De vraag van Harry Been aan Egbert Oldenboom

De vraag
Als gesproken wordt over de effecten van grote evenementen beperkt men zich meestal tot die zaken die relatief eenvoudig meetbaar zijn. Vaak aangeduid als de economische effecten. Maar de zaken die moeilijker meetbaar zijn zoals de mogelijke gevolgen voor het welbevinden van de mensen, voor de samenhang in de maatschappij, voor de uitstraling van het land etc. worden vaak als PM-post meegenomen (en dus niet meegenomen in het saldo). Wanneer kunnen we verwachten dat de wetenschap zover is dat ook deze belangrijke factoren meetbaar gemaakt worden en aanvaard worden in de kosten-batenanalyse als reële factoren?

Het antwoord
Ik kan me je frustratie goed voorstellen. Juist de ‘mooie en inspirerende’ kanten van zo’n evenement worden niet meegeteld en soms niet eens benoemd in een kosten-batenanalyse. Besluiten worden dan eigenlijk op basis van onvolledige informatie genomen en dat holt uiteindelijk de waarde van de kosten-batenanalyse uit, vind ik persoonlijk.

Het zou mooi zijn als er binnen enkele jaren een uitgekristalliseerde methode lag om maatschappelijke kosten-batenanalyses uit te voeren die alle effecten meenemen. Toch voorzie ik wel enkele belangrijke hobbels. Enkele hobbels zijn technisch, andere politiek.

Met technische hobbels bedoel ik vragen als ‘wat willen we meten?’ en ‘hoe meten we dat dan?’. Bijvoorbeeld de promotionele waarde, volgens mij het meest ondergewaardeerde effect. En ik denk ik dat we binnen tien jaar technisch verder kunnen zijn dan alleen een plusje of een minnetje, als er tenminste tijd en geld voor vrijgemaakt wordt om dat te onderzoeken (misschien binnen het sectorprogramma Nederland in Beeld? ). Begrijp me niet verkeerd: het gaat me niet alleen om geld, maar zeker ook om de visie en de wil vanuit de onderzoekswereld om dit soort onderzoek te agenderen.

Wat betreft de effecten op welbevinden en dergelijke ben ik wat pessimistischer, omdat we daar niet alleen met het probleem zitten van hoe meten we het, maar ook wat willen we meten. En bij de effecten op welbevinden komen ook politieke vragen om de hoek kijken: is dit wel een belang waar de overheid geld in moet steken? Zijn de Nederlandse burgers niet primair zélf verantwoordelijk voor hun welbevinden? Verschillende politieke stromingen zullen daar verschillend op antwoorden. Het zou niet goed zijn als deze politieke afweging al zit ingebakken in een – zogenaamd - neutraal instrument als de kosten-batenanalyse.

En er is nog een ander probleem, dat ik dan ook maar even politiek noem, en dat is de consensus binnen ‘de wetenschap’. Wetenschappers hebben niet altijd belang bij consensus, en het is niet altijd het beste (technische) idee dat op korte termijn de overhand heeft. Ook wetenschappers streven naar status en aanzien en geldstromen. Carrières kunnen staan of vallen bij de acceptatie van een idee door anderen. Dit soort politieke obstakels kunnen taai zijn, en hangen soms zelfs samen met - zoals Schumpeter heeft geschreven - de wisseling van generaties in de wetenschap. Maar zoals ook de doellijnvideo uiteindelijk door de Fifa geaccepteerd zal worden, geloof ik ook in vooruitgang in de wetenschap.