Winnen moet centraler staan in de Hollandse voetbalschool

door: Leo Aquina | 2 juni 2015

“We moeten winnen veel centraler stellen“, zegt Jelle Goes. Afgelopen week - op 24 mei aan de algemene ledenvergadering Betaald Voetbal en op 28 mei aan de lederraad amateurvoetbal - presenteerde de technisch manager van de KNVB het rapport ‘Winnaars van morgen’ dat het Nederlandse voetbal terug moet brengen naar de internationale top. Een van de aanbevelingen in het rapport gaat over de ‘winning mindset’. Er bestaat nogal wat onduidelijkheid omtrent dat begrip. Goes legt uit hoe het zit en licht het rapport uitgebreid toe.

De aanzet tot het KNVB-rapport werd gegeven op een groot KNVB-congres in het najaar van 2014 waar alle grote namen uit de vaderlandse voetbalwereld en enkele buitenlandse experts - waaronder bijvoorbeeld Arrigo Sacchi en Arsène Wenger - hun licht op de toekomst van het Nederlandse voetbal lieten schijnen. Ondanks de derde plaats van Oranje op het WK in Brazilië was iedereen ervan overtuigd dat Nederland de aansluiting met de internationale top dreigde te verliezen en in de kwalificatiereeks voor het EK van 2016 bleek dat eens te meer.

Schuld bij de coaches
Mark van Bommel zei op dat congres: ‘We voetballen leuk, maar we winnen te weinig. In het buitenland is dat heel anders. Daar gaat het alleen maar om de drie punten. Dat moet er bij ons vanaf de jeugd veel meer worden in gehamerd.’ In het rapport Winnaars van Morgen lezen we dat ‘een winnaarsmentaliteit gekweekt kan worden door de inzet te prijzen in plaats van het resultaat.’ Dat lijkt in tegenspraak met de woorden van Van Bommel. Goes legt aan de hand van een voorbeeld uit wat hij bedoelt:

“In Nederland hebben we het voetbal in het verleden misschien wel te procesmatig benaderd. Spelers worden veel bekritiseerd op hun winnaarsmentaliteit, maar misschien moet je de schuld wel veel meer bij ons, bij de coaches, leggen. In mijn periode als hoofd jeugdopleidingen stond ik eens langs de lijn bij de finale van een jeugdtoernooi. Een elftal van een Nederlandse topclub verloor en een aantal jongens barstte in tranen uit. Voor die jongens was winnen het belangrijkste, maar de coach vertelde in al zijn goede bedoelingen dat ze het goed hadden gedaan en dat de winst helemaal niet zo belangrijk was."

"Toen vroeg ik hem waar hij me bezig was. Natuurlijk is het proces bij de ontwikkeling van jeugd belangrijker, maar de natuurlijke wil om te winnen moet je tijdens het opleidingsproces niet van ze afnemen. Wel moeten we het proces blijven bedrukken. Je moet veel en goed trainen en spelen om uiteindelijk een goede teamspeler te worden. Dat leidt tot succes, dus winst."

Meer oog voor scouting, mentaal en fysiek
“Om te winnen heb je spelers nodig die bereid zijn de uitdaging aan te gaan, die training als een uitdaging zien om beter te worden. Je hebt karakters nodig”, zegt Goes. “We leiden te weinig winnaars op. Bij bijna geen enkele BVO wordt dit thema structureel opgenomen in hun programma. In opleiding en scouting moet je rekening houden met een aantal belangrijke mentale eigenschappen. Intrinsieke motivatie en eigen verantwoordelijkheid worden door het werkveld gezien als een van de belangrijkste competenties voor teamspelers."

"Ten tweede moeten wij als trainer/coaches het winnen centraler stellen in het opleidingsproces. Hebben we opleiden niet te vaak gebruikt als excuus om niet te hoeven winnen? Ten derde moeten spelers beschikken over een op groei gerichte mindset, gericht op ontwikkelen en leren. Zij moeten uitdagingen en hard trainen zien als dagelijks praktijk. Tot slot moeten spelers open staan voor kritiek en geïnspireerd raken door het succes van anderen.”

Naast het de mentale aspecten heeft is er in het rapport ook aandacht voor voetbaltechnische en fysieke aspecten bij scouting. “Voor scouting is geen opleiding en we hebben eigenlijk te weinig indicatoren”, aldus Goes. Hebben we in Nederland in het verleden op de verkeerde dingen hebben gescout? Goes:

“In het huidige topvoetbal zijn de ruimtes steeds kleiner geworden. Snelheid, wenbaarheid en explosiviteit zijn belangrijker geworden. Natuurlijk is technische en tactische voetbalkwaliteit belangrijk, maar we hebben in het verleden te weinig oog gehad voor de fysieke component.”

Nieuwe indeling jeugdcategorieën
Naast scouting is ook de indeling van de jeugdcategorieën grondig tegen het licht gehouden. Om spelers betere wedstrijdvormen en een gelijkwaardiger competitieniveau te kunnen bieden, past de KNVB de jeugdcategorieën van 6-12 jaar aan. In plaats van F-jes, E-tjes en D-tjes in leeftijdscohorten van twee jaar, gaat de bond naar cohorten op basis van geboortejaar, te beginnen bij onder 6 tot en met onder 12 jaar. Amateurclubs mogen komend seizoen zelf kiezen of zij al over willen naar de nieuwe leeftijdsindeling, die vanaf 2017-'18 standaard wordt. Daarnaast komt de KNVB met een voorstel voor andere wedstrijdvormen. Afhankelijk van leeftijd spelen de kinderen 2 tegen 2, 4 tegen 4, 6 tegen 6 of 8 tegen 8. Het aanpassen van wedstrijdvormen wordt ingevoerd van vanaf 2017/2018.

Bij de het schrijven van het rapport is ook de ‘Nederlandse voetbalcultuur’ tegen het licht gehouden. Wat is die Hollandse School nou precies? Goes: “Het is een wijdverbreide misvatting dat de Hollandse School vastzit aan een systeem. Wij zijn groot geworden met aanvallend, dominant, creatief voetbal, maar als je terugkijkt hebben we lang niet alle successen in het verleden behaald met 1-4-3-3. Coaches hebben hun systeem altijd aangepast aan het spelersmateriaal.”

Update Hollandse school
Toch is ook de Hollandse school toe aan een update. “Buitenlandse coaches hebben ons een spiegel voorgehouden. Onze stijl is langzamerhand wel voorspelbaar geworden. We moeten meer aandacht hebben voor het verdedigen, daarin zijn we echt achtergebleven. We moeten vasthouden aan onze cultuur, maar we moeten aandacht hebben voor de ontwikkelingen in de internationale top. Voetbal is een dynamisch spel, systemen wisselen constant. Spelers moeten in staat zijn zelf in wisselende systemen te spelen, maar ook om kunnen gaan met verschillende systemen bij de tegenstanders.”

In het rapport worden ook statistieken gebruikt om de zwakke punten van het Nederlandse voetbal bloot te leggen. “Veel van wat je met het blote oog ook al ziet, wordt in die cijfers bevestigd”, zegt Goes. “We zijn doorgeslagen als passende natie. Vergeleken met de topcompetities in bijvoorbeeld Spanje, Engeland en Duitsland passen wij meer terug op de keeper en passen we meer tussen de centrale verdedigers. Als je kijkt naar de topteams dan zie je vooral dat de nauwkeurigheid van de passes op de helft van de tegenstander bepalend is om kansen te creëren. Als je daar iets mee wil, moet je ook kijken wat spelers doen zonder bal. Hoe bewegen de flankspelers ten opzichte van de spitsen. Dat zijn zaken waar je aandacht aan moet besteden.”

Achtergebleven
Hoewel Goes al gebruik maakt van statistieken, is het niveau waarop in Nederland met data wordt omgegaan vooralsnog ontoereikend. Goes “In de buitenlandse topcompetities hebben de clubs een gezamenlijk datasysteem voor fysieke en voetbaltechnische informatie. Daarmee kunnen ze hun eigen wedstrijden en spelers vergelijken en ze kunnen ook benchmarken met buitenlandse clubs. Wij zijn op dat gebied achtergebleven. Een aantal clubs in Nederland heeft er de beschikking over, maar in het buitenland is het gezamenlijk aangeschaft. De gezamenlijke aanschaf van een dergelijk datasysteem kost natuurlijk geld. Hoeveel het ongeveer kost en wie het moet betalen, kan Goes op dit moment nog niet zeggen: “Daarover zijn we in gesprek met de Eredivisieclubs.”

Naast dit datasysteem moet er ook een nationale voetbalmonitor komen, een uitgebreide database van jeugdspelers voor talentherkenning en ontwikkeling. Goes: “We kunnen de loopbaan van spelers op die manier beter monitoren. Bovendien kunnen we succesfactoren bepalen en het rendement, sportief en financieel, van verschillende opleidingen beter beoordelen.”

Wie geeft leiding?
Goes is tevreden met het rapport zoals het er nu ligt. “We hebben veel mensen uit de praktijk gesproken en niet de fout uit het verleden gemaakt om vanuit een ivoren toren in Zeist te bepalen hoe het moet. Het rapport is van iedereen en nu moet iedereen zijn verantwoordelijkheid nemen.”

Een van de aanbevelingen in het rapport is: ‘stel een programmamanagement op dat het dynamische plan 'Winnaars van Morgen' zal aansturen en uitvoeren.’ Wie gaat daar leiding aan geven, Goes zelf? “Het rapport wordt opgepakt binnen alle geledingen van de KNVB die op hun gebied verantwoordelijk zijn en er komt één persoon die daar sturing aan moet geven. Wie dat wordt is nog niet duidelijk, maar het is logisch als we die persoon binnen de KNVB zelf zoeken”, aldus de technisch manager.

Geen excuses
Is de ambitie om Nederland terug te brengen aan de internationale voetbaltop gezien de financiële verschillen in de voetbalwereld, niet op voorhand gedoemd te mislukken?

“Natuurlijk kunnen we de buitenlandse topcompetities qua omzet en begroting niet meer bijhouden. De Champions League zullen we niet meer winnen, maar je moet blijven dromen, kijk naar Leicester City. Op de budgetten hebben we geen invloed, maar we moeten goed doen waar we wel invloed hebben, daar zijn geen excuses. We hebben in het verleden natuurlijk ook veel goed gedaan, kijk naar de clubsuccessen en de prestaties van Oranje."

"We kunnen goed opleiden, maar in de toekomst moeten we niet meer praten over een toevallige talentvolle lichting. Als we de opleidingen goed op orde hebben, kunnen we zorgen voor een continue doorstroom van toptalent. We moeten de springplank van de Eredivisie verhogen en dan komen de goede spelers uiteindelijk vanzelf terecht in buitenlandse topcompetities. Ook als de Eredivisie niet meer kan concurreren met de buitenlandse topcompetities, kan Oranje internationaal nog meedoen om de prijzen. Dat hebben we in 2010 en 2014 bewezen.”

Voor meer informatie: de volledige tekst van het KNVB-rapport 'Winnaars van morgen - Samen talent ontwikkelen'