Zelfcoachingscursus gebruikt sport als metafoor voor dagelijks leven

door: Lennart Bloemhof | 23 mei 2013

Focus en flow. Dat zijn de kernwoorden in de maatwerktrainingen ‘zelfcoaching’ die organisatie- en prestatiepsycholoog Mark Theelen aanbiedt, bedoeld om onder meer sporters, sporttrainers en -coaches het maximale uit zichzelf te leren halen. “We streven samen met de deelnemers continu naar die flow”, zegt Theelen. “Dat is de optimale staat van het lichaam en brein om te presteren en te leren.” En dat is volgens de psycholoog niet alleen bruikbaar voor sporters, maar ook in het privé- of bedrijfsleven.

Theelen studeerde aan de Radboud Universiteit in Nijmegen af als organisatiepsycholoog. Maar toen hij als golfer ontdekte dat hij beter sloeg in zijn eentje dan wanneer een groep mensen om hem heen stond, verdiepte hij zich in de theorie van de sportpsychologie. “Daar vond ik wel allerlei oplossingen voor mijn volle hoofd, maar ik kreeg het er niet mee tot rust”, zegt hij over zijn bevindingen.

Collegahulp
Vervolgens ging Theelen in 2009 te rade bij zijn collega en vriend - businesscoach Jason Kook - die via de golfsport trainingen zelfcoaching organiseerde. Theelen schreef zich in voor een cursus. “Dat is aanzet geweest voor een grote verandering in mezelf”, aldus de psycholoog.

Die verandering leidde tot de oprichting van zijn eigen trainingsbureau in 2010: Succes en Geluk. Theelen ontwikkelde zijn eigen zelfcoachingspraktijk en baseerde deze op een combinatie van verschillende theorieën, waaronder rationeel emotieve therapie, Boeddhisme, diverse managementtheorieën en uiteenlopende leerpsychologische theorieën. Hij legt de basis van zijn zelfcoachingscursus uit, die zich afspeelt op de golfbaan; Theelen gebruikt de (golf)sport als metafoor voor presteren in het dagelijks leven.

“Zelfcoaching is leren en presteren op een manier, zoals een kind leert lopen. Op eigen kracht, met volle aandacht en ontspannen. Gedurende de socialisatie die daarop volgt leren we vooral hoe je iets zou moeten doen. In gezin, in sport, in het onderwijs, op de werkplek. Dat leerproces zit vol met betekenisgeving, zoals oordelen en veroordelen. Dat geeft mensen houvast maar is tegelijkertijd een stevige rem op leren en presteren.”

Sport als metafoor
In overleg met de opdrachtgever en/of deelnemers wordt voorafgaand aan de training het doel en de inhoud van de training en zelfcoaching besproken. Na een korte uitleg over zelfcoaching wordt er gesport, met de focus op waarneemoefeningen. Volgens Theelen geeft die focus mentale rust, flow en betere prestaties.

“Vanuit de ervaring van dit proces - sporten in een ontspannen, veilige en sportieve omgeving - maken we samen de concrete vertaling naar het dagelijks bestaan.” Met die vertaalslag doelt de psycholoog op uitdagende privé-, sport- of werksituaties, als vooraf besproken met de opdrachtgever. Daarbij komen aspecten als attitude, emotie, cognitie en gedragsverandering aan de orde. Deelnemers nemen zichzelf waar tijdens de sportacties.

“Op een gegeven moment gaan mensen hun eigen processen steeds beter herkennen en worden ze zelfstandig in hun zelfcoachingsproces. Ze gaan hun groeikansen en valkuilen herkennen”, legt Theelen uit over de zelfcoaching die vervolgens ontluikt.

Samenwerken
Met zijn bureau kwam Theelen twee jaar geleden in contact met oud-roeier Han de Regt - die eveneens een eigen trainingsbureau runt (Sport naar Succes). De twee besloten samen te gaan werken. “Wij vullen elkaar aan”, zegt Theelen. Met die samenwerking breidde hij zijn training zelfcoaching de afgelopen jaren uit en voegde naast de golfbaan de tennishal toe als cursuslocatie.

Waarom hij specifiek voor de sporten tennis en golf koos? Zelf is Theelen een fervent golfer en in de jaren tachtig begeleidde hij zijn tennissende broer in het professionele toernooiencircuit. Verder lenen de sporten zich goed voor de training, verklaart hij. Wel zit er verschil in de zelfcoachingstrainingen bij beide sporten.

