De vraag van Jan A. Vos aan Theo Joosten

De vraag
Onderzoek naar fysiologische en biomechanische verschillen tussen atleten uit Kenia / Ethiopië enerzijds en westerse atleten anderzijds leverden niet veel bijzondere kenmerken op. Wat zijn volgens jou wél opvallende verschillen tussen de Afrikaanse midden- en langeafstandlopers en de westerse lopers. Speelt bijvoorbeeld de voeding- en drinkgewoonten een belangrijke rol? Trainen ze daar met vastomlijnde trainingsschema's of juist niet? Hoe herstellen ze na zware trainingen?

Het antwoord
Ik was in 2006 aanwezig op een congres in Chicago waar zo’n tweehonderd wetenschappers zich een week bezig hielden met onder meer de vraag naar het geheim van de Afrikaanse Lopers. Het klopt inderdaad, er zijn geen bijzondere fysiologische en biomechanische verschillen tussen Afrikaanse en westerse lopers. En toch domineren de Afrikaanse lopers op de midden en lange afstand. Zijn daar verklaringen voor?

Als coach ben ik zowel werkzaam in Nederland en ook in Kenia en Ethiopië. Wat voor verschillen zie ik? In de eerste plaats is de getalsterkte van talent in Kenia en Ethiopië velen malen groter dan in Nederland. Soms heb ik de indruk dat iedereen hard kan lopen en dat weten de mensen ook. Toen ik mijn duurloopje in Kenia deed, werd ik door mensen echt uitgelachen. Ze zeiden tegen mij: ‘Sorry maar jij bent een blanke dus kun je niet hardlopen, dat kunnen wij’. Ik vind dit heel wezenlijk. Ik herinner mij dat de atletiekbond mij duidelijk wilde maken dat Marko Koers nooit van Kenianen zou kunnen winnen. Dat was niet mogelijk want de Kenianen zouden toch niet te verslaan zijn. In 1997 versloeg Koers ze allemaal, op Wilson Kipketer na…

Er wordt in Afrika meestal twee maal per dag getraind en soms drie keer per dag. De Kenianen trainen van 06.00 tot 07.30 uur evenals de Ethiopiërs. Voor de Kenianen is de volgende training om 10.00 uur in tegenstelling tot de Ethiopiërs die om 16.00 uur trainen. (langer herstel dus). Een dag bestaat uit trainen, eten en rusten. Trainingstechnisch vind ik het uiteraard heel interessant waar de verschillen liggen in trainingen.
De Kenianen maken meer omvang (kilometers) in tegenstelling tot de Ethiopiërs die meer op intensiteit (kwaliteit) trainen. Daarbij maken ze nog altijd weken van 140 tot 160 km. Er wordt in groepen getraind in verschillende gedeelten van Kenia. Het hoofdcentrum is echter wel Eldoret waar heel veel wereldtoppers zijn.
In Ethiopië is er een centrum en dat is het stadion van Addis Abeba. Vanaf het stadion wordt er getraind en iedereen heeft zich daar te melden. Er wordt gestructureerd getraind maar dan wel voor de lange afstand (5.000 meter, 10.000 meter en marathon)

Er is een groot verschil tussen Kenia en Ethiopië qua beleving. De Keniaanse atleten zijn in hun land veel anoniemer dan de Ethiopiërs. In Ethiopië zijn de atleten helden wiens foto’s in hotels en pleinen volop te zien zijn. Iedereen kent hen en bij terugkeer uit Sydney (OS) stonden 1,5 miljoen mensen Haile Gebrselassie op te wachten. Voor de jeugd zijn zij grote voorbeelden. Immers zij zijn rijk geworden door het hardlopen wat voor veel kinderen een kans is om aan de grote armoede te ontsnappen. Het leven is in beide landen keihard en als je niet presteert val je af en is er heel weinig toekomst. Een groot verschil met mijn jonge atleten…

Interessant is verder dat vooral Ethiopië op de lange afstand het heel goed doet maar op andere onderdelen (steeple en midden afstand) de mindere is van Kenia. In 2008 ben ik gevraagd om de middenafstandlopers van Ethiopië te gaan begeleiden. De coaches beginnen eindelijk te begrijpen dat succes ook daar mogelijk in is.

Het is zo fantastisch om met deze mensen te mogen werken en zo leerzaam. Ze maken zich ogenschijnlijk nergens druk om. Ik hoor ze nooit klagen bij vliegtuigvertragingen, jetleg (ze weten niet wat dat is, dus leg ik het ook maar niet uit), na een wat mindere wedstrijd wordt er niet uren over doorgepraat. Hun hoofd is minder vol dan het onze en zo kijken ze ook naar ons als mensen die altijd in beweging zijn. Misschien is dit wel het grote voordeel. Ze mogen lui zijn en nemen na de training ook de lift in ons gebouw want ze willen ‘rusten’.

Daarnaast zijn het ongelofelijke vechters die nooit opgeven. ‘Pijn bestaat niet, het zit in je hoofd’. De wil om de beste te willen zijn, er alles voor over te hebben, met tegenslagen kunnen omgaan, dat kom ik niet zo vaak meer tegen bij Nederlandse atleten. Daarom is het vinden van grote talenten steeds moeilijker aan het worden. Het fysieke talent is er zeker maar er komt nog zoveel meer bij kijken als het mentale aspect, de persoonlijkheid, omgeving(club), ouders, school, intelligentie enz. enz.

Een groot voordeel vind ik de schitterende omgeving om te trainen en het fantastische klimaat. Je kunt ’s morgens heerlijk trainen bij tien graden (duurlopen) en na 10.00 uur is het 25 graden wat weer uitstekend is voor snelheidstrainingen. Ook kennen ze het voordeel van de hoogte (2400 meter Kenia, 2600 meter Ethiopië). Mede door de warmte herstellen de atleten sneller van de inspanningen en dat geldt misschien nog meer voor hun blessures. En de Tef - 80% koolhydraten, rijk aan ijzer - en de ugali dragen zeker bij tot een gezonde voeding.

Het is te gemakkelijk om te stellen dat Afrikaanse lopers het beter doen dan westerse lopers omdat het ‘in hun genen’ zit, wat een mooi excuus! Heel hard werken en echt wat doen met je talent, dat is het geheim!