3 Heerlense voetbalverenigingen betrokken bij pilotproject <em>De Waardenvolle Club</em>

door: Sander Bloemendaal & Koen Breedveld

Hoe werk je als gemeente nauw samen met je sportverenigingen en hoe borg je dat je met verenigingen reële afspraken maakt? Het lector Impact of sport van de Haagse Hogeschool gebruikte hiervoor de methodiek van De Waardenvolle club en paste die met succes toe in Heerlen. Resultaat: de gemeente heeft meer gevoel bij wat er speelt bij de clubs en binnen clubs was er een goed gesprek over de koers van de club.

Sportverenigingen spelen een centrale rol in de Nederlandse samenleving, maar staan onder toenemende druk. Vrijwilligerstekorten, financiële uitdagingen en maatschappelijke verwachtingen vragen om een nieuwe benadering. Zo ook in Heerlen, prachtige stad in het mooie Limburg, maar ook een met veel sociale problematiek. De gemeente Heerlen heeft daarom drie lokale voetbalverenigingen - FC Hoensbroek, RKHBS en Sporting Heerlen - betrokken in een pilotproject: De Waardenvolle Club, geïnspireerd door de visie van Frank van Eekeren¹.

Het model van De Waardenvolle Club is gericht op het helpen van sportverenigingen om niet alleen hun sportieve ambities, maar vooral ook hun maatschappelijke waarde expliciet te maken. Door te werken met zes thema’s – sportief, sociaal, doelgroepen, economisch, duurzaamheid en gezonde kantine – worden clubs gestimuleerd om na te denken over hun rol in de gemeenschap en hun toekomstvisie. De gemeente Heerlen zag dit als een kans om met de clubs in gesprek te gaan en samen plannen te ontwikkelen die bijdragen aan de versterking van deze maatschappelijke waarde.

Het proces
In Heerlen werd het model gebruikt om een structurele dialoog op te zetten tussen de drie deelnemende voetbalverenigingen en de gemeente. De pilot was onderdeel van het bredere Sportakkoord II van de gemeente. Het doel was om inzicht te krijgen in wat de verenigingen al doen, waar hun energie ligt en hoe de gemeente kan helpen om hun ambities te verwezenlijken.

De methodiek bestond uit interactieve sessies waarin kaderleden van de clubs, samen met onderzoekers van de Haagse Hogeschool, reflecteerden op de huidige stand van zaken binnen hun club. Deze sessies boden de gelegenheid om niet alleen te praten over uitdagingen zoals het tekort aan vrijwilligers en financiële zorgen, maar ook om te kijken naar positieve ontwikkelingen en de unieke rol die de verenigingen speelt binnen de wijk en de stad.

Het innovatieve van dit proces was de open en interactieve aanpak. In plaats van een eenzijdige evaluatie, werden verenigingen actief betrokken in een open gesprek over prioriteiten en uitdagingen. Het open karakter van het gesprek gaf een veel fijnmaziger zicht op de maatschappelijke betekenis van de club dan ooit had kunnen worden bewerkstelligd met welke formele evaluatie dan ook. Door ook anderen dan alleen bestuursleden daarbij te betrekken ontstond binnen de club een open dialoog. Bestuurders kregen oog voor afwijkende meningen, kaderleden voelden zich gehoord en betrokken bij de koers van de club. De gemeente kon hierdoor beter inspelen op de specifieke behoeften van elke club, zoals meer gerichte ondersteuning op het gebied van duurzaamheid of het aantrekken van nieuwe doelgroepen.

Meer dan financiële ondersteuning
De rol van de gemeente Heerlen ging verder dan het bieden van financiële middelen. Een belangrijk deel van het proces was gericht op het begrijpen van wat er werkelijk speelt bij de verenigingen en welke ondersteuning ze nodig hebben om toekomstbestendig te worden. Dit leidde tot waardevolle gesprekken over thema’s als vrijwilligersbeleid, maatschappelijke betrokkenheid en de pedagogische kwaliteit van de clubs.

Door in gesprek te gaan met de clubs, leerde de gemeente beter waar de kracht van de clubs zit, en kon de gemeente beter prioriteiten stellen in haar eigen beleid. Zo kwam naar voren dat het behouden van jeugd in de sport, het versterken van de basis van de clubs en het verhogen van sociale veiligheid belangrijke thema’s zijn die ook binnen het Sportakkoord II terugkomen. Deze inzichten vormen een fundament voor de toekomstige samenwerking tussen de gemeente en haar sportverenigingen.

Een opvallend aspect van het project was de aandacht voor maatwerk. Waar de ene vereniging vooral behoefte had aan ondersteuning bij financiële stabiliteit, zag een andere juist kansen in het verbeteren van de sociale rol binnen de wijk. Door deze verschillen te erkennen, kon de gemeente gericht en efficiënt haar middelen inzetten.

Resultaten en toekomstperspectief
De pilot 'De Waardenvolle Club' liet zien dat sportverenigingen in Heerlen een sterk ontwikkeld DNA hebben, maar dat ze tegelijkertijd kampen met gedeelde uitdagingen zoals het tekort aan vrijwilligers en de toenemende maatschappelijke verwachtingen. De gestructureerde aanpak en het open gesprek tussen gemeente en clubs zorgden ervoor dat verenigingen niet alleen hun eigen doelen beter konden formuleren, maar ook dat er meer begrip was bij de gemeente die daarop ook gerichtere ondersteuning kon bieden.

Dit project biedt een waardevol perspectief voor de toekomst. De gemeente Heerlen wil het model uitbreiden naar andere sportverenigingen in de stad, waarbij de opgedane ervaringen worden gebruikt om nog efficiënter te ondersteunen. Een belangrijke volgende stap is om meer clubs te betrekken en hen te helpen om hun maatschappelijke waarde verder te versterken.

Conclusie
De Waardenvolle Club heeft in Heerlen aangetoond dat de samenwerking tussen sportverenigingen en de gemeente cruciaal is voor een duurzame en toekomstbestendige sportsector. Door een gestructureerde dialoog en maatwerkondersteuning kunnen verenigingen hun maatschappelijke waarde vergroten en hun interne organisatie versterken. De aanpak biedt inspiratie voor andere gemeenten om samen met hun verenigingen te werken aan een vitale sportgemeenschap.

Voor meer informatie: De waarden van voetbal; Onderzoek naar de energie bij drie Heerlense voetbalverenigingen (volledige rapportage)

Noot:
1. Van Eekeren, F. (2016). De waardenvolle club (proefschrift). Nieuwegein: Arko Sports Media

Sander Bloemendaal en Koen Breedveld zijn beiden betrokken bij het lectoraat Impact of sport van de Haagse Hogeschool, de eerste als docent-onderzoeker en de tweede als lector.