Bewegen én bezuinigen

door: Jack Opgenoord

De ambtenaren kijken afwachtend naar het projectiescherm. Zal dit onze redding worden? Kan ik bij thuiskomst opgelucht ademhalen en zeggen: 'Nou, dat valt gelukkig reuze mee. Als we deze stappen zetten, hoeven we helemaal niet zo zwaar te snijden in het sportbudget.' Helaas, bezuinigen moet in deze tijd en het is altijd moeilijk. Gelukkig is er wel een manier om het zo te doen dat kwetsbare doelgroepen er niet onder hoeven te lijden en zodat een gevarieerd sportaanbod blijft bestaan.

Daarom organiseerden we op 12 september met samenwerkingspartner Bureau Kragten een bijeenkomst voor  wethouders en ambtenaren met sport, accommodaties en/of ruimtelijke ordening als aandachtsgebied. De bijeenkomst was bedoeld om hen te helpen de vereiste bezuinigingen met lef en visie te benaderen. Veel gemeenten hebben de neiging om voor de quick wins te gaan: beknibbelen op onderhoud, korten op subsidies en privatisering van accommodaties. Verleidelijk, maar ook gevaarlijk: hiermee wordt het voor een deel van de verenigingen zeker onhaalbaar om door te gaan en ontstaat een schraler sportaanbod. Sport wordt duurder en is dus niet meer mogelijk voor iedereen. Besparen op onderhoud leidt tot hoge kosten in de toekomst, waardoor de gemeente later zelf voor hoge renovatiekosten komt te staan.

Bezuinigen door te bewegen
Kragten toonde tijdens de bijeenkomst een model, waar de sportvoorziening (‘Element’) in een context wordt geplaatst van ‘Locatie’ (bijvoorbeeld een sportpark) en ‘Netwerk’ (de omgeving waarin de sportvoorziening opereert). Als gemeenten vanuit ‘Netwerk’ met een duidelijke visie kijken naar ‘Locatie’ en ‘Element’, maken ze beter overwogen keuzes bij bezuinigingen en wordt ook duidelijker wat investeren in sport oplevert. Samenwerking tussen verenigingen en het creëren van multifunctionele sportcomplexen is in dit opzicht een belangrijke oplossingsrichting. De accommodatie wordt dan intensiever gebruikt en kosten kunnen worden gedeeld. Zo blijft sporten en bewegen betaalbaar voor gemeente én burgers.

En burgerparticipatie dan?
Een terugtredende overheid en meer zelfsturing door de burger betekent niet dat de gemeente achterover kan leunen, wachtend op ideeën van die burger. Gemeenten zijn er voor de lange termijn en voor de helicopterview, het overzien van het totaal. Bij een duidelijke visie is er alle ruimte voor verenigingen of individuele inwoners om invulling te geven aan de eigen behoefte als het gaat om sporten en bewegen. Dat betekent hen meer verantwoordelijkheid geven, verenigingen laten ondernemen en gebruik maken van het lokale netwerk om nieuwe inkomsten aan te boren. Voor de gemeentepolitiek betekent het ook de rug recht houden en doorbijten als de burger protesteert over de nieuwe koers. Licht die nieuwe koers tijdig en uitgebreid toe, zodat mensen kunnen wennen aan het idee.

De realiteit
Dit zijn niet alleen idealen, prachtige vergezichten van een dromende provinciale sportorganisatie. In Limburg kennen we mooie voorbeelden van visionair sportbeleid. Het hippisch centrum in Horst aan de Maas, waar verschillende clubs en ondernemers in de paardensport de krachten bundelen. In Maasbree trekt voetbalclub MVC’19 de kar bij stichting Bree, waar tien clubs samenwerken en toewerken naar een concentratie van alle sporten in één sportpark. De gemeente faciliteert en zet grote lijnen uit, stichting Bree doet de rest. Dergelijke koplopers laten zien dat het al gebeurt. Het kan dus echt!

Angst
Tijdens de bijeenkomst werd duidelijk dat de ambtenaren de waarde van het model inzagen en graag een lange termijn visie willen meenemen bij de keuzes die ze maken. Er zijn een paar dingen die hen tegenhouden direct aan de slag te gaan. Allereerst is er de angst om te veel verantwoordelijkheid bij de vereniging te leggen. Beschikken ze wel over voldoende expertise en doen zij wel wat wij willen? Vooral dat laatste kan spanningen opleveren: verenigingen enerzijds meer verantwoordelijkheid geven, anderzijds een eisende en sterk sturende rol blijven innemen.

De veranderende verhoudingen vragen ook om een andere houding van de gemeente (zowel ambtelijk als bestuurlijk): meer overleggend dan eisend, meer faciliterend dan sturend. Ambtenaren moeten beter ‘common ground’ kunnen vinden bij hun gesprekspartners: waar komen belangen samen en kan men werkelijk tot samenwerking komen? Dat betekent dat we hogere eisen stellen aan de gespreks- en onderhandelingsvaardigheden van een ambtenaar of procesbegeleider. Verenigingen moeten tegelijkertijd wel vitaal genoeg zijn om zelf de handschoen op te kunnen pakken. Zijn er genoeg vrijwilligers die het traject kunnen trekken of kennen ze de wegen om deskundige hulp te vragen? Ook daar zijn nog stappen te zetten.

Ziel weg
Een ambtenaar beschreef het zo: 'Samen met de accommodatie gaat de ziel gaat weg uit het dorp.' Kleinere plattelandsgemeenten zien minder mogelijkheden voor een efficiencyslag dan grote gemeenten. Het betekent al snel dat je zult moeten samenwerken met omliggende gemeenten en dat gaat ten koste van de levendigheid in een dorp. Ook dit onderstreept het belang van een doordachte visie. Welke keuzes maak je als je moet bezuinigen, wat staat voorop? Hoe kun je dat kloppende hart behouden, nu en in de toekomst?

Er zijn vaak veel mogelijkheden als je er wat langer bij stilstaat. Dat zijn geen kaasschaaf-oplossingen, maar oplossingen die aansluiten bij de dynamiek van de maatschappij. Bezuinigen én bewegen, daar gaat het om. Huis voor de Sport Limburg zet de komende tijd alles op alles om gemeenten én verenigingen te helpen die oplossingen te vinden en gezamenlijk aan de slag te gaan.

Jack Opgenoord is voorzitter van Sportkracht 12 en algemeen directeur van Huis voor de Sport Limburg, de provinciale sportorganisatie van Limburg. Huis voor de Sport Limburg werkt al meer dan tien jaar aan het creëren van een optimaal sport- en beweegklimaat in Limburg door het adviseren en coachen van gemeenten en verenigingen en door het initiëren en coördineren van provinciale sportprojecten. Voor meer informatie: j.opgenoord@huisvoordesport.org