Hoe moet het verhaal de andere zijde van de medaille worden?

door: Hajo Schuurman

Met de nieuwe koers van NOC*NSF moet er tijdens de Olympische Spelen van 2024 meer aandacht komen voor het verhaal van de sporter. Deze koerswijziging laat zien dat de Olympische Spelen verder gaan dan alleen presteren cq. topresultaten behalen. Het persoonlijke verhaal van de sporter moet een inspirerende maar ook kwetsbare menselijke kant van de sporter laten zien.¹ In dit artikel wil ik aangeven hoe de koerswijziging in een breder perspectief invloed kan hebben op het topsportklimaat. Om dit uit te leggen wil ik eerst een uitstapje maken naar de gezondheidszorg.

NOC*NSF sluit met ‘het verhaal van de sporter’ aan bij ontwikkelingen binnen de gezondheidszorg. Hier gaat het ook om het verhaal van de patiënt dat een belangrijke rol speelt voor de kwaliteit van de zorg. Het verhaal van de patiënt spreek mee met de objectieve informatie van een vastgestelde diagnose. Dit wordt ook wel ‘narratieve verantwoording’ genoemd. Objectieve waardes over bijvoorbeeld het aantal rokers of mensen met overgewicht zijn dan ook niet leidend genoeg voor een betekenisvolle aanpak van deze problemen.² Zo laat het project Healty Storytelling zien dat het bespreekbaar maken van overgewicht door te luisteren en te reageren op persoonlijke of fictieve verhalen kan zorgen voor meer empathie waardoor het stigma rondom overgewicht doorbroken wordt.³ Het inbedden van persoonlijke ervaring en verhalen helpt om bepaalde beslissingen, acties of standpunten te rechtvaardigen of te verklaren.⁴ Het persoonlijke verhaal spreekt daarom mee in de manier waarop de zorg georganiseerd wordt.

Het verhaal van de sporter
NOC*NSF volgt met 'het verhaal van de sporters' dezelfde koerswijziging als de gezondheidszorg. Hierbij wordt 'het verhaal van de sporter' prominent naar voren gebracht. Vanuit het oogpunt van de Olympische Spelen roept deze koerswijziging echter de volgende vraag op: kan het verhaal van de sporter worden meegenomen in de verantwoording bij de selectie van sporters tijdens die Spelen?

Het benadrukken van het verhaal van de sporters vereist dat NOC*NSF nadenkt over hoe ze in de media verantwoording willen afleggen over deze nieuwe visie nu het verhaal van de sporter op een statuut staat. Deze verantwoording voor de koersverandering zal waarschijnlijk in een breder perspectief worden geplaatst dat verder gaat dan alleen de Olympische Spelen. Hierbij neemt NOC*NSF meer verantwoording voor grotere maatschappelijke thema’s rondom sportparticipatie en grensoverschrijding. De vraag is dan ook hoe dit breder perspectief terugslaat op de topsport. Laten we met het laatste beginnen.

Een inspirerende reis naar een vitaal sportklimaat
De verhalen van de sporters zijn natuurlijk mooier als er een medaille bij komt kijken. Toch is het verhaal vanuit een breder perspectief belangrijk voor een toekomstige sportgeneratie. Het verhaal laat namelijk de onbekende reis van de topsporter zien. Deze onbekende reis gaat dan voornamelijk over een zwaar topsporttraject waarvan de opbrengt niet zeker is.

Dit traject vraagt iets van de enorme veerkracht van de olympische sporter. Hiermee raakt het verhaal van de sporter belangrijke maatschappelijk thema’s rondom beweegarmoede en vitaliteit. Een veerkrachtige sporter kan model staan voor de jonge generatie om ook een onbekende sportreis te gaan maken. We zagen dit terug in een mooi pleidooi van Tourwinner Demi Vollering.⁵ Toch moet het verhaal van een veerkrachtige olympische sporter niet op zichzelf bestaan. De kracht van het inspireerde verhaal ligt helemaal in het verlengde van goede ondersteunde nationale sportbonden.

De bond als steunpunt
Met de koersverandering zet NOC*NSF een eerste stap om sportbonden na te laten denken over de manier waarop verhalen kunnen helpen bij grensoverschrijdende thema's binnen de verschillende sportbonden. Een project zoals Healthy Storytelling is een mooie manier om te kijken hoe stigma’s binnen de topsport bijvoorbeeld doorbroken kunnen worden. Dit kan bijvoorbeeld gaan over het stigma: winnen ten koste van alles?¹

Het persoonlijke verhaal kan binnen dit soort trajecten inzicht geven in de leefomgeving van de sporter en laten zien waar de steunpunten of zwakke plekken van het sportklimaat liggen. Hiermee wordt het persoonlijke verhaal belangrijk voor de manier waarop het beleid voor een veilig sportklimaat gemaakt wordt. Bonden kunnen zichzelf door het verhaal van de sporter opnieuw bewijzen als belangrijk steunpunt voor een veilig sportklimaat. De vraag is alleen of de bonden zelf ook veerkrachtig genoeg moeten zijn om met de sporter mee te bewegen.

Een veerkrachtige sportstructuur
Een veerkrachtige sporter staat niet op zichzelf, maar heeft een persoonlijke verhaal dat inzicht geeft in de belangrijke structuren en steunpunten van het sportklimaat. Steunpunten kunnen dan gaan over de bestaanszekerheid van een duurzame topsportcarrière.² Bieden bijvoorbeeld subsidies of talentenprogramma’s genoeg zekerheid om een duurzame topsportcarrière te ambiëren? Worden steunpunten buiten de gebaande paden van de bond ook geaccepteerd?

Het persoonlijke verhaal lijkt daarom ook een waardevolle test te zijn waarmee de veerkracht van de bonden kan worden bewezen. Afsluitend kan daarom gesteld worden dat het persoonlijke verhaal meer tegenwicht zal gaan meebrengen in de verantwoording van een resultaat gericht beleid. Een tegenwicht waarmee de bond kan laten zien dat ze niet alleen steun kan bieden op basis van goede resultaten, maar ook op basis van het persoonlijke verhaal, dat een belangrijke en waardevolle inspiratiebron kan zijn voor de toekomstige generatie en voor het waarborgen van een veilig sportklimaat.

Hajo Schuurman: Filosoof en Hogeschooldocent op Hogeschool KPZ en is verbonden aan ESPRIT (Erasmus Center for Sport Integrity en Transition).