Een elftal vol met Messi’s?

door: Jan-Willem de Koster

Lionel Messi is de beste voetballer ter wereld. Maar zou een elftal Messi’s ook de beste voetbalploeg ter wereld opleveren? In de sport is het geheel lang niet altijd de som der delen. Dat maakt de zoektocht naar het ideale team een stuk moeilijker dan die op het eerste gezicht lijkt.

Coach Ronald Koeman beschikte in het seizoen 2003/2004 over de twee grootste talenten die Ajax in jaren had voortgebracht: Rafael van der Vaart en Wesley Sneijder. Toch had hij er moeite mee de twee supertalenten samen te laten spelen op het Amsterdamse middenveld, want hij vond Van der Vaart en Sneijder ‘te veel van hetzelfde’. Koeman vond dat hij met Van der Vaart en Sneijder samen in de ploeg te weinig ‘balafpakkers’ op het middenveld had. De balans in zijn elftal was daarmee zoek.

Hoe bepaalt een coach welke spelers hij nodig heeft om zijn team gebalanceerd het veld in te sturen? Daarvoor moet hij in eerste instantie goed weten hoe hij zijn team tactisch wil laten spelen. Voor aanvallend voetbal heeft hij andere kwaliteiten nodig dan voor countervoetbal en dat zijn slechts de twee uitersten van een breed spectrum.

De waarde van technologie
Voor het perfecte sportteam is het essentieel de individuele kwaliteiten van spelers in kaart te brengen. Met een goede analyse van de verschillende kwaliteiten in zijn selectie, kan een coach een betere afweging maken als hij op zoek gaat naar de balans. Heeft hij voldoende snelheid in zijn aanval, heeft hij voldoende balafpakkers op het middenveld en winnen zijn verdedigers voldoende duels?

Belangrijker nog dan het meten van de individuele kwaliteiten, is het meten van interactie. Toen de Ajacieden Sneijder en Van der Vaart in 2003 onder bondscoach Dick Advocaat samen mochten spelen op het middenveld van Oranje, walste Nederland met 6-0 over Schotland heen. Kennelijk konden zij wel samenspelen. Of kon dat alleen omdat ook meesterbalafpakker Edgar Davids het duo ondersteunde?

Een goede theorie, maar het waarheidsgehalte valt moeilijk te bewijzen. Koeman kon iedere week beschikken over Sneijder en Van der Vaart. Als hij de beschikking had gehad over data-analysetechnologie, had hij de effectiviteit van zijn middenveld in verschillende samenstellingen kunnen analyseren.

Chemie
Naast de balans in een elftal op basis van de verschillende individuele kwaliteiten, spreken coaches en trainers ook vaak over ‘chemie’ in een team. Dat is nog moeilijker grijpbaar dan een optelsom van geslaagde passes en gewonnen duels in verschillende samenstellingen.

Uit wetenschappelijk onderzoek van Woolley et al. uit 2010 is gebleken dat de groepsintelligentie geen optelsom is van de intelligentie van de verschillende leden van een groep, zoals ook de kwaliteit van een sportploeg niet per se de optelsom is van de individuele sportieve kwaliteiten. Sociale vaardigheden bleken minstens zo belangrijk voor de gezamenlijke intelligentie van een groep. Dat geldt ongetwijfeld ook voor sportploegen.

Psychologie
Louis van Gaal kreeg als coach van FC Barcelona ruzie met zijn sterspeler Rivaldo. Van Gaal wilde dat de Braziliaan op de linkerflank speelde, omdat hij te veel risico in zijn spel legde om in de as van het veld te spelen. Balverlies is in de as van het veld gevaarlijker dan aan de zijkant.

Rivaldo was in zijn eer aangetast en de chemie in het elftal was weg. Een paar jaar later had coach Frank Rijkaard bij FC Barcelona hetzelfde probleem met Ronaldinho. Hij slaagde er wel in zijn sterspeler te overtuigen van een rol op de flank. In plaats van hem te vertellen dat hij te veel balverlies leed om in de as te spelen, legde Rijkaard de nadruk op de vrijheid die zijn sterspeler op de flank genoot om een individuele actie te maken.

Data-analysetechnologie is (nog) niet in staat om dergelijke psychologische processen te analyseren. Maar op basis van cijfers over het risico van balverlies en de ruimte die spelers op de flank hebben voor een actie, is het makkelijker om spelers te overtuigen van hun rol in een tactisch concept.

Bij het samenstellen van de ideale sportploeg kan een coach tegenwoordig niet meer om data-analyse heen, enerzijds voor de balans in zijn elftal en anderzijds om spelers ook in psychologisch opzicht beter met elkaar te laten samenwerken.

Jan-Willem de Koster is Chief Technologist bij SAP Nederland. Hij heeft Bedrijfskundige Informatica gestudeerd. Voordat hij in dienst kwam bij SAP, heeft hij zeven jaar gewerkt als consultant bij verschillende organisaties zoals Philips. De Koster richt zich bij SAP onder meer op het inzetten van technologie bij sportorganisaties zoals de KNHB. Doelstellingen hierbij zijn het verhogen van de omzet van sportclubs, het verbeteren van de sportprestaties en het verhogen van de fanbetrokkenheid. Voor meer informatie: jan-willem.de.koster@sap.com