De rugbysport groeit, maar staat de sportiviteit onder druk?

door: Justus Beth & Mark Beukers

Op zaterdag 8 september start in Frankrijk het wereldkampioenschap rugby voor mannen. Een van de grootste sportevenementen ter wereld, dat hier voor het grote publiek vaak redelijk onder de radar blijft. Toch zit rugby in Nederland in de lift. Tien jaar geleden telde iets minder dan honderd clubs in totaal tienduizend leden, in 2022 waren het er al 17.000. Ook is het aantal vrouwelijke speelsters (19+) de afgelopen vijf jaar verdubbeld, van één naar tweeduizend (NOC*NSF, 2022). Natuurlijk nog altijd relatief klein, maar groter dan ooit. Dat rugby in Nederland lang een kleine sport is gebleven, heeft vele historici en sociologen de nodige hoofdbrekens bezorgd. Recent schreef historicus Paijmans (2021) nog dat het vooral aan een negatief imago (ruw en gevaarlijk), een gebrek aan ideologie en afwezigheid in het onderwijs te wijten viel. Werpen de huidige ledenaantallen en een veranderd sportklimaat nieuw licht op de zaak? Waar komt de populariteit vandaan? Wat doet de groei met de normen en waarden binnen deze sport? In deze column is te lezen hoe en de mate waarin de kernwaarden van rugby worden beleefd door spelers, scheidsrechters en bestuurders en hoe Rugby Nederland clubs kan ondersteunen in het behoud ervan.

Rugby Nederland ziet de ledenaantallen graag doorgroeien, zoals beschreven in hun Strategisch plan (2021), maar vraagt zichzelf tegelijkertijd af hoe de kernwaarden van de sport behouden en benut kunnen worden. Hoe introduceren clubs al die nieuwe leden niet alleen in de manier waarop ze het spelletje spelen, maar ook hoe we daarbij met elkaar omgaan?

Kernwaarden: respect, discipline en kameraadschap
In navolging van World Rugby heeft Rugby Nederland drie kernwaarden geformuleerd: respect, discipline en kameraadschap. Maar wat betekenen die woorden voor een rugbyer? Om te achterhalen op welke manier de kernwaarden worden beleefd en doorgegeven zijn spelers, scheidsrechters en bestuursleden geïnterviewd. Tien interviews in totaal, bij vier verschillende soorten rugbyclubs. Het onderzoek heeft daarmee geprobeerd een breed beeld te schetsen, maar is geen representatieve afspiegeling van de honderd Nederlandse rugbyclubs. Om meer te kunnen concluderen over de omvang en ontwikkelingen zal meer onderzoek gedaan moeten worden.

Uit de interviews blijkt dat rugbyspelers op het veld nog altijd veel respect en discipline ervaren maar dat er langs het veld wel verbetering mogelijk is. Volgens hen wordt er te vaak gescholden, geschreeuwd en gezeurd door toeschouwers en andere betrokkenen langs het veld. Dit beeld wordt bevestigd door een scheidsrechter, die zelfs spreekt van een afname van respect en discipline. In de rugbysport is het zeer ongebruikelijk tegen de beslissing van de scheidsrechter in te gaan, niet in de laatste plaats omdat het ook meteen een gele kaart en (dus) tien minuten tijdstraf opleverd. En toch is er volgens de scheidsrechter steeds vaker commentaar op beslissingen. Van toeschouwers, maar ook van coaches en spelers.

Kernwaarden en persoonlijke ontwikkeling
Rugbyers identificeren zich ondanks dat nog altijd sterk met de kernwaarden van de sport. Ervaren spelers en bestuursleden proberen de waarden en cultuur van het rugby en van hun club ook over te dragen op nieuwe spelers. Rugbyerspelers geven aan veel positieve ontwikkeling door te maken door de waarden en kwaliteiten, die zij in de sport leren, en die zijn toe te passen in hun dagelijks leven. Discipline en doorzettingsvermogen zijn bijvoorbeeld goed toepasbaar op school of werk. Deze uitkomst komt overeen met de resultaten die worden geboekt bij programma’s als Harde Leerschool en Turn-Over waarbij rugby als middel wordt ingezet binnen reintegratietrajecten (Meertens, E. 2022).

Of er in rugbyend Nederland een toename in onsportief gedrag is, valt op basis van dit onderzoek niet vast te stellen. Maar dat het behoud van de kernwaarden in deze groeiende sport niet vanzelfsprekend is, lijkt duidelijk. Het vraagt om vaker samen te expliciteren wat deze sport waarde(n)vol maakt. Om clubs en daarmee spelers, coaches, toeschouwers en scheidsrechters daarbij te ondersteunen is daarom de gedragscode aangescherpt. Door deze gedragscode is er minder ruimte voor interpretatie als het gaat om gewenst gedrag op en om het veld.

Clubs wordt aangeraden om elk seizoen te starten met een zogenaamde kernwaardensessie. Tijdens deze bijeenkomst wordt met nieuwe én bestaande leden gesproken over de manier waarop aan de kernwaarden respect, discipline en kameraadschap invulling wordt gegeven, en hoe zij verworven zitten in het spel en in de cultuur van de club.

Tot slot blijft het van belang dat rugbyers elkaar (blijven) aanspreken op zowel wenselijk als onwenselijk gedrag. In een (rugby)team komt dat initiatief vaak van de captain, maar dat kunnen dat ook andere leden zijn. In sommige gevallen kan het stimulerend werken door een ‘cultuurbewaker’ aan te wijzen, die deze rol op zich neemt.

Transfer kernwaarden
In navolging van deze eerste verkenning zal vervolgonderzoek dieper in moeten gaan op de betekenis die aan de kernwaarden worden verleend en de manier waarop deze worden overgedragen binnen een rugbyclub. Daarbij gaat de interesse uit naar het onderscheid tussen de invloed van het spel zelf, en de cultuur van de sport er omheen. Het is enerzijds een intense team-contactsport, die de nodige groepsdynamiek oproept. Anderzijds is het een sportcultuur die doordrenkt van tradities en gebruiken vorm geven aan de manier waarop met tegenstanders, teamgenoten en scheidsrechters wordt omgegaan. Inzicht in het doorgeven van deze waarden kan clubs helpen rugby zo sportief te houden als we het de komende weken hopelijk op het WK gespeeld zien worden.

Deze column is gebaseerd op een afstudeeronderzoek uit 2023 van Mark Beukers, student Sportkunde aan de Hogeschool Windesheim – Calo.

Justus Beth is docent en onderzoeker aan de Hogeschool Windesheim – Calo. Mark Beukers is afgestudeerd Bachelor Sportkunde. Klik hier voor zijn profiel op LinkedIn.