De vraag van Gert-Jan Pruijn aan Henk Stouwdam

De vraag van… Gert-Jan Pruijn, voorzitter van de Koninklijke HFC en directeur van SCIANDRI sportmanagement
Aan… Henk Stouwdam, sportjournalist bij NRC Handelsblad

De vraag
Waarom is de basishouding van vertegenwoordigers van media meestal wantrouwend? Ik begrijp wel dat dingen soms niet in de haak zijn, maar ik word vaak benaderd met vragen die die vooronderstelling in zich dragen. Is deze houding aangeleerd in de opleiding? Rechtvaardigt de praktijk dit? Of is dit de mores van het vak?

Het antwoord
Wantrouwen vind ik een verplichte tweede natuur voor journalisten. Overigens spreek ik liever van argwaan. Dat is weliswaar een synoniem voor wantrouwen, maar doet gevoelsmatig meer recht aan de werkelijkheid.

Zonder een gezonde dosis argwaan kan een journalist niet een kwestie, probleem of conflict ontrafelen. Hij of zij moet doorlopend vragen stellen om tot de kern van een zaak te kunnen doordringen, zeker als informanten een belang vertegenwoordigen of niet scheutig zijn met informatie. Het is nu eenmaal onze taak de werkelijkheid en/of de waarheid te beschrijven. Een journalist dient geen belang en is geen doorgeefluik van positieve informatie.

Argwaan zal niet snel afnemen. En anders wakkert de praktijk die wel aan met leugens. Er worden vaak mooie praatjes verteld en ronkende persberichten rondgestuurd, maar je zou eens moeten weten hoe vaak wij journalisten bedrogen worden. Dan word je vanzelf argwanend. Voorbeelden?

Ik zal me beperken tot de sportjournalistiek en mijn persoonlijke ervaringen. Zonder argwaan hadden we nooit geweten dat turnsters door trainers worden mishandeld. Zonder argwaan had ik nooit ontdekt dat er een meningsverschil was tussen onze koning en het bestuur van sportkoepel NOC*NSF over de kandidatuur van een nieuw IOC-lid. Zonder argwaan was Lance Armstrong nooit tot een bekentenis over doping gekomen en hadden we nu nog geloofd dat hij op borden Brinta die zeven gele truien heeft gewonnen. Zonder argwaan was eind jaren negentig nooit de corruptie binnen het IOC opgehelderd. Zonder argwaan zouden voetballers en hun trainers nog meer onzin verkondigen. Ach, zo kan ik wel doorgaan.

Als jij met wantrouwen vooringenomenheid bedoelt, ligt de zaak anders. Ik ben van de school dat een journalist de eigen mening buiten zijn onderwerpen moet houden. Bij conflicten is het onze basistaak feiten dubbel te checken en hoor en wederhoor toe te passen. De mening van een journalist is irrelevant, tenzij hij of zij een commentaar schrijft. En dan nog gebeurt dat uit naam van de krant.

Of een journalist vaak vooringenomen is, kan ik moeilijk beoordelen. Voor mezelf sprekend niet, maar bij verslaggevers van PowNews heb ik mijn twijfels. Die houding wordt zeker niet aangeleerd in de opleiding, maar is een gevolg van de journalistieke formule van een medium. Bij NRC Handelsblad wordt anders gewerkt dan bij de website GeenStijl.

Dat jij vooringenomenheid bij een journalist proeft zou ook te maken kunnen hebben met zijn insteek van een onderwerp. Wij gaat nooit ‘zo maar’ ergens naar toe. Van het gekozen thema wordt pas afgeweken als de actualiteit daar om vraagt. Vanuit dat thematisch uitgangspunt worden informanten ook bevraagd. Dat kan vooringenomen overkomen, maar is het niet.

Ter geruststelling: Als journalisten hun notitieboekjes of dictafoon terzijde leggen, kunnen ze heel fijne gesprekspartners zijn. Dan is de argwaan ver weg. Tenzij ze iets nieuwswaardigs horen. Dan steekt nieuwsgierigheid of argwaan vanzelf de kop weer op. We blijven tenslotte journalisten, 24 uur per dag, zeven dagen per week, 365 dagen per jaar. Wat mij betreft mag je dat de mores van ons vak noemen.

Volgende keer de vraag van Henk Stouwdam aan Johan Kenkhuis, voormalig topzwemmer:
Vind jij dat de Nederlandse ploeg in Sotsji op enigerlei wijze een statement moet maken tegen de antihomowet? Is het een idee om alle sporters in Sotsji op te roepen naast de nationale vlag die in het atletendorp altijd uit de ramen hangt een homovlag te hangen? Of heb jij een beter idee?