Wat is de invloed van de prijs op het aantal sportbeoefenaars?

‘Geen zin’, ‘te moe’, ‘niet leuk’, ‘niet fit’ zijn de meest gehoorde excuses om niet te sporten. De betaalbaarheid is een onderbelichte, maar steeds belangrijkere factor voor mensen om niet te sporten. Om meer inzicht te krijgen in het verband tussen de prijs van sporten en de beoefening ervan is in november 2024 het SPRINTS onderzoek (Sports Pricing Research to INcrease The Sport participation) gestart binnen het ZonMw-programma MOOI in Beweging.

Het onderzoek richt zich niet alleen op de rol van prijs bij deelname aan sport en bewegen, maar ook op de relatie van prijs met andere factoren die van invloed zijn op sportdeelname. Denk aan de kwaliteit of nabijheid van het aanbod, de manier van factureren of in welke mate het aanbod aansluit bij de behoeften en dan vooral bij specifieke doelgroepen zoals lage inkomensgroepen.

Zo’n 25 organisaties behoren tot de projectgroep, waaronder NOC*NSF, POS, VSG, diverse scholen, het Jeugdfonds Sport en Cultuur, het Volwassenenfonds Sport en Cultuur en verschillende overheden en kennisinstellingen. De uitvoerders van het onderzoek zijn de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN), Radboud Universiteit en het Mulier Instituut. Ieder van hen is verantwoordelijk voor een eigen werkpakket. De Radboud Universiteit is, tot slot, verantwoordelijk voor verschillende experimenten binnen SPRINTS.

“De HAN richt zich voornamelijk op kwantitatief onderzoek, waarbij we de relatie tussen de prijs van en de vraag naar sport aan de hand van cijfers onder de loep nemen”, vertelt Willem de Boer, associate lector aan de HAN en namens die hogeschool eindverantwoordelijke binnen SPRINTS. “Die komen van verenigingen, commerciële sportaanbieders maar ook evenementen; uit de hele breedte van de sport dus. Aansluitend daarop zetten we in op kwalitatief onderzoek door mensen te bevragen over wat in specifieke gevallen grote prijswijzigingen hebben gedaan voor sportaanbieders en hun leden of klanten. Daarnaast richten onderzoekers van het Mulier Instituut zich op ondersteunende regelingen, zoals die van het Jeugdfonds Sport en Cultuur of het Volwassenenfonds Sport en Cultuur. Zij gaan na hoe die prikkels worden ervaren door mensen die tot de doelgroep behoren, vaak mensen met een klein inkomen, en hoe deze regelingen beter ingezet kunnen worden. De Boer: “Zo heeft verzekeringsmaatschappij a.s.r. een zogenaamd vitality programma. Hierbij kunnen verzekerden doelen stellen op het gebied van sporten en bewegen. Halen ze die, dan staan daar beloningen tegenover. De beloningen wisselen regelmatig. Daar verwachten we relevante informatie uit te putten.”

In de gemeente Tiel vindt een experiment van geheel andere aard plaats. “Tiel-West is op sociaaleconomisch gebied een aandachtswijk. Hier vindt een experiment met gratis sportaanbod plaats voor kinderen van groep 5 tot en met groep 8. Die ontwerpen onderzoekers in co-creatie met onder meer de doelgroep, hun ouders, onderwijzers, en buurtsportcoaches. We richten ons vooral op de vraag wat de behoeften van de kinderen zijn en welk aanbod daar het beste bij past. Daarvoor zijn door collega’s David de Buisonjé en Simon van der Zandt prachtige ‘Sportboekjes’ ontwikkeld. Daarin konden kinderen hun gewoonten, wensen, belemmeringen en ook hun sportdromen opschrijven of tekenen. Zo is een eerste bevinding dat veel kinderen in Tiel-West graag zouden willen kickboksen, maar dat sportaanbod wordt niet in de buurt aangeboden. Hier is betaalbaarheid dus niet het enige probleem, maar ook de afstand of hoe kinderen naar de andere kant van de stad vervoerd zouden kunnen worden. Ook daar hebben ouders niet de tijd of de middelen voor.”

Volgens De Boer illustreert dit voorbeeld dat prijs voor veel mensen een belangrijke drempel is om in beweging te komen, maar niet de enige. “We willen met SPRINTS ook laten zien hoe andere factoren met betaalbaarheid samenhangen als belemmering voor sportdeelname. In Tiel lijken vooral geld, tijd en transport de belangrijkste knelpunten te zijn. Dat pleit er misschien voor om gratis of goedkoop sportaanbod naar de wijk te halen. Ook de kwaliteit van het aanbod en de manier van betalen kunnen van belang zijn. