De laatste roker hoeft niet financieel te worden uitgerookt

door: Sjak Rutten

In 2018 heeft de overheid met zeventig organisaties en bedrijven het Nationaal Preventieakkoord gesloten. Het doel is het tegengaan van roken, problematisch alcoholgebruik en overgewicht. Op het punt van het roken is de ambitie gericht op een rookvrije generatie in 2040. Alle kinderen moeten opgroeien zonder contact met rokers en rook. De sportwereld moet er niet alleen aan bijdragen dat meer Nederlanders gaan sporten maar ook dat dit sporten in een gezonde sportomgeving gebeurt. Niet door een van buitenaf opgelegd verbod op roken maar door zelfregulering.

Onze tennisvereniging heeft vol overtuiging gewerkt aan een rookvrij tennispark. De effecten zijn zichtbaar. Roken binnen het clubhuis gebeurde natuurlijk al lang niet meer, maar de groepjes die vroeger buiten het clubhuis rookten moeten dat voortaan buiten de poort doen. Dat zag je enige tijd ook gebeuren, maar nu zijn die groepjes ook daar verdwenen. Blijkbaar voelt het niet goed om als een paria buiten de poort te staan.

Zestig procent van de sportverenigingen heeft hetzelfde gedaan als onze vereniging. Het wordt tijd dat de overige veertig procent zich daarbij aansluit. Het draagvlak voor maatregelen om het meeroken te bestrijden en het roken door jongeren te ontmoedigen door rookgedrag uit het zicht te houden is groot. 87% van de Nederlanders is voorstander van volledig rookvrije buitensportterreinen waar kinderen sporten. Er mag best een tandje bij. Een rookvrije sportomgeving zou overal binnen de kortste keren gerealiseerd moeten zijn.

Realistisch beleid?
Het helpt als het creëren van een rookvrije sportomgeving is ingebed in een realistisch nationaal anti-rookbeleid. Over het realisme van het huidige beleid heb ik mijn twijfel. In het Nationaal Preventieakkoord staat dat in 2040 nog vijf procent van de volwassenen mag roken. Dat doel moet gehaald worden door minder verkooppunten en het gemakkelijker maken van het stoppen met roken. Met die maatregelen is niets mis. Maar een steeds hogere belasting op tabak, sigaretten en andere rookwaren leidt op den duur tot maatschappelijk ongewenste effecten.

Op 1 april 2024 ging de prijs van een pakje sigaretten naar meer dan 11 euro. Op 3 april werden in de Rotterdamse haven 27 miljoen illegale sigaretten in beslag genomen met een straatwaarde van zes miljoen euro. Daar kon je natuurlijk op wachten. Natuurlijk waren die sigaretten al onderweg vóór de prijsverhoging twee dagen eerder. Maar het signaal is duidelijk: te dure sigaretten bieden een gemakkelijk nieuw verdienmodel voor de georganiseerde misdaad. En dan zijn we verder van huis dan ooit.

Legalisering
Omgaan met ongezonde gewoonten als roken, alcohol en ook cannabis en XTC kan het beste worden aangepakt door legalisering in combinatie met een consequent ontmoedigingsbeleid. Verbieden biedt de georganiseerde misdaad een gemakkelijk verdienmodel zoals de drooglegging in de Verenigde Staten en het gedoogbeleid voor softdrugs in Nederland hebben laten zien. Ook wanneer een ongezonde gewoonte niet wordt verboden maar te duur wordt gemaakt krijgt de georganiseerde misdaad een verdienmodel in de schoot geworpen. Natuurlijk mag tabak niet te goedkoop zijn, maar er bestaat een omslagpunt waarbij ontwrichtende maatschappelijke effecten optreden. Waarbij het middel erger wordt dan de kwaal. De recente vangst in Rotterdam laat zien dat we met de tabak dit punt naderen.

Wanneer ben je tevreden met de resultaten van beleid? In de afgelopen tientallen jaren zijn in het anti-rookbeleid goede resultaten bereikt. In 1990 rookte 35,3% van de volwassenen. In 2018, het jaar van het afsluiten van het Preventieakkoord, was dat 22,1% en in 2023 is het percentage rokers teruggelopen tot 19. Toen het RIVM in januari van dit jaar vaststelde dat in dit tempo het ambitieniveau van vijf procent rokende volwassenen in 2040 niet gehaald zou worden pleitte onder meer het Nationaal Expertisecentrum Tabaksontmoediging - verbonden aan het Trimbos Instituut - voor een versnelde verhoging van de accijns, boven op de reeds afgesproken verhogingen om die vijf procent in 2040 alsnog te bereiken. Daarbij vergetend dat die vijf procent niet-rokers in 2040 in 2018 ook maar zijn vastgesteld door een natte vinger in de lucht te steken. Daarom is het belangrijk om bij toekomstige evaluaties van het National Preventieakkoord niet alleen vast te stellen of de afgesproken doelstellingen zijn gehaald maar ook of die doelstellingen juist en realistisch zijn, gezien de resultaten en de neveneffecten.

Het beleid om voor iedereen en vooral voor kinderen een gezonde sportomgeving te scheppen moet met kracht worden doorgezet. Meeroken moet de wereld uit. Rokers hebben niet het recht om de gezondheid van anderen en zeker niet die van kinderen in gevaar te brengen. Daarom kan de sportwereld best nog wat harder lopen om overal een rookvrije sportomgeving te creëren. Maar daarin krijg je mensen gemakkelijker mee als het bredere kader van het anti-rookbeleid getuigt van realisme. Rookbeleid moet niet vastlopen in een tunnelvisie die tot doel lijkt de hebben de laatste rokers financieel uit te roken, koste wat het kost en zonder aandacht voor de ontwrichtende neveneffecten.

Sjak Rutten is historicus en biograaf. Hij is bestuurslid van HTV Berg & Dal, een van de grootste tennisverenigingen in Nederland. Contact: 06-4702 6706 en sjak.rutten@ziggo.nl.