Een kwetsbare speler is een gehoorzame speler

“For hundreds of professional footballers in Eastern Europe, their dream of making a career in football has turned into nothing short of a nightmare. They don’t receive their salaries they are physically and mentally abused and have to be on their guard against falling into the hands of criminals.”

Bovenstaande is een conclusie uit FIFPro Black Book Eastern Europe (FIFPro, 2012), een rapportage over misstanden in het Oost-Europese voetbal. Met de komst van het EK naar Oost-Europa (Polen/Oekraïne 2012) denkt de wereldwijde vakbond van voetballers (FIFPro) een goed momentum te hebben om de arbeidsomstandigheden van hun beroepsgroep voor het voetlicht te brengen. En met de presentatie van het FIFPro Black Book Eastern Europe op 7 februari jl. is dat gelukt.

Dat bijvoorbeeld bij een gemiddelde voetbalwedstrijd in Oost-Europa minimaal twee spelers ooit benaderd zijn om de uitkomst van een wedstrijd te beïnvloeden is voor voetballiefhebbers moeilijk te negeren en een fijne stok om mee te slaan voor de criticasters van Euro 2012. Ook de openbaring dat in deze landen meer dan tien procent van de voetballers te maken heeft met geweld en intimidatie lijkt geen reclame voor het vestigingsklimaat. De fast facts (zie hieronder in het kader) waar het rapport mee begint nodigen uit tot verder lezen, maar zeker ook tot verder denken.

Hoe is dit onderzoek uitgevoerd, hoe betrouwbaar zijn de resultaten? We kijken eerst naar de verzameling van de data. Dan blijkt dat in twaalf Oost-Europese landen (Noot 1) in het najaar van 2011 een vragenlijst over misstanden in het betaalde voetbal is afgenomen onder profvoetballers. De vragenlijst bestaat uit opvallende thema’s als: ‘salarissen en bonussen’, ‘gedwongen individuele training’, ‘geweld en intimidatie’, ‘racisme en discriminatie’ en ‘omkoping’. Deze onderzoeksthema’s vormen zelfs zonder de uitkomsten van het onderzoek te kennen al een alarmerend rijtje, wat over het algemeen geen garantie biedt voor een neutraal onderzoek. Bovendien is er geen controle uitgevoerd op de achtergrondvariabelen van de onderzoeksgroep. Het is daardoor onduidelijk of de ondervraagde groep representatief is voor alle voetballers. Dit bemoeilijkt de duiding van de beschrijvende statistieken. Tot slot ben ik bij een dergelijk ‘gevoelig’ onderzoek erg benieuwd wie de vragenlijst juist niet in vulden? Dat lijkt mij zeer interessant, maar die informatie ontbreekt in het rapport.

De vraag rijst waarom het onderzoek door FIFPro zelf is uitgevoerd en niet door een onafhankelijke partij. Hoewel het aan de kaak stellen van misstanden natuurlijk een nobel doel is, moet men zich bij het lezen van dit onderzoek blijven beseffen dat de FIFPro bestaat bij gratie van het lidmaatschap van de profvoetballer.

Het is dus noodzaak om kritisch naar de uitkomsten van de beschrijvende grafieken te kijken. Vooral vanwege de methodologische tekortkomingen en de betrokkenheid van de uitvoerder. Maar is daarmee het onderzoek zonder waarde? Zeker niet. Halverwege begint het interessant te worden vanaf hoofdstuk 5; Cross Tabulation.

Op basis van de enquête zijn deelnemers uitgenodigd om hun persoonlijke verhaal te vertellen aan de onderzoekers. Minder dan tien procent van de respondenten ging hier op in. Maar de verhalen die wel opgetekend werden zijn ontnuchterend en doen het ergste vermoeden.

De rode draad die door alle verhalen loopt is intimidatie van spelers. Soms zijn deze onschuldig (’s nachts individueel trainen), in sommige gevallen serieuzer (uitblijven van lonen of bonussen) en met regelmaat zeer ernstig (bewerking met stroomstootwapen). Die intimidatie zetten bestuurders soms in ten tijden van contractonderhandelingen, maar ook de georganiseerde misdaad gebruikt deze methoden om spelers ‘rijp te maken’ voor omkoping.

Uit het onderzoek blijkt dat spelers die zeggen ooit slachtoffer te zijn geweest van geweld ruim vier keer vaker (38%) benaderd zijn om wedstrijden te beïnvloeden dan niet-slachtoffers (8%). Vergelijkbare cijfers zijn er ook voor intimidatie en gedwongen alleen trainen. ‘Een kwetsbare speler is een gehoorzame speler’ lijkt de achterliggende gedachte van clubbestuurders en de georganiseerde misdaad te zijn. Het rapport suggereert overigens dat het verschil tussen deze partijen niet altijd even groot is. Niet zelden hebben clubbestuurders volgens de onderzoekers weet van omkoping bij de eigen club.

In hoeverre zijn de onderzoeksresultaten ook voor de West-Europese voetbalcompetities van toepassing? De berichtgeving in deze landen omtrent de geschetste problematiek beperkt zich vooral tot incidenten. Met uitzondering van omkoping. In Italië is de voetbalbond samen met justitie al jaren bezig om een netwerk van omkoping met oud-voetballers als spin in het web op te rollen. Maar ook dichter bij huis heeft het probleem de aandacht: in 2010 riep de KNVB een ‘tiplijn omkoping’ in het leven. Onderzoekscijfers ontbreken echter op dit punt.

Het blijft ook onduidelijk hoe groot de problemen in Oost-Europa daadwerkelijk zijn. Zijn de resultaten een topje van de ijsberg omdat slechts enkelen durfden mee te doen? Of is het allemaal wat zwaarder aangezet om de aandacht van betrokken partijen te trekken? Het rapport blijft in de eerste honderd pagina’s interessant maar onvolledig. Echter, vanaf dat punt wordt het beleidsmatig en wetenschappelijk relevant. Het biedt beleidsmakers en onderzoekers, in zowel Oost- als West-Europa, inzichten in krachtenvelden die rond misstanden in voetbal spelen. Inzichten die clubbestuurders en de georganiseerde misdaad al veel langer hadden.

Noot 1:
Bulgarije, Kroatië, Tsjechië, Griekenland, Hongarije, Kazachstan, Montenegro, Polen, Rusland, Servië, Slovenië en Oekraïne (n=3.357). Malta, Roemenië en Cyprus werden door een te kleine onderzoeksgroep uitgesloten.

Literatuur:
FIFPro Black Book Eastern Europe | The problems professional footballers encounter: research. Voor de inhoud van dit rapport klik hier.