederlandse Wielren Unie (KNWU) een duurzaamheidsplan ontwikkeld.

Het duurzaamheidsplan van de KNWU is opgebouwd uit twee hoofddelen: het verminderen van koolstofemissies binnen de Nederlandse wielersport en het stimuleren van fietsgebruik. De KNWU gelooft er namelijk sterk in dat de fiets een cruciale rol vervult in het bevorderen van betaalbare mobiliteit, het verbeteren van de vitaliteit en het verkleinen van onze ecologische voetafdruk. Door middel van de volgende initiatieven streeft de KNWU ernaar een positieve impact te hebben op het vergroten van het bewustzijn over klimaatverandering en op de gezondheid van de samenleving.

Verlagen ecologische voetafdruk en vergroten bewustzijn
De KNWU is vastbesloten om de koolstofemissies van de Nederlandse wielersport tegen 2030 aanzienlijk te verminderen. Om deze intenties kracht bij te zetten, heeft de KNWU in 2024 het Climate Action Charter van de UCI ondertekend en de uitstoot van onze vervoersbewegingen van 2023 inzichtelijk gemaakt.

Zo nam de KNWU in 2023 deel aan 69 topsportevenementen. De footprint van deze vervoersbewegingen en overnachtingen was ± 540 ton koolstofdioxide-uitstoot (deze uitstoot is vergelijkbaar met 134 keer om de aarde met een fossiele auto of de uitstoot van 60 Nederlanders). De helft van deze uitstoot werd veroorzaakt door 5 intercontinentale kampioenschappen. De 22 wielersportevenementen die in Europa plaatsvonden, waren samen goed voor 132 ton CO2. Bij de overige 42 wielersportevenementen was het niet nodig om te vliegen. De totale koolstofdioxide-uitstoot van het wagenpark van de KNWU was ± 98 ton.

In 2025 gaat de KNWU de koolstofdioxide-uitstoot bij de grootste leveranciers en evenementen agenderen. Door in 2025 onze volledige uitstoot te meten en compensatie- en/of reductiedoelstellingen te formuleren, kunnen we belangrijke stappen zetten naar een duurzamere wielersport.

Dat is echter gemakkelijker gezegd dan gedaan, want dit vormt een aanzienlijke uitdaging en een paradox. Zo zijn enerzijds vlieg- en reisbewegingen essentieel voor deelname aan (inter)nationale wedstrijden, maar anderzijds zijn deze vliegreizen en verplaatsingen doorgaans weinig duurzaam. En is er ook nog eens een drukke internationale wielerkalender. Deze omvat onder meer het Wereldkampioenschap Wegwielrennen in Kigali, Rwanda in 2025 en in Montreal, Canada in 2026, evenals de aankomende Olympische en Paralympische Spelen in Los Angeles, Verenigde Staten in 2028 en in Brisbane, Australië in 2032.

De KNWU zal dan ook het gesprek met de Internationale Wielersportbond (UCI), de Europese Wielersportbond (UEC) en met de nationale wielersportbonden in het buitenland intensiveren over cruciale aspecten zoals vlieg- en reisbewegingen van sporters en officials, de drukte van de wielerkalender, de omvang van de wielerkaravaan en de gebruikte transportmethoden. Ons doel is om bewustwording te vergroten, gezamenlijke inspanningen te bevorderen en kennis uit te wisselen. Vanzelfsprekend zullen we ook in gesprek gaan met de wielerclubs, commerciële ploegen en wedstrijdorganisatoren in Nederland.

Bevorderen fietsmobiliteit
Maar daar blijft het niet bij, we willen meer doen. Zo zal de KNWU, samen met partners, via De Nationale Klimaat Fietsdag wielerclubs aanmoedigen om meer aandacht te vragen voor duurzaamheid en klimaatverandering. Maar ook buiten de wielersport willen we mensen en organisaties stimuleren om (meer) gebruik te maken van de fiets. Het gebruik van de fiets is tenslotte niet alleen goed voor onze gezondheid, maar ook voor de bereikbaarheid, natuur en het klimaat. Daartoe heeft de KNWU de stichting Op de Fiets opgericht om fietsmobiliteit te bevorderen en bij te dragen aan een duurzaam Nederland. En fietsstimulering is van cruciaal belang: wat speelt er precies?
 

• Nederland beschikt over een indrukwekkend netwerk van 153.000 kilometer aan fietspaden en fietswegen, en er zijn meer fietsen dan inwoners, namelijk 23 miljoen fietsen. Je zou verwachten dat elk Nederlands kind een fiets heeft en leert fietsen. Toch is dat niet altijd het geval. Zo heeft 12 procent van de Nederlanders van 6 jaar en ouder geen fiets of fietst niet. Dit betekent dat er in elke klas gemiddeld 2 kinderen zijn die geen fiets hebben, en 1 op de 11 kinderen fietst zelden of nooit. Als gevolg hiervan zien we een daling in het aantal deelnemers aan het praktisch verkeersexamen, en nemen de motorische en fietsvaardigheden van onze kinderen af. Met alle nadelige gevolgen voor de verkeersveiligheid;
   
• Het aantal minuten dat jongeren, jongvolwassenen en hoger opgeleiden per week op de gewone fiets doorbrengen, is aanzienlijk gedaald. Dit komt onder andere doordat ze minder fietsen in hun vrije tijd en voor hun dagelijkse ritten naar school en werk. De met de gewone fiets afgelegde afstand nam tussen 2019 en 2022 dus met bijna 17% af. Deze ontwikkeling is zorgwekkend, niet alleen omdat hierdoor steeds minder mensen voldoen aan de beweegrichtlijnen (dit percentage is daardoor inmiddels gedaald naar 44 procent), maar ook omdat de kloof tussen fietsen als vervoersmiddel en fietsen als sport steeds groter wordt. Het is van belang om deze trend te erkennen en te adresseren, zodat we de fiets als een waardevol en veelzijdig vervoersmiddel kunnen behouden en stimuleren;
   
• Nederland is Europees kampioen zitten, maar liefst 26 procent van de Nederlandse bevolking van 15 jaar en ouder zit meer dan 8,5 uur. Per dag! Met alle nadelige gevolgen voor de gezondheid en vitaliteit.

Het doel van het bevorderen van fietsmobiliteit is om jaarlijks extra 25.000 kinderen te motiveren om op de fiets naar school te gaan. Dit kan leiden tot een besparing van maar liefst 3.000 ton CO2-uitstoot per jaar. Daarnaast willen we organisaties aanmoedigen om meer medewerkers te stimuleren om van huis naar werk te fietsen. We verwachten dat dit op termijn jaarlijks 20.000 extra medewerkers zal overtuigen om de fiets te nemen, wat resulteert in een additionele besparing van 15.000 ton CO2-uitstoot.

Deze doelen kunnen we echter niet alleen bereiken. Daarom roepen we op tot samenwerking en willen we voortbouwen op de vele goede initiatieven die binnen de wielersport en de samenleving al zijn ondernomen. Samen kunnen we een verschil maken.

Maurice Leeser (1969) is directeur-bestuurder van de Koninklijke Nederlandsche Wielren Unie (KNWU) en sinds 2019 adviseur van de Nederlandse Sportraad. In 2022 was hij programmamanager bij VeiligheidNL (het kenniscentrum voor letselpreventie). Daarvoor werkt hij bijna drieënhalf jaar als directeur-bestuurder van Sportbedrijf Lelystad, zeven jaar als directeur van het Watersportverbond en drie jaar als directeur van de Roeibond. Weer eerder werkte hij vanaf 2006 bij de directie Sport van het ministerie van VWS en vanaf 2003 bij Gehandicaptensport Nederland. Van 1999 tot 2003 was Leeser in dienst bij de Dopingautoriteit.