De vraag van Doeke Fokkema aan André de Jeu

De vraag van… Doeke Fokkema wethouder van o.m. sport in de gemeente Tytsjerksteradiel
Aan… André de Jeu, directeur van Vereniging Sport en Gemeenten

De vraag
Je was twee jaar interim-directeur van de Vereniging Sport en Gemeenten, onlangs ben je officieel aangesteld als de nieuwe directeur. Hoe ingenomen ben je daarmee? Ben je van plan grote veranderingen door te voeren? Wat worden je prioriteiten?

Het antwoord
Geachte heer Fokkema, beste Doeke,

Ik ben inderdaad per 1 juli directeur van Vereniging Sport en Gemeenten geworden. En om het eerste deel van je vraag maar gelijk te beantwoorden: ik ben daar trots op. Sport en bewegen, bestuurlijke processen, complexe beleidsvraagstukken en hier en daar een beetje politiek zijn mij op het lijf geschreven. Ik sta daar als het ware mee op en ga daar mee naar bed. Een jaar of acht geleden was dat ook de reden om voor Vereniging Sport en Gemeenten als adjunct-directeur te gaan werken en nu ik daar leiding aan mag geven voel ik mij als een vis in het water.

Het tweede deel van je vraag - of ik grote veranderingen wil doorvoeren - is eigenlijk niet helemaal de juiste vraag. Vereniging Sport en Gemeenten is de laatste twee jaar namelijk al volop aan het veranderen. Ik heb daar als interim-directeur leiding aan mogen geven. We hebben daar twee sporen in bewandeld. Allereerst hebben we de interne organisatie vereenvoudigd. Wij waren bijvoorbeeld op twee locaties gevestigd, in Oosterbeek en Den Haag. Nu zijn we volledig gevestigd bij VNG in Den Haag. De belangrijkste wijziging daarbij is dat het Landelijk Bureau er niet voor zichzelf is, maar om de leden en vele vrijwilligers te ondersteunen. Ons motto daarbij is: zichtbaar en dichtbij!

De reden hiervan is tevens het gecombineerde antwoord op de tweede en derde vraag: wat verandert en waar liggen de prioriteiten?

Parallel aan de interne verandering zijn we samen met onze leden een veranderproces opgestart. Allereerst een visietraject en aansluitend een structuurproces. De wereld om ons heen verandert en dus moeten ook wij veranderen. Vereniging Sport en Gemeenten onderscheidt in het proces van veranderen in vrijwel alle gemeenten steeds drie uitgangspunten. Ten eerste die van de veranderende rol van de (gemeentelijke) overheid, anders gezegd van organiseren naar faciliteren en stimuleren. Een tweede lijn is de toenemende integrale beleidsbenadering. En ten derde de sterk toenemende wil tot samenwerken van uiteenlopende partijen in relatie tot een van te voren bepaald thema.

De veranderende rol van de gemeente
De dichtstbijzijnde overheid is voor de meeste burgers de gemeente. De gemeente op haar beurt kent die burgers in principe het beste. Om die reden zien we dat de Rijksoverheid (en in sommige gevallen ook de Provincies) taken overhevelen naar de gemeenten. De gedachte is immers dat gemeenten zaken met elkaar kunnen verknopen of 'ontschotten' waardoor op lokaal niveau tegen lagere kosten een hoger maatschappelijk rendement behaald kan worden.

De VNG stelde vorig jaar:

'gemeenten moeten activerend en innoverend zijn door samen met maatschappelijke instellingen en burgerinitiatieven nieuwe aanpakken te ontwikkelen die uitgaan van de kracht van de burger zelf en diens sociale omgeving. Ruimte geven aan de eigen kracht van burgers met een logische (maatwerk) ondersteuning door professionals. Deze nieuwe benadering, dicht bij en samen met burgers, met nieuwe vormen en instrumenten, vereist een ingrijpende omslag binnen gemeenten en betrokken instellingen. De individuele problemen van inwoners, maar zeker ook hun eigen mogelijkheden en hun kracht in hun (sociale) omgeving zijn vertrekpunten. Daarbij zijn de professionals die een directe band hebben met de mensen om wie het gaat essentieel; zij moeten handelingsvrijheid krijgen om maatwerk te kunnen leveren.'

Hierin zitten eigenlijk alle drie de uitgangspunten van Vereniging Sport en Gemeenten zoals hierboven beschreven. Een analyse van Verenging Sport en Gemeenten leert dat in de bestuurlijke- en beleidsprocessen van gemeenten stelselmatig naar voren komt dat van het beleidsveld sport een integrale benadering en werkwijze wordt gevraagd, maar dat het maken van de verbinding tussen sport en andere beleidsterreinen nog niet in alle gemeenten als vanzelf plaatsvindt en voor velen nog een grote uitdaging vormt.

