Zoektocht naar efficiënte bezuinigingen bij Gelderse gemeenten

Gelderse gemeenten hebben volop bezuinigingsplannen op sportgebied, maar wat precies de gevolgen zijn van deze maatregelen voor de sportsector is onduidelijk voor hen. Dat concludeerde het expertisecentrum voor sport, arbeid en gezondheid van de Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN) - HAN SENECA - na een onderzoek in samenwerking met de Gelderse Sport Federatie (GSF). Een vervolgonderzoek focust op het in kaart brengen van efficiënte keuzes voor bezuinigingsplannen.

Tien Gelderse gemeenten werden via interviews gevraagd naar hun sportbezuinigingsplannen door de samenwerkingspartners. HAN-studenten stelden de vragen en baseerden deze op sportbeleidindicatoren en -variabelen uit wetenschappelijke literatuur. Daaruit concludeerden zij dat beleidsmedewerkers de effecten van voorgenomen maatregelen op verenigingen niet goed kunnen inschatten. Jelle Schoemaker, docent en onderzoeker sporteconomie aan de HAN, begeleidde de studenten tijdens het onderzoek.

“Als HAN hebben we een strategisch partnership met de GSF en daarin komen de bezuinigingsplannen van gemeenten op de sportsector regelmatig terug als actueel thema”, aldus Schoemaker over de aanleiding van het onderzoek. “Het idee voor het onderzoek bedachten we vervolgens gezamenlijk. Zowel bij de GSF als aanspreekpunt voor gemeenten en bij ons - als kennisinstituut - kregen we vanuit de praktijk de vraag welke effecten maatregelen hebben op het behalen van sportstimuleringsdoelen.”

Bezuinigingstrends
Schoemaker ziet na het onderzoek overeenkomsten in de gemeentelijke bezuinigingsplannen voor de sportsector. “Meer structurele subsidies, zoals de ondersteuning van jeugdsport, blijven wel bestaan. Maar incidentele subsidies, zoals ‘potjes’ waaruit sportverenigingen kunnen putten, worden wegbezuinigd. Dat zijn de eerste en makkelijkste bezuinigingsdoelwitten. Ook omdat er vaak geld in die potjes blijft zitten.”

Belangrijker voor de sportwereld is de trend bij gemeenten om de grond- en accommodatieverhuur aan sportverenigingen kritisch onder de loep te nemen, volgens Schoemaker. “Op dat gebied zijn gemeenten nu aan het experimenteren. Steeds vaker worden de vragen gesteld: ‘Verdelen we de kosten wel eerlijk tussen de gebruiker en de maatschappij? Is het terecht dat we gemeentegeld in een voetbal- of honkbalveld stoppen?’ Wat de effecten van dergelijke plannen zijn weten zij niet. Wij helpen hen met het zoeken naar antwoorden”, zegt de onderzoeker.

Vervolgonderzoek
Daarom besloten de HAN en GSF het initiële interviewonderzoek op te volgen met een zoektocht naar efficiënte sportbezuinigingsbeslissingen. Schoemaker: “Juist omdat het antwoord niet bekend is, weten we ook niet of de bezuinigingen gevolgen hebben op bijvoorbeeld de sportparticipatie in de gemeenten. Als die achteruit gaat of verschuift naar meer ongeorganiseerd sporten, is dat dan wat je wilt als gemeente en wil je daar de verantwoordelijkheid voor dragen?”, vraagt Schoemaker zich hardop af.

Centrale vraag in de nieuwste doorlichting: “Op welke manier kun je efficiënt op sport bezuinigen, binnen het kader van beleidsdoelstellingen?”, zegt Schoemaker. “In onze filosofie is bezuinigen op sport een samenspel tussen vraag en aanbod. Dan is er altijd een optimale middenpositie en daar zoeken wij naar. Bezuinigen hoeft vanuit die gedachte niet per se negatief te zijn. Het is goed dat er gekeken wordt naar een efficiënter sportbeleid.”

De wetenschapper verwacht dat Gelderse gemeenten op korte termijn de huurtarieven voor sportaccommodaties verhogen. Verder denkt hij dat gemeenten gaan onderzoeken of accommodaties eventueel geprivatiseerd kunnen worden. “Sportverenigingen zullen dat hoogstwaarschijnlijk door gaan berekenen in contributie. De gemeenten die daar mee bezig zijn, houden wij goed in de gaten; we brengen alle eventuele consequenties in kaart.”

De eerste resultaten van het vervolgonderzoek verwacht Schoemaker na de zomer binnen te hebben. “We zijn daar nu druk mee bezig. Eén gemeente heeft bijvoorbeeld al de accommodatietarieven gewijzigd. Wij kijken of en hoe sportverenigingen die wijzigingen doorberekenen naar hun leden en wat de gevolgen daarvan zijn op onder meer het ledenbestand.”

Instrument
GSF en HAN SENECA hopen uiteindelijk een instrument te ontwikkelen voor gemeenten met sportbezuinigingsplannen, zodat deze hun plannen doeltreffend kunnen opstellen voor zowel gemeente als sportsector. “Het zou zonde zijn wanneer elke gemeente met bezuinigingen gaat experimenteren”, aldus de sporteconoom.

Volgens de onderzoeksplanning zou het bezuinigingsinstrument in juni 2014 beschikbaar moeten zijn voor Gelderse gemeenten, terwijl in het voorjaar van 2014 de gemeenteraadsverkiezingen op de agenda staan. Gevolg is dat eventuele sportbezuinigingen al vastliggen wanneer het hulpmiddel voorhanden is. Maar Schoemaker benadrukt dat het onderzoek nooit op de aankomende verkiezingen is geijkt. “Het staat vast dat gemeenten zoeken naar mogelijkheden om te bezuinigen op de kosten van beheer en exploitatie van sportaccommodaties. Die bezuinigingen zijn onontkoombaar. Tegelijkertijd zoeken ze naar mogelijkheden om sport te ontzien, omdat gemeenten de positieve effecten van sport zien.”

Hij legt uit: “Wij zoeken naar een manier om dat goed te doen en het kost tijd om een degelijk hulpmiddel daar voor te ontwikkelen. Wel verwacht ik dat de eerste inzichten ruim vóór juni 2014 benut kunnen worden, om tot goed doordachte besluiten te komen tijdens de collegebesprekingen na de gemeenteraadsverkiezingen.”

De resultaten van het onderzoek worden publiekelijk gedeeld. Schoemaker: “De studenten schrijven een rapport met daarin bezuinigingsaanbevelingen, dat op ons Hbo-kennisplatform komt te staan."

Praktijknut
Het onderzoek wordt middels een gesloten budget gecofinancierd door de HAN en GSF. De GSF heeft het streven om 'een sportief en maatschappelijk beweegklimaat te creëren', aldus de organisatie op haar website. Elke sportbezuiniging is vanuit die filosofie er eentje te veel, maar die gedachtegang spreekt de federatie tegen. De GSF kijkt realistisch naar het huidige financiële klimaat.

“Wij hebben niets tegen bezuinigingen”, aldus een woordvoerder van de GSF. “Onze insteek is vooral dat - juist in deze tijden - sport een relatief goedkoop en laagdrempelig alternatief is om maatschappelijke trends zoals overgewicht en vergrijzing tegen te gaan. Geld in sport moet effectief worden besteed en gevolgen van bezuinigingen moeten daarom vooraf goed inzichtelijk worden gemaakt.”

Jelle Schoemaker is blij met de samenwerking tussen de HAN en GSF. “Wat voor de HAN het belangrijkste is, is dat de GSF dicht op het gemeentelijke sportapparaat zit en daarnaast in de sportpraktijk werkt. Dat zijn absolute meerwaarden. Een onderzoek als deze blijft dan niet hangen op de hogeschool, maar wordt direct toegepast in de gemeenten.”

Ook vanuit onderwijsperspectief is het project nuttig, meent Schoemaker, vanwege de grote rol die studenten hebben in het onderzoek. “De studenten die meewerken aan het onderzoek leren er ontzettend veel van. Daarnaast nemen ze de ervaringen, die ze nu opdoen, mee in hun latere professionele carrière en brengen zo de kennis weer naar de (sport)praktijk.”