Zes sportbonden experimenteren met nieuwe jeugdsportvormen

Via een innovatieprogramma gingen zes sportbonden samen met het Jeugdsport Innovatiecentrum (JIC) van hogeschool Windesheim aan de slag met een prikkelende vraag: hoe maken we sport opnieuw betekenisvol voor een nieuwe generatie? Met nieuwe sport- en spelvormen onderzochten bonden hoe de kern van hun sport beter kan aansluiten bij de wereld van jongeren van nu.

Hoewel de sporten sterk van elkaar verschillen, ligt onder alle trajecten dezelfde uitdaging. Jongeren verlaten de georganiseerde sport op steeds jongere leeftijd. Vooral rond hun dertiende jaar neemt de uitstroom toe. Bas Schutte, directeur van het Jeugdsport Innovatiecentrum, vertelt: "De jeugdcultuur verandert en daarmee ook de manier waarop jongeren sport beleven. Ze groeien op in een wereld vol keuzevrijheid en flexibiliteit. Uitdaging, sociale verbinding en plezier zijn belangrijk, maar ze willen ook invloed hebben op hoe zij sporten. Dat schuurt soms met traditionele sportstructuren die sterk leunen op vaste trainingen, selectie en competitie."

Volgens Schutte is de vraag daarom niet meer of de jeugdsport moet vernieuwen, maar hoe. Dat leidde niet tot één standaardaanpak, integendeel. Elk van de zes bonden doorliep een eigen traject, afhankelijk van de vraag die centraal stond.

"In opdracht van NOC*NSF hebben we vooral ontwerpgericht gewerkt. Het betrof dus geen klassiek onderzoek vanuit spreadsheets en beleidsstukken, maar vooral een samenwerking met jongeren, trainers, lokale sportaanbieders en experts. We hebben gesprekken gevoerd, bestaande initiatieven onderzocht, concepten ontwikkeld en die vervolgens in de praktijk getest."

De centrale vraag bleef daarbij steeds dezelfde. "Wat is de kern van een sport die je absoluut wilt behouden? En waar zit voor jongeren de kick? Vernieuwen betekent niet dat de essentie van een sport moet verdwijnen, juist niet. Het gaat erom dat die essentie opnieuw betekenis krijgt voor de nieuwe generatie bewegers."

Uit het project met de Judo Bond Nederland ontstond Judo Playground, een vernieuwde wedstrijdvorm die inspeelt op een veelgehoorde frustratie onder jonge judoka's. "In traditionele toernooien liggen kinderen er soms al na één wedstrijd uit", weet Schutte. "Dan reis je naar een evenement en sta je na een paar minuten weer langs de kant. Vanuit de praktijk kwam heel duidelijk naar voren dat dat niet altijd motiverend werkt."

Samen met trainers, experts en jongeren ontwikkelde het JIC daarom een alternatieve wedstrijdvorm waarin deelnemers meer speelmomenten krijgen, meer invloed hebben op hun wedstrijdervaring en op een andere manier punten kunnen verdienen. Daarbij werd ook een nieuw scorebordconcept ontwikkeld, waarbij de puntentelling dynamischer en inzichtelijker wordt weergegeven. Schutte: "Dit project heeft recent zelfs de Sportinnovatorprijs gewonnen. Inmiddels kijken we samen met de bond hoe we het concept verder kunnen opschalen. Er is ook internationale belangstelling voor."

Andere bonden kozen weer andere invalshoeken. Bij de KNSB werd onderzocht welke vernieuwende schaatsinitiatieven al bestaan in de praktijk en waarom die jongeren aanspreken. Dat leverde waardevolle inzichten op over verschillende motivaties van jonge sporters en de mogelijkheden voor een meer gedifferentieerd aanbod. Bij de KNLTB stond juist de overgang van school naar sportvereniging centraal. Met Racketsport@School werd gekeken hoe kinderen makkelijker de stap kunnen zetten naar tennis- en padelaanbod. In de zwemsport draaide het onderzoek om een fundamentele vraag: waar zit eigenlijk de aantrekkingskracht van zwemmen voor jongeren?

Ook buiten de traditionele verenigingssport zochten de onderzoekers naar inspiratie, als het gaat om het creëren van nieuwe wedstrijdformats. Schutte noemt freerunning: "Daar zie je hoe sterk sport, identiteit en community met elkaar verweven kunnen zijn. Formats zoals Speed & Style combineren competitie met expressie, sociale dynamiek en eigenaarschap. Dat zijn lessen waar veel andere sporten iets van kunnen leren."

De opbrengst van het programma zit volgens hem uiteindelijk niet alleen in de afzonderlijke sportvormen, maar vooral in een andere manier van denken. "Wat we leren, is dat innovatie geen eenmalig project kan zijn. Je moet systematisch leren van praktijkvoorbeelden, durven experimenteren, jongeren serieus betrekken en samen blijven valideren wat werkt."