Wie leidt de opleiders op zonder TOPopleiders?

door: Leo Aquina | 18 januari 2024

TOPopleiders in de sport houdt op te bestaan, in ieder geval voorlopig. “Dat bedreigt uiteindelijk de kwaliteit van opleiders in de sport en daarmee indirect de kwaliteit van trainers, bestuurders, scheidrechters en andere vrijwilligers die worden opgeleid in de sport”, zegt Tineke Bosch. Samen met Jacqueline de Wit en Margot Kouwenberg was zij acht jaar geleden een van de initiatiefnemers van TOPopleiders. Afgelopen december zetten zij een punt achter de stichting omdat het financieel niet langer haalbaar was. Binnen NOC*NSF wordt inmiddels wel nagedacht over een ander manier om TOPopleiders in de sport een vervolg te geven, maar daarvoor moeten de sportbonden over de brug komen.

Topopleiders in de sport komt voort uit gezamenlijk overleg tussen sportbonden in het kader van het landelijk actieplan 'Naar een veiliger sportklimaat' (VSK) uit 2011. “Binnen VSK zijn we met een aantal bonden gezamenlijk aan de slag gegaan om op generieke onderwerpen te kijken hoe we als bonden gezamenlijk slagkracht konden ontwikkelen”, aldus Tineke Bosch. “Er werd vooral ingezet op een leven lang leren van coaches, arbitrage, officials en bestuursleden. Daarbij werd eigenlijk niet direct nagedacht over de mensen die hen opleidt, terwijl die daar toch een cruciale rol in hebben.”

Het onderwerp bracht Bosch, die namens het korfbalverbond (KNKV) bij de klankbordgroepen betrokken was, samen met Jacqueline de Wit van de Nevobo en Margot Kouwenberg van (toen) de Atletiekunie. Vanuit VSK werd in 2016 een Nationale Opleidersdag georganiseerd, waarbij zo’n 150 opleiders in de sport samenkwamen om met en van elkaar te leren op Papendal. Hieruit kwam een projectgroep voort die vanaf 2017 met VWS-subsidie aan de slag ging met producten en diensten om opleiders in de sport mogelijkheden te geven zichzelf door te ontwikkelen. Bosch legt uit wat de projectgroep deed: “Leerbehoeften van mensen, dus ook van opleiders, zijn individueel. Als bond heb je vaak beperkte capaciteit om die bijscholing te verzorgen, en vaak gaat het om thema’s die binnen een bond interessant zijn voor misschien één of twee mensen. Door dat sportbreed aan te vliegen, konden we opleiders allerlei ontwikkeltrajecten aanbieden in de vorm van workshops, trainingen en begeleiding op maat.”

In 2020 kwam er echter een eind aan de projectsubsidie. “Het was een groot succes, maar niemand wilde het overnemen”, vertelt De Wit. “Daarmee zou er na 2020 een gat vallen en dat vonden wij zonde.” Met overgebleven geld uit de subsidiepot, nieuwe specifieke innovatiesubsidie van NOC*NSF en een bijdrage van deelnemende bonden besloten de drie initiatiefnemers TOPopleiders in de sport onder te brengen in een stichting.

“De diensten waren al klaar. Maar we hadden gewoon geld nodig om dat groter te maken, de kwaliteit te borgen en om het goedkoper aan te bieden aan onze klanten”, aldus de Wit. “We wilden vooral dat de ontwikkeling doorging, dat de kennis beschikbaar bleef en dat opleiders van en met elkaar zouden blijven leren." Eind 2023 kwam er echter ook een eind aan de innovatiesubsidie. Bosch, De Wit en Kouwenberg, die inmiddels van de Atletiekunie was overgestapt naar NOC*NSF, kwamen geld en daarmee slagkracht tekort om het stichting TOPopleiders in de Sport in leven te houden. En dat is een groot gemis, zo betogen zij alle drie. “Bij medailles op wereldkampioenschappen zien mensen de sporters en de trainers, maar de opleiders die er zorg voor dragen dat er kwalitatief goede trainers en coaches zijn, blijven buiten beeld”, aldus De Wit. Ook binnen de bonden zelf blijven deze mensen vaak op de achtergrond. “Het is een kwestie van de lange adem voordat je een bond hebt overtuigd dat dit een belangrijke doelgroep is, om mensen te overtuigen dat het belangrijk is hier geld voor vrij te maken.”

De innovatiesubsidie van NOC*NSF was een eenmalig bedrag van ongeveer 100.000 euro. Overige inkomsten van de stichting bestonden uit de bijdragen van bonden voor geleverde diensten. “We hadden verschillende tarieven, voor individuele afname of voor meerdere opleiders van een bond. Als korfbalverbond betaalden we 2.500 euro voor een jaarabonnement voor meer dan 25 opleiders”, aldus Bosch.

Toen het NOC*NSF geld eind 2023 op was, moesten Bosch, De Wit en Kouwenberg opnieuw met de pet rond. Kouwenberg: “Met het huidige stichtingsbestuur en een schil van zzp-ers eromheen die alles regelden, hadden we ongeveer 60.000 euro op jaarbasis nodig om door te gaan. Daarvoor hadden we op voorhand van deelnemende bonden garantie moeten krijgen en dat kregen we niet voor elkaar.” Op 11 december bracht TOPopleiders in de sport daarom het laatste E-magazine uit, The Final Edition. De stichting hield op te bestaan, maar de website blijft voorlopig in de lucht. Bosch, De Wit en Kouwenberg spreken met NOC*NSF over een vervolg. Hoewel Kouwenberg tegenwoordig bij NOC*NSF werkt, benadrukt zij dat de besluitvoering hieromtrent niet onder haar verantwoordelijkheid valt, maar onder die van directeur breedtesport Guido Davio. Kouwenberg: “Wij vragen NOC*NSF de erfenis van TOPopleiders in de sport te borgen en NOC*NSF ziet daar ook het belang van in, maar zij willen een gedeelde verantwoordelijkheid.” Daarin staat uiteindelijk de vraag centraal: wie gaat het betalen? “Onderliggende vraag is 'moet er structurele aandacht komen voor kwaliteitsborging van opleiders' en die vraag ligt bij de sportbonden”, aldus Kouwenberg. “NOC*NSF wil als koepelorganisatie graag een structurele dienst verzorgen, maar dat betekent wel dat de bonden de opdracht moeten beleggen bij NOC*NSF.”

De gesprekken hierover worden op dit moment gevoerd. Bosch, De Wit en Kouwenberg hopen dat TOPopleiders in die nieuwe structuur volgend jaar alsnog een vervolg krijgt. “Er bestaat al een Kwalificatiestructuur Sport”, aldus Bosch. “Dat is het instrument waarmee NOC*NSF namens bonden de kwaliteit van kaderopleidingen in de sport waarborgt. Maar voor de uitvoering van bijscholingen voor de opleiders van die opleidingen, hebben we op dit moment niet zo’n zelfde samenwerking. Het grootste gat dat TOPopleiders in de sport achterlaat is het gebrek aandacht voor structurele ontwikkeling van de opleiders als NOC*NSF en de bonden het komend jaar niet oppakken.”

Voor meer informatie: www.topopleiders.nl