De juiste interventies op het juiste moment

door: Jeroen Visscher

Wie de werkzaamheden van Louis van Gaal in de aanloop naar het WK analyseert, stuit op de ene na de andere interventie. De gewijzigde speelwijze. De individuele gesprekken met zijn spelers. En natuurlijk het bepalen van de uiteindelijke selectie. Allemaal hebben ze in meer of mindere mate invloed op de prestaties van het Nederlands elftal in Brazilië. En allemaal moeten ze bijdragen aan een succesvol eindtoernooi.

In samenwerking met meer dan twintig Nederlandse topcoaches hebben we op basis van een analyse van de interventies van de bondscoach Van Gaal een model ontwikkeld die de bijdrage van een coach inzichtelijk maakt. Het resultaat is een interventiepalet van activiteiten en interventies die een coach kan doen om uiteindelijk de kans op succes te vergroten ^{NOOT 1}.

Grofweg kunnen we de interventies van een coach indelen in vier, chronologisch geordende brokken: het implementeren van zijn visie, het selecteren van de spelers, het opstellen en verbeteren van spelers én het beïnvloeden van het wedstrijdverloop.

1. Implementeren visie
Iedere coach heeft – als het goed is – een visie. Nog voor zijn eerste, officiële werkdag heeft een coach de mogelijkheid op basis van zijn visie zijn stempel op zijn nieuwe werkgever te drukken. Daarin spelen vier elementen een cruciale rol: club, staf, selectie en strategie.

Club, omdat het noodzakelijk is dat visie van coach én club enigszins overeenkomen. Want passen de verwachtingen van de club níét bij de beschikbare middelen, dan moet een coach zich afvragen of het verstandig is een overeenkomst aan te gaan. Het zou niet de eerste keer zijn dat een coach uiteindelijk door de achterdeur vertrekt, omdat de verwachtingen van de club totaal niet passen bij de realiteit.

Staf, omdat zij mede verantwoordelijk zijn voor het uitdragen van de visie van de hoofdtrainer. Niet voor niets nemen steeds meer oefenmeesters minimaal één vertrouwenspersonen als assistent mee naar hun nieuwe werkgevers.

Selectie, omdat de spelersgroep de visie van de coach uiteindelijk om moet zetten in prestaties. Daarin speelt vanzelfsprekend de samenstelling van de selectie een cruciale rol. Afhankelijk van de huidige status van de contracten én de financiële mogelijkheden van de club is een coach in staat zijn selectie in meer of mindere mate vorm te geven. Vervolgens draait het om het creëren van de juiste onderlinge afstemming. Spelers moeten hetzelfde doel nastreven. En eventueel oud zeer dient verwijderd te worden.

Strategie, omdat dit een van de belangrijkste middelen is om tot succes te komen. Op basis van zijn eigen visie, de visie van de club én de kwaliteiten van de selectie moet een coach zijn teamstrategie en speelwijze bepalen.

2. Selecteren spelers
Moet iedere speler passen in de verschillende profielschetsen van de coach? Of moet de coach zijn profielschetsen her en der aanpassen aan de mogelijkheden van de selectie? Het zijn de belangrijkste vragen die een coach óf bondscoach moet stellen bij het selecteren van zijn definitieve selectie.

Daarin spelen niet alleen technische en tactische kwaliteiten een rol. Een coach kan moeilijk voorbijgaan aan de groepsdynamiek. Zéker in het geval van een eindtoernooi, waar spelers meer dan zes weken bij elkaar op de lip zitten. Kan Wesley Sneijder bijvoorbeeld de rol van reserve vervullen? Zo niet, moet hij dan wel mee, op het moment dat de kans groot is dat hij inderdaad buiten de eerste elf valt?

Zo had Klaas-Jan Huntelaar tijdens zijn eerste eindtoernooi in 2010 geen moeite met een rol als back-up van Robin van Persie. Twee jaar later was dat anders, had hij het idee dat hij recht had op een basisplaats. En dat werkte contraproductief.

3. Opstellen en verbeteren spelers
Vanaf de startsituatie heeft de coach de mogelijkheid zijn spelers op technisch, tactisch, fysiek en mentaal gebied te verbeteren. De vergaande professionalisering in de sportwereld heeft tot gevolg dat profcoaches steeds meer middelen hebben om hun atleten daadwerkelijk naar de volgende trede op de prestatieladder te helpen.

Het verbeteringsproces start veelal met een evaluatie van de voorgaande wedstrijd. Vanuit die analyse benadrukt de technische staf een aantal verbeterpunten die worden meegenomen tijdens de verschillende trainingssessies. Zodra de volgende wedstrijd nadert, worden de trainingen ook steeds wedstrijdspecifieker.

Naar mate de volgende wedstrijd nadert, speelt ook het bepalen van de basisformatie een steeds grotere rol in het verbeterproces. Zij zijn immers degenen die de visie van de coach op de wedstrijddag moeten vertalen naar het veld. Opnieuw geldt dat hierbij niet alleen technische en tactische kwaliteiten een rol spelen. Fysieke en mentale vaardigheden vormen belangrijke criteria.

4. Beïnvloeden wedstrijdverloop
Na het eerste fluitsignaal neemt de invloed van de coach op het resultaat aanzienlijk af. Mensen kunnen in een staat van emotie en vermoeidheid minder goed informatie tot zich nemen. Eventuele aanwijzingen moeten daarom eenvoudig te verwerken en toe te passen zijn.

De sleutel voor een succesvolle interventie tijdens een wedstrijd schuilt dan ook vooral in de voorbereiding. In ieder geval de dragende spelers moeten op de hoogte zijn van de verschillende mogelijkheden en oplossingen, waarna één aanwijzing van de coach alsnog kan resulteren in die mogelijk allesbeslissende interventie.

Noot 1 | Voor een weergave van het interventiepalet klik hier
 
Eerder gepubliceerd op Sport Knowhow XL van de hand van Jeroen Visscher: Een masterplan voor de wereldtitel


Jeroen Visscher is directeur bij Turner, specialist in strategie-implementatie met als missie het duurzaam realiseren van financiële en operationele prestatieverbeteringen van organisaties en daarmee van de mensen die er werken. Voor meer informatie: jvisscher@turner.nl of www.turner.nl