“Golf vindt doorgaans plaats in een rustigere omgeving. De handelingsactie bij golf is korter”, legt Theelen uit. “Daarvoor en daarna kan er besproken worden wat er in hoofd en lijf gebeurt. In tennis is het sociale samenspel interessant. De afleiding is wellicht groter dan bij golf en het is lastiger om het spel stil te leggen. Maar tennis leent zich mooi als metafoor voor teamprocessen op het werk.”

Uitbreiding naar bedrijfsleven
Theelen betitelt zijn nieuwste cursus als ‘Zelfcoaching naar flow voor tennistrainers’. In april verzorgde hij zijn eerste trainingen, gericht op tennistrainers. De training moet tenniscoaches vooral helpen om het dalende ledenaantal bij tennisverenigingen terug te dringen.

Theelen verklaart die invalshoek: “Met de training wordt de les effectiever en leuker: tennissers gaan sneller leren en de leraar wordt effectiever in de omgang met leerlingen, potentiële klanten en zijn omgeving. Kortom, hij of zij levert veel meer toegevoegde waarde. Het aantal klanten en de verdiensten zullen toenemen.”

Daarnaast denken De Regt en Theelen aan een vervolgaanbod van de cursus zelfcoaching via tennis, met een focus op bedrijfsveranderingsprocessen. Zij willen daarbij de metaforen en emoties van sport als inspiratiebron gebruiken voor bedrijven.

“We trekken de vergelijking tussen de individuele- of teambeleving van de sport met de beleving van bedrijfsprocessen. Samen met verenigingen en/of (top-)sporters benaderen we bedrijven met de vraag of ze net als sporters steeds met plezier beter willen worden. Die aanpak wordt ondersteund met een online game en een heldere set spelregels. Hierdoor ontstaat ruimte voor steeds beter worden met plezier.”

Breed toepasbaar
De brede toepasbaarheid in het dagelijks (sport)leven van de cursus zelfcoaching is de kracht van zijn methode, meent Theelen.

“Zelfcoaching is nuttig wanneer mensen alleen, of samen, meer willen bereiken of sneller willen leren in stressvolle situaties. Op motorisch niveau kunnen sporters daar iets aan hebben, en op sociaal niveau ligt dat nut in zowel sport, bedrijf of privé. Centraal staan vaardigheden in sociaal moeilijke situaties, waaronder verkoop, presenteren, onderhandelen en innoverend samenwerken vallen. Dat sluit goed aan bij het nieuwe werken, waarin verantwoordelijkheid en energie bij de individuele medewerker centraal staan.”

Diverse klantenportefeuille
Vanuit die gedachte hielp Theelen al een divers aantal klanten. Van medewerkers van een autodealer die na een interventie op de golfbaan beter gingen samenwerken, tot een verzekeringsbedrijf dat via tennis aan het zelfverantwoordelijkheidsgevoel werkte.

Theelen: “Maar ook volleyballers zijn waarneemoefeningen vanuit de golfbaan gaan toepassen in hun volleybal. Of een tennisser die na slechts zes sessies van twee uur op 55-jarige leeftijd van laag niveau zes - waarop hij al dertig jaar acteerde - naar hoog niveau vijf is gegaan.

Wetenschappelijke onderbouwing
In de twee jaar dat Theelen zijn training zelfcoaching aanbiedt, ziet hij de persoonlijkheid van zijn kandidaten regelmatig ten positieve veranderen. De enthousiaste testimonials op zijn website ondersteunen die bewering.
 
Recent diende Theelen zelfs een onderzoeksvoorstel in bij de Radboud Universiteit om zijn methode wetenschappelijk te onderbouwen. “Het is namelijk meetbaar en relatief simpel te onderzoeken”, zegt Theelen. In de mentaal-fysieke toestand van flow neemt volgens de psycholoog hartslag en hartritmevariatie af. Impulsen van hart, brein en sensomotoriek zijn sterk aan elkaar verbonden (synchroniciteit) en de spierspanning is optimaal.

Daarnaast heeft zelfcoaching maatschappelijke relevantie, aldus Theelen. Centraal staat het leren om beter met elkaar te communiceren. “En dat kan nooit kwaad.”

Voor meer informatie: www.golfpassie.nl