IOC kan de zure appel maar beter in één keer doorslikken

door: Sjak Rutten

Op het IOC-congres van eind maart heeft het IOC de deur op een kier gezet voor deelname van atleten uit Rusland en Wit-Rusland aan de Olympische Spelen in 2024 in Parijs. Voorzitter Thomas Bach roept de internationale sportbonden op om atleten uit die landen weer toe te laten tot internationale toernooien, waaronder toernooien die (tevens) als kwalificatie dienen voor de Olympische Spelen. Het IOC wil dan in een later stadium een besluit nemen over deelname van (Wit-)Russen aan de Spelen zelf. Atleten uit die landen zouden dan mogelijk onder een neutrale vlag kunnen deelnemen aan individuele sporten, mits zij de invasie in Oekraïne niet actief ondersteunen of hebben ondersteund.

Het IOC komt hiermee terug van een eerder besluit om Russen en Wit-Russen van de Olympische Spelen te weren. Dat besluit werd genomen na de invasie van Rusland in Oekraïne in februari 2022. Deze draai is het IOC niet alleen op veel kritiek komen te staan, maar in de praktijk zal het besluit ook lastig uitvoerbaar zijn. Daarom had het IOC er verstandiger aan gedaan de Russen en Wit-Russen nu al uit te sluiten van de Olympische Spelen in Parijs. Dat had duidelijkheid geschapen en voorkomen dat de discussie over deelname van Russen en Wit-Russen tot de opening van de Olympische Spelen blijft doorzieken.

Problemen op twee punten...
Het IOC kan met zijn recente besluit problemen verwachten op twee punten: de kwalificatietrajecten 1) en de voorwaarde dat atleten die de invasie actief ondersteunen of ondersteund hebben worden uitgesloten 2).

1. De kwalificatietrajecten
De internationale sportbonden zijn autonoom in het organiseren van sportwedstrijden, ook als die (mede) gelden als kwalificatie voor de Olympische Spelen. Op dit moment voeren sportbonden een verschillend beleid voor wat betreft de deelname van Russen en Wit-Russen. Russische schaatsers en atleten worden al langer uitgesloten van internationale evenementen. De internationale paardensportbond FEI heeft vorige week aangekondigd de oproep van het IOC niet te volgen: Russische en Wit-Russische sporters zijn niet welkom op evenementen van de FEI, ook niet onder neutrale vlag. Daar staat tegenover dat boksers, zwemmers en wielrenners onder neutrale vlag wel aan wedstrijden kunnen deelnemen. In het tennis zijn de regels recent juist versoepeld. Russen en Wit-Russen zijn weer welkom op Wimbledon.

De ongelijkheid tussen sporten zal als gevolg van het IOC-besluit alleen maar toenemen. Op de Europese Spelen die in juni a.s. in Krakau worden gehouden zullen geen Russen en Wit-Russen worden toegelaten. Omdat dit toernooi voor een aantal sporten geldt als kwalificatietoernooi voor de Olympische Spelen zullen zich voor deze sporten geen Russen of Wit-Russen kunnen kwalificeren. Ook aan een aantal andere kwalificatietoernooien zullen Russen en Wit Russen niet kunnen deelnemen omdat ze van de organiserende landen geen visum krijgen. Door de besluitvorming over de deelname aan kwalificatietrajecten aan de internationale sportbonden over te laten heeft het IOC de regie uit handen gegeven en daarmee een ongelijkheid tussen de verschillende olympische sporten gecreëerd die moeilijk valt uit te leggen. Uiteindelijk zal het IOC een overtuigend antwoord moeten hebben op de vraag waarom een Russische bokser wel aan de Olympische Spelen kan deelnemen en een Russische hoogspringer niet. Dat zal niet gemakkelijk zijn.

2. Uitsluiting (Wit-)Russische 'patriotten'
Het probleem van de ongelijke kwalificatietrajecten is kinderspel in vergelijking met de voorwaarde dat Russen en Wit-Russen die de invasie actief ondersteunen worden uitgesloten. Hoe wil het IOC dat gaan vaststellen? Het is een onbegaanbare weg om aan iedere Russische of Wit-Russische sporter te vragen zich actief tegen de oorlog uit te spreken. Daarmee breng je deze sporters en hun familie in gevaar. Maar hoe dan wel?

Het is zeker mogelijk om sporters uit te sluiten waarvan de steun aan de invasie gemakkelijk kan worden aangetoond. Een voorbeeld is de olympisch zwemkampioen Yevgeny Rylov, die veelvuldig optreedt op steunmanifestaties voor de inval in Oekraïne. Hetzelfde geldt voor enkele Russische turners die hebben deelgenomen aan wedstrijden met een 'Z' op hun turnkleding. Dat ligt allemaal vast op beeld. Lastiger wordt het een oordeel te vellen over sporters die zich onthouden van uitspraken maar deel uitmaken van het leger of de politie waar ze de faciliteiten vinden om te trainen. Dat zijn er niet weinig. Meer dan de helft van de Russische medailles op de laatste Olympische Spelen werd behaald door sporters die in dienst zijn bij het leger op de politie.

Neutrale vlag
Met het recente verzoek aan internationale sportbonden om Russen en Wit-Russen toe te laten en het besluit over hun mogelijke deelname aan de Olympische Spelen zelf uit te stellen heeft het IOC zichzelf opgezadeld met de hierboven genoemde uitvoeringsproblemen, die lastig tot onmogelijk op te lossen zijn. Daarnaast is er kritiek op het deelnemen van atleten onder neutrale vlag. De mogelijkheid voor het deelnemen onder neutrale vlag komt voort uit de dopingschorsing die aan Rusland is opgelegd en biedt de mogelijkheid om atleten deel te laten nemen die kunnen aantonen dat zij dopingvrij zijn. Over het oprekken van het gebruik van de neutrale vlag voor atleten uit landen die land van de Olympische Spelen zijn uitgesloten is het laatste woord waarschijnlijk nog niet gezegd.

Ook is het niet onmogelijk dat het IOC met het besluit om Russen en Wit-Russen nu nog niet uit te sluiten problemen krijgt met een deel van zijn sponsors die vrezen voor een consumentenboycot. En als Oekraïne zou besluiten tot het boycotten van de Olympische Spelen vanwege de deelname van Rusland ontstaat er een serieus risico op een splitsing van de olympische beweging. Het lijkt onvoorstelbaar dat atleten uit westerse landen zullen sporten tegen Russen en Wit Russen op een evenement waarop de Oekraïners ontbreken, terwijl hun regeringen steeds meer wapens aan Oekraïne leveren. Het IOC had zich een hoop ellende kunnen besparen door in één keer door de zure appel heen te bijten door Russen en Wit-Russen nu al van de Olympische Spelen in Parijs uit te sluiten.

Sjak Rutten is historicus en biograaf. Hij is bestuurslid van HTV Berg & Dal, een van de grootste tennisverenigingen in Nederland. Contact: 06-4702 6706 en sjak.rutten@ziggo.nl.