De provincie als verbinder in lokaal sportbeleid

door: Hans Slender

Op 15 maart vinden de Provinciale Statenverkiezingen plaats. Opgaven als woningbouw, vervoer, natuurbescherming, stikstof, de energietransitie en de regionale economie komen vaak terug in de diverse discussies en debatten. Hoewel het thema sport en bewegen minder hoog op de agenda lijkt te staan, mede doordat het geen provinciale kerntaak betreft, is er wel degelijk aandacht voor in diverse verkiezingsprogramma’s. Ondanks dat zowel het rijk als de gemeenten in totaal hogere sportbudgetten hebben dan de provincies, mag de rol van de provincie in het totale sportsysteem niet worden onderschat. Terecht vraagt NOC*NSF aandacht voor sport en bewegen op de provinciale politieke agenda. De rol en invulling die provincies pakken kan enorm verschillen. Graag geef ik jullie wat voorbeelden hoe in mijn werkgebied Drenthe die provincie een essentiële rol speelt.

Binnen de provinciale kerntaken ruimtelijke ordening, duurzaamheid, natuurbeheer, regionale bereikbaarheid en regionale economie worden steeds vaker en succesvoller verbindingen gemaakt richting sport en bewegen. In die zin is ‘sport in all policies’ binnen provincies sterk van de grond aan het komen. Binnen de provincie Drenthe is er zelfs nog een cluster ‘cultuur, sport en vrije tijd’, waarmee sport ook daadwerkelijk in de portefeuille van een gedeputeerde valt. Dat is prettig schakelen voor een provinciale sportorganisatie als SportDrenthe, maar kan ook tegen je werken als andere gedeputeerden hierdoor de handen van sport af trekken. Gelukkig wordt de brede maatschappelijke rol van sport en bewegen ook provinciaal onderkend en is juist de provincie vaak de motor van gemeentelijke samenwerking en creëren zij ruimte om tot nieuwe oplossingen voor de complexe opgaven binnen gemeenten te komen.

Vrijetijdseconomie
Net als veel andere provincies neemt de provincie Drenthe vanuit het thema vrijetijdseconomie het initiatief om het sportief beleven van Drenthe te faciliteren en onder de aandacht te brengen. Er is een jaarlijks terugkerende subsidieregeling voor sportevenementen, het Kenniscentrum Events Drenthe wordt gefaciliteerd om evenementen te helpen zich verder te ontwikkelen en incidenteel worden grote sportevenementen naar de provincie gehaald. Zo vindt in 2023 het EK Wielrennen plaats op de VAM-berg.

Het versterken van het sportieve imago van de provincie, zowel voor bezoekers als eigen inwoners, is hierbij het belangrijkste doel. Hierbij worden ook verbindingen gemaakt naar ruimtelijke ordening en natuurbeheer. Het ontwikkelen van de VAM-berg als sportief recreatiegebied en een dekkend MTB-, fiets- en wandelnetwerk zijn hier voorbeelden van. Maar er zijn ook uitdagingen. Met de steeds strenger gehandhaafde stikstof- en natuurbeschermingsregels wordt het steeds uitdagender om routes en evenementen in de natuur te behouden. Het is geweldig om mooie natuur te hebben, het is belangrijk deze te behouden, maar je wil deze natuur natuurlijk wel kunnen beleven. Dit is een provinciale uitdaging die veel aandacht behoeft.

Duurzaamheid
Gemeenten hebben een grote uitdaging om met het gemeentelijk sportvastgoed te voldoen aan de afspraken die er zijn rondom klimaatopgaven. Veel sportaccommodaties, zoals gymzalen en sporthallen, zijn al behoorlijk op leeftijd en niet zo eenvoudig te verduurzamen. In veel gemeenten vallen private sportaccommodaties niet altijd binnen de duurzaamheidsprojecten. De provincie Drenthe heeft al behoorlijk wat jaar het project Drenthe Sport Duurzaam lopen, om juist buitensportverenigingen te helpen verduurzamingsmaatregelen te nemen. Het mooie van dit project is dat verenigingen die reeds geholpen waren, nu veel minder in problemen komen tijdens de energiecrisis. Een ander mooi voorbeeld waarin de provincie aanjager is van een groene ontwikkeling is het project Schoolpleinenrevolutie. In samenwerking met IVN, Kunst & Cultuur en SportDrenthe worden vanuit dit project groene schoolpleinen gecofinancierd en de ontwikkeling begeleid. Een groen schoolplein als buitenlokaal zorgt voor een andere dynamiek, waar meer te ontdekken en te onderzoeken valt. Maar ook een rijke speel- en leeromgeving die beweging stimuleert en alle zintuigen prikkelt. In dit geval gaan natuureducatie en gezond bewegen hand in hand.

12+1
Door specifieke regelingen kan een provincie impulsen geven aan het sport- en beweeglandschap. Maar de provincie is ook een belangrijke verbindende schakel. In het programma Drenthe Beweegt hebben de 12 gemeenten en de provincie (12+1) de handen ineen geslagen om vanuit sport en bewegen verbindingen te maken naar gezondheid, sociale impact en vrijetijdseconomie. Bestuurders, ambtenaren en andere stakeholders uit het welzijns-, onderwijs- en gezondheidsdomein ontmoeten elkaar regelmatig aan de verschillende tafels om ambities te bespreken, prioriteiten te stellen en samen tot actie te komen. Samen worden nieuwe projecten ontwikkeld en uitgevoerd. Het programma zit al in de vierde periode van vier jaar, wat laat zien dat er in deze samenwerking continuïteit is gecreëerd. Door het hechte netwerk, zowel bestuurlijk, ambtelijk als uitvoerend, wordt er veel van elkaar geleerd en verspreiden initiatieven die goede resultaten opleveren zich als een olievlek.

Zeker in een provincie als Drenthe, waar veel gemeenten relatief weinig inwoners hebben en verspreid over de provincie wonen, is er ook een belangrijke +1 rol op thema’s die lokaal niet voor elkaar te krijgen zijn. In een grote stad is het vaak wel haalbaar om voldoende aanbod en specialistische begeleiding te hebben voor bijvoorbeeld aangepaste sport, seniorensport, maar bijvoorbeeld ook voor clubondersteuning. In Drenthe financiert de provincie de platformen op deze thema’s, waardoor gemeenten met een relatief kleine of incidentele bijdrage daar toch op een goede manier mee geholpen kunnen worden. De provincie faciliteert bijvoorbeeld het platform Sportclub Drenthe waarin clubondersteuners, buurtsportcoaches en ondersteuners van bonden elkaar treffen. Hierdoor ontstaat er voor de sportclubs een duidelijk loket waar ze terecht kunnen voor vragen, met een netwerk erachter waar goed samengewerkt en van elkaar geleerd wordt.

Verkiezingen
In 2019 maakte de Nederlandse Sportraad een rondgang door het land om de sport- en beweegrol van de provincies verder te verkennen. Ook hier werd duidelijk hoe divers de bemoeienis van provincies met dit thema is. De provincie kan echt het verschil maken als het gaat om topevenementen, bovenlokale sportaccommodaties, faciliteren van samenwerking tussen gemeenten en andere stakeholders. Het is en blijft jammer dat deze thema’s maar lastig op de verkiezingsagenda te krijgen zijn. Want juist omdat de rol niet vast ligt, kan er echt wat te kiezen zijn. Daarom organiseren wij samen met onze maatschappelijke samenwerkingspartners een politieke dialoog Cultuur, Sport en Gezondheid in aanloop naar de verkiezingen. De middelste bestuurslaag is vaak wat minder zichtbaar dan het rijk en de gemeente, met traditioneel lage verkiezingsopkomst als gevolg. Maar hoewel sport en bewegen geen kerntaak is, kan de provincie wel een essentiële verbindende schakel vormen in het sportsysteem.

Hans Slender is Manager Strategie, Ontwikkeling en Innovatie bij SportDrenthe, waar hij onder meer het Kenniscentrum Events Drenthe en clubondersteuning platform Sportclub Drenthe coördineert. In het verleden deed hij onderzoek naar de (maatschappelijke) impact van sportevenementen en organisatieprocessen binnen sportclubs, zowel vanuit bedrijfskundig als bestuurskundig perspectief. Ook was hij werkzaam als strategisch beleidsadviseur bij de gemeente Groningen. Hij houdt zich bezig met de complexe maatschappelijke uitdaging om iedereen gelijke kansen te geven mee te doen in sport en bewegen. Maar ook hoe sportclubs, sportevenementen en andere sportorganisaties kunnen worden versterkt en hoe ons sportbeleid nog effectiever kan bijdragen aan een brede maatschappelijke impact.