De gemeentelijke praktijk van alle dag
Het voorgaande vertaalt zich in de meeste gemeenten in het minder inzetten op subsidies voor programma’s sport- en bewegen. En ook in het minder uitgeven aan accommodaties voor bijvoorbeeld onderhoud en renovatie. Meestal is de inzet van de gemeente dan gericht op het overdragen van verantwoordelijkheid naar de verenigingen. Ook het uitvoeren van taken van gemeenten en uitvoeringsorganisaties wordt steeds vaker naar verenigingen en andere zelforganisaties overgeheveld.

Gemeenten zetten wel meer in op buurtsportcoaches (inmiddels doen bijna 380 gemeenten mee met de combinatiefuncties/buurtsportcoaches). Om verenigingen professioneel te ondersteunen geeft 70% van de gemeenten aan dat buurtsportcoaches meer taken krijgen en moeten zorgen voor een efficiënter en effectiever accommodatiegebruik en relevante sport- en beweegprogramma’s moeten voortzetten. In die zin is er niet zozeer sprake van een terugtredende overheid, maar van een verandering naar een meer stimulerende rol.

Ondersteuning
In de ondersteuning van al deze processen en veranderingen zien we dat de omvang van het ambtelijk apparaat afneemt en de komende jaren ook nog verder zal afnemen. Waar het gebruikelijk was dat elke gemeente (groot of klein) over een sportbeleidsmedewerker beschikte, is het nu vooral in de kleinere en middelgrootte gemeenten zichtbaar dat beleidsvelden worden gecombineerd in ambtelijke accounts, waarbinnen voor sport minder formatie beschikbaar is.

Ook externe structuren zoals bijvoorbeeld die van Provinciale Sportorganisaties verdwijnen, verschralen, of vercommercialiseren. Dit laatste wordt meestal veroorzaakt doordat veel provincies zich terugtrekken uit het sociaal domein.

Zoals gesteld komen gewenste verbindingen en werkwijzen in uitvoering echter niet 'vanzelf' tot stand. In tegendeel. Daar is deskundige personele inzet bij nodig met meer gedetailleerde lokale kennis op wijk-, buurt- of kernenniveau. De ondersteuning van Vereniging Sport en Gemeenten richt zich daarbij op bijvoorbeeld publicaties met goede voorbeelden, factsheets en handreikingen en kennisuitwisseling. En die ondersteuning is dan gericht op zowel bestuurlijk- als uitvoerend niveau, stimulering van integrale samenwerking en stimulering van regionale en landelijke samenwerking.

De centrale rol die gemeenten innemen op het gebied van sport en de instrumentele waarde van sport leiden er toe dat veel organisaties en instellingen met gemeenten willen samenwerken om via de lokale sportinfrastructuur brede(re) beleidsdoelen te kunnen realiseren. Dit vergt goede afspraken, afstemming, oog voor gemeentelijke beleids- en werkprocessen en het voorkomen van het overvragen van de lokale sportsector.

Het beleidsveld sport vergt specifieke kennis, methoden, technieken en netwerken om ten volle te kunnen worden benut. Als doel en als middel en steeds door de bril van het domein sport en bewegen bekeken. De gecoördineerde inbreng en behartiging van gemeentelijke belangen ten aanzien van het beleidsveld sport is mede op basis van het voorgaande van groot belang. Vereniging Sport en Gemeenten zorgt daarvoor en doet dat waar nodig in nauwe samenwerking met VNG.

Ditzelfde geldt voor de ondersteuning van gemeenten bij de integrale vormgeving, ontwikkeling en uitvoering van sportbeleid en accommodatievraagstukken. Kennisuitwisseling en deskundigheidsbevordering vormen belangrijke componenten voor de ondersteuning vanuit Vereniging Sport en Gemeenten.

Omdat veranderen een proces is heeft Vereniging Sport en Gemeenten 2013 benoemd tot transitiejaar. Naast de zaken die 'gewoon' doorlopen vinden tal van veranderingen plaats. Zo veranderen commissies wat betreft samenstelling, verdwijnen sommige activiteiten, worden andere accenten gelegd, worden nieuwe werkgroepen of commissies gevormd, wordt gekeken naar de regionale invulling en ondersteuning en zijn inmiddels vier regioadviseurs aangesteld, verandert het magazine, wordt de website nog informatiever, enzovoort. Het gaat te ver om dat hier allemaal te beschrijven, maar ik durf wel te stellen dat we klaar zijn om al die veranderingen vanuit het gemeentelijk perspectief te ondersteunen, samen met onze leden en samen met onze strategische partners zoals VWS, VNG, NOC*NSF, NISB, Mulier Instituut en bijvoorbeeld Provinciale Sportorganisaties.

Volgende keer de vraag van André de Jeu aan Huib van Olden, wethouder sociale zaken en sport in 's-Hertogenbosch:
Net als alle andere gemeenten in Nederland zal ook 's-Hertogenbosch te maken hebben met bezuinigingen. Hoe maakt u als wethouder sport de juiste afwegingen tussen de noodzaak tot bezuinigen en het realiseren van ambities?