De vraag van Loek Jorritsma aan Ted van der Bruggen

De vraag van… Loek Jorritsma, gepensioneerd VWS-ambtenaar met veel kennis over juridische verankering van sport in het beleid van de rijksoverheid
Aan... Ted van der Bruggen, zelfstandig consultant die voor het werven van vrijwilligers een programma heeft ontwikkeld

De vraag
Ik ben er van overtuigd dat de sportvereniging in haar huidige vorm, weliswaar met noodzakelijke aanpassingen die iedere tijd vereist, voor de sport in Nederland van onschatbare waarde is. Jij bent als verenigingsadviseur dagelijks met sportverenigingen bezig. Deel jij die visie? Hebben sportverenigingen in Nederland inderdaad een gouden toekomst in jouw ogen?

Het antwoord
Het is duidelijk dat sportverenigingen een onschatbaar grote maatschappelijke waarde hebben. Dat vrijwilligersorganisaties, die de overheid relatief weinig kosten, de mogelijkheid van sport voor velen bieden, is hun grootste waarde. Door sportverenigingen wordt, bewust en onbewust, een belangrijke bijdrage geleverd aan de volksgezondheid, de sociale samenhang, individuele ontplooiing, emancipatie en integratie.

Zeker bij de huidige decentralisatie in het sociale beleid van de overheid wordt aan sportverenigingen een steeds grotere maatschappelijke rol toebedacht.
De belangrijke waarde van sportverenigingen in Nederland wordt door vrijwel iedereen, ook de overheid, onderschreven. Daarom is de tweede vraag van Loek Jorritsma ‘Hebben sportverenigingen in Nederland een gouden toekomst?’ een interessantere.

Ik zal onderbouwen dat sportverenigingen een gouden toekomst kunnen hebben. Daarvoor is bij een groot aantal mensen een omslag in denken en doen vereist. Ik kom niet zo zeer met een mening, nee, ik kom met feiten gebaseerd op resultaten. Hiermee verwacht ik iedere lezer ervan te overtuigen dat sportverenigingen met een andere opstelling dan gebruikelijk hun potentieel kunnen aanspreken. Ik ben er verder van overtuigd dat de verenigingen hun maatschappelijke betekenis kunnen blijven vervullen. Beter nog, ik weet het zeker!

Allereerst zal ik inzoomen op een aantal misvattingen die een open debat verlammen. Daarna leest u over drie methoden die aangetoond hebben sportverenigingen vitaler maken. En dat met structureel resultaat. Een aantal onderdelen die een verfrissende aanpak met zich meebrengt passeert de revue. Resultaten worden uit de doeken gedaan. Ik wil aangeven welke kansen sportverenigingen derhalve hebben om de toekomst tegemoet te treden. Tenslotte een oproep aan de lezer om deze nieuwe kennis uit te dragen.

Anders denken: oplossingsgericht in plaats van probleemgericht
Zowel in onze sportsector als in diverse media wordt ernstig getwijfeld aan de toekomst van ‘de sportvereniging’. Er wordt beweerd dat de georganiseerde sport zwaar onder druk staat. Weinig mensen zouden vandaag de dag nog vrijwilligerswerk willen doen. Ledenorganisaties, zoals sportverenigingen zijn, zouden niet meer van deze tijd zijn. En sportverenigingen zouden al lang niet meer interessant zijn voor sponsors.

Bovenstaande beweringen zijn fabels - resultaten van deze nieuwe aanpak bewijzen dat - en werken verlammend: het wordt een ‘self fullfilling prophecy’, het wordt uiteindelijk waar. Deze manier van denken leidt er ertoe dat verenigingsbestuurders en koepelorganisaties niet in betere tijden geloven. Er wordt probleemgericht gedacht in plaats van oplossingsgericht. Allerlei excuses waarbij gewezen wordt op externe factoren waar je geen greep op hebt (bijvoorbeeld ‘onze leden zijn consumenten geworden’ en/of ‘onze sport komt te weinig op de televisie’) worden aangevoerd om niet zelf je beleid ter discussie te stellen.

En dan moeten we hierbij nog bedenken dat in tegenstelling tot wat gedacht en beweerd wordt, er sprake is van een toename van sporters in het algemeen. De georganiseerde sport verliest de laatste jaren slechts heel licht ten opzichte van de ongeorganiseerde sport. En dat na een sterke groei in de voorafgaande twintig jaar. De afname van sporters die zijn aangesloten bij een sportvereniging bedraagt nu minder dan 1% per jaar maar wordt overdreven belicht. 33% van de Nederlanders is lid van een sportvereniging, dat is een stabiel gegeven (bron: Mulier Instituut OBiN’06-’13).

Anders doen: pilotprojecten hebben geleid tot een nieuwe aanpak
In samenwerking met Sportservice Nederland heb ik vanaf 2007 gewerkt aan de ontwikkeling van nieuwe methoden om vrijwilligers, leden en sponsors te werven. Na pilotprojecten met meer dan 150 verenigingen heeft dat geresulteerd in de methoden Meer Vrijwilligers in Kortere Tijd, Meer Leden in Kortere Tijd en Meer Sponsors in Kortere Tijd (zie www.meerinkorteretijd.nl).

Tijdens vier workshops verspreid over vier maanden wordt met een team van drie of vier vrijwilligers per vereniging gewerkt om de doelstelling van de vereniging te bereiken. Samen met het vrijwillig kader worden óf vrijwilligers óf leden óf sponsors geworven. Het spreekt voor zich dat er ook aandacht is voor een beter behoud van vrijwilligers, leden of sponsors.

Dit proces met meerdere verenigingen, is planmatig en gestructureerd. Het volgen van workshops is één van de mogelijkheden. De complete cursus kan ook online gevolgd worden waarbij men online begeleid wordt. De methoden zijn verenigingsvriendelijk en door iedereen uitvoerbaar. Vrijwilligers beschikken niet over zeeën van tijd, daarom krijgen zij tools panklaar geleverd; er blijft genoeg ruimte voor eigen creativiteit.
Bij alle drie methoden moeten de handen flink uit de mouwen worden gestoken. Zo mogelijk worden alle acties tijdens de periode van de cursus daadwerkelijk uitgevoerd.

Een greep uit de onderdelen van de nieuwe aanpak
Om succes te hebben moet bij veel verenigingen een nieuwe weg worden ingeslagen. Hierbij een greep uit de onderdelen van deze methoden.

Vrijwilligerswerving
Om er voor te zorgen dat een vereniging over het gewenste aantal vrijwilligers beschikt is het in de huidige tijd noodzakelijk alle leden van te voren door middel van een campagne te laten weten dat ieder lid benaderd zal of kan worden. De leden wordt individueel gevraagd een taak voor de vereniging op zich te nemen. Hierbij staat centraal welke competenties van dat lid dienstbaar voor de club kunnen zijn.

Eén van de onderdelen van de nieuwe aanpak is dat er aandacht wordt geschonken aan de follow-up van het gesprek. Bij de meeste verenigingen geeft meer dan tachtig procent van de leden aan wel iets te willen doen. De nieuwe generatie vrijwilligers is bereid kleinere taken op zich te nemen; taken met een duidelijk begin en einde. Dit leidt er toe dat taken binnen de verenigingen gesplitst worden; dit kan zelfs leiden tot een nieuwe organisatie van de vereniging.

Ledenwerving
Ledenwerving wordt bij vrijwel iedere vereniging succesvol indien de weg van belangstellende tot lid, zeg van bezoeker van een Open Dag tot een betrokken lid, er één is waarbij diverse stadia worden doorlopen. Voorbeeld: tijdens een laagdrempelig sportgebeuren wordt ieder niet-lid persoonlijk aangesproken op individuele sportmotieven én uitgenodigd voor een volgende sportieve stap. Na deze stap volgt weer een volgende stap in de richting van de vereniging. Dit kan een aantal trainingen zijn.

Ondertussen heeft het potentiële lid korte persoonlijke e-mails ontvangen. Zo wordt de band met een potentieel lid opgebouwd. Door dergelijke stappen groeit de aanvankelijk aarzelende sporter langzaam naar het lidmaatschap toe. Verenigingen denken nogal eens ten onrechte dat een nieuw lid vandaag de dag binnen te halen is met één melding op Facebook of met een flyer. Er is meer voor nodig.

Sponsorwerving
Voor een succesvolle sponsorwerving is het, zeker tegenwoordig, noodzakelijk dat de vereniging zich verplaatst in de potentiële sponsor. Die staat als potentiële samenwerkingspartner centraal. Dit betekent onder andere dat vooraf een uitgebreide analyse van het bedrijf wordt gemaakt voordat er enige communicatie plaatsvindt. De sponsormotieven die de potentiële sponsor kan hebben en de ‘match’ tussen het bedrijf en de vereniging worden in kaart gebracht. Het eerste contact, waaronder zeker de openingszin, wordt voorbereid en geoefend. Het tot op detailniveau voorbereiden van de contacten met de potentiële sponsor leidt bij meer dan zestig procent van de eerste contacten tot een persoonlijk vervolggesprek. Zonder deze aanpak wordt een percentage van nog geen tien procent gescoord!

Uit de hier genoemde voorbeelden blijkt dat van de sportvereniging wordt verlangd dat men het anders doet dan men in het algemeen hiervoor gewend was. De bereidheid hiertoe wordt vooraf in een inspanningsverbintenis vastgelegd. Dat is een innovatief element dat in Nederland, vooral door koepelorganisaties, moeilijk geaccepteerd wordt. Wanneer de trajecten met succes zijn afgerond wordt juist die inspanningsverbintenis door de verenigingen als ‘stok achter de deur’ geroemd.

Meer vrijwilligers, meer leden, meer sponsors
Bij bovenstaande aanpak zijn de resultaten zonder meer verbazingwekkend. Meer dan duizend verenigingen hebben op deze wijze al vrijwilligers geworven. Elke vereniging die de juiste stappen heeft gezet is het gelukt het gewenste aantal vrijwilligers te werven. Daarom durven de aanbieders van deze methode succes te garanderen.

Bij de nieuwe manier van ledenwerving worden gemiddeld meer dan vijf keer zoveel leden geworven dan het jaar daarvoor zonder deze methode. Een illustratief voorbeeld hiervan is Rugby Nederland. Eric Voet, directeur Development, laat weten dat bij rugbyclubs die deze methode inzetten de ledengroei 24% was. In datzelfde jaar bedroeg de landelijke groei slechts 6%.

Bij de innovatieve methode voor sponsorwerving zijn de opbrengsten voor de verenigingen direct merkbaar in de financiële huishouding. Het is geen uitzondering dat het aantal sponsors én de sponsoropbrengsten in enkele maanden tijd wordt verdubbeld. Al met al worden ongedachte resultaten geboekt.

Op basis van de resultaten kunnen we niet anders concluderen dan dat er binnen iedere vereniging voldoende leden zijn die zich als vrijwilliger voor de vereniging willen inzetten, dat iedere sportvereniging kan groeien qua aantal leden én dat voor iedere vereniging sponsors te vinden zijn. Het is prachtig indien bij een vereniging jaren na de introductie van deze methoden blijkt dat de aanpak nog steeds herhaald wordt waarbij de methoden in veel gevallen steeds meer verenigingsspecifiek worden toegepast.

Een gouden toekomst als de bakens worden verzet
De uitstekende resultaten die worden behaald tonen aan dat sportverenigingen in Nederland een gouden toekomst hebben mits de bakens worden verzet. Open staan voor nieuwe manieren van vrijwilligers-, leden- en sponsorwerving zorgt er voor dat de verenigingssport haar potentiële kracht blijft benutten. Dat sportverenigingen vrijwilligersorganisaties zijn blijkt van grote waarde te zijn; binnen iedere sportvereniging zijn er leden die bruikbare competenties hebben. Samen hebben de leden een groot arsenaal aan competenties waar menig commercieel bedrijf van droomt.

Leden zijn betrokken bij de betreffende sport en dragen hun vereniging een warm hart toe; hierdoor zijn leden bereid zich voor de club in te zetten. Gezamenlijk hebben de leden een uitgebreid netwerk, belangrijk bijvoorbeeld bij sponsorwerving. Kortom, een ledenorganisatie heeft een geweldig groot potentieel!

Om dat potentieel aan te spreken is een nieuwe aanpak noodzakelijk. Niet alleen een sterke oriëntatie op de sociale media is een must, ook elementen uit de moderne sportmarketing en sportpsychologie dienen te worden geïntegreerd.

Stop met die fabels; het nieuwe denken is doen
Nu we constateren dat met deze methoden resultaat zeker is, weten we dat sportverenigingen een gouden toekomst kunnen hebben. Echt ingewikkeld zijn de te nemen stappen niet. Velen van ons kunnen de verenigingen ondersteunen door samen met hen de mouwen op te stropen en ondernemender te worden.

De lezers van Sport Knowhow XL roep ik op geen ongenuanceerde en niet op de werkelijkheid gebaseerde verhalen te verspreiden over moeilijk te vinden vrijwilligers, niet te krijgen nieuwe leden en de onmogelijkheid om sponsors te vinden. Het zijn fabels.

De verenigingsleden en ook kader van sportorganisaties vraag ik hun verantwoordelijkheid te nemen en samen te werken aan de toekomst van het fundament van de sport in Nederland: de sportvereniging. De gouden toekomst van de sportverenigingen ligt in uw handen.