Het verband tussen ‘juichen’ en de kans op uiteindelijk teamsucces

Gedrag is besmettelijk. Zie je iemand gapen of lachen, dan is het vaak een kwestie van seconden voor je het zelf ook doet. Dit kopieergedrag blijkt ook te werken op het voetbalveld. Hoe ‘besmettelijker’ iemand zijn succes viert en deelt met zijn teamgenoten, hoe groter de kans is dat dit team wint.

Evolutionair gezien is besmettelijkheid van gedrag eenvoudig te verklaren. Synchroniseren met soortgenoten en het kunnen kopiëren van bepaalde gedragingen is namelijk erg belangrijk om te overleven in sociale groepen. Een goed voorbeeld is het gedrag van een school vissen zoals haring of sardientjes. Alleen door met elkaar te synchroniseren, zoveel mogelijk precies hetzelfde te doen, kunnen ze overleven. Daarnaast heeft het kopiëren van gedrag nog een andere functie, namelijk leren van elkaar. Beide functies, overleven en leren, impliceren dat met bewegingsgedrag doelen worden gecommuniceerd. Dit geld in het bijzonder voor uitingen van emoties, welke gezien kunnen worden als een speciaal soort bewegingsgedrag.

Emoties hebben invloed op toekomst
Emoties worden vaak begrepen en uitgelegd in de context van wat er zonet is gebeurd. Daarbij vergeten we dat emoties ons bewegen om iets te gaan doen en vooral ook tot doel hebben om emoties en handelen van anderen te beïnvloeden. Emoties hebben dus evengoed invloed op de toekomst. Vooral uitingen van positieve emoties moeten gezien worden als een middel om iets verder te bereiken.

Wij onderzochten of de manier waarop voetballers hun blijdschap uiten bij een gescoorde penalty van invloed is op het uiteindelijke resultaat van een penalty shootout. De penalty shootout is een belangrijk onderdeel geworden van het moderne voetbal. In het verleden is bijna één op de vier (achtste-, kwart-, halve-) finales van belangrijke toernooien zoals WK’s en EK’s beslist door middel van een shootout. De kans is dus groot dat ook tijdens het WK van 2010 penalty’s de beslissing zullen moeten forceren van een wedstrijd die na blessuretijd nog steeds op slot zit.

De grote publiekelijke interesse en de immense belangen die bij dit soort evenementen op het spel staan, maken dat de druk op spelers om te presteren enorm is. Dit gegeven maakt de penalty shootout een heel speciaal studieobject voor ons onderzoek naar presteren en het nemen van belangrijke beslissingen onder hoge druk. Het mooie bij de penalty shootout is dat het individuele doel van het scoren van een penalty direct in dienst staat van het groepsdoel, het winnen van de wedstrijd.

Om erachter te komen of er een link bestaat tussen individueel presteren in een penalty shootout en uiteindelijke teamwinst bestudeerden wij alle penalty shootouts die ooit gespeeld zijn op EK’s en WK’s voetbal sinds de invoering van de shootout in 1972. In het bijzonder wilden we onderzoeken of er een relatie bestaat tussen het individueel uiten van een emotie (juichen) en uiteindelijk als team de shootout winnen. Om te voorkomen dat juichen omdat je voorstaat - of niet juichen omdat je achterstaat - de voorspelde relatie maskeert keken we alleen naar de gescoorde penalty’s waarbij de stand in de shootout gelijk was. Op die manier hebben hielden we een representatief aantal van 151 penalty’s over voor onze analyse. Na elk schot werd een scorende speler beoordeeld op de mate waarin hij zijn emoties als blijdschap en trots uitte direct na het schot. Uit onze analyse bleek dat de spelers die hun blijdschap en trots duidelijk en zichtbaar uitten - bijvoorbeeld door hun armen in de lucht te gooien - in de meeste gevallen tot het winnende team behoorden. Er was dus een relatie tussen het individueel uiten van positieve emoties en uiteindelijk teamsucces.

Emotionele besmetting
Ons onderzoek laat zo zien dat de uiting van emoties van een scorende speler invloed heeft op de andere spelers op het veld. Zo wordt met juichgedrag het eigen team aangestoken met een positieve instelling. Dit resulteert in een verbreding van aandacht, denken en handelen van teamgenoten en moedigt ze aan om creatiever en breder te focussen. Daarnaast worden de negatieve effecten van emoties zoals stress en angst teniet gedaan of verzwakt. En ook niet onbelangrijk, op de tegenpartij hebben de uitingen van positieve emoties juist het tegenovergestelde effect. Het maakt dat zij zich juist minder zeker van zichzelf voelen. In ons onderzoek hebben we dit effect ook direct kunnen aantonen. Wanneer duidelijk zichtbaar werd gejuicht, bijvoorbeeld met twee armen hoog in de lucht, dan was de kans meer dan twee keer zo groot dat de tegenstander miste.

Samen juichen
Om maximaal rendement te halen uit het besmetten met positieve emoties is het belangrijk dat het scoren wordt gevierd met de mensen die je wilt besmetten. Als je naar het publiek staat te juichen na een gescoorde penalty, wordt het publiek enthousiast. Dat is leuk, maar zij hoeven op dat moment niet te presteren. Het team waarmee je op het veld staat wel. Vooral samen juichen is dus belangrijk. Zo wordt scoren besmettelijk.

Hetzelfde principe is eenvoudig door te trekken naar situaties in andere sporten en niet alleen sporten waarin in teams gewerkt wordt. Je kunt elkaar motiveren door positief stil te staan bij een goede groepsprestatie en deze met elkaar te delen. Zo besmet je elkaar met het gevoel van trots en zelfvertrouwen en slaat dit over op het hele team, wat het prestatieniveau verhoogt. Het is wel belangrijk te beseffen dat normaal gesproken emotionele besmetting heel onbewust plaatsvindt. Je moet dus niet overdrijven door de uitingen van blijdschap of trots uit de context te halen.

Rem eraf
In Nederland reageren we vaak meer onderkoeld op succes dan in bijvoorbeeld Amerika. Veel mensen lijken uitbundig reageren wat te hebben afgeleerd. Om de kans op succes te vergroten, zowel op het sportveld als in het dagelijks leven, is het belangrijk om die rem eraf te halen. Emoties uiten en uitbundig juichen als reactie op een overwinning is een natuurlijke reactie. En - zoals uit ons onderzoek blijkt - wanneer individuele en groepsdoelen samenvallen, ook een heel erg functionele reactie.

Voor de geïnteresseerde lezer, ons onderzoek is gepubliceerd:
Moll, T., Jordet, G. & Pepping, G.-J. (2010).
Emotional contagion in soccer penalty shootouts: Celebration of individual success is associated with ultimate team success.
Journal of Sports Sciences, June 2010. doi:10.1080/02640414.2010.484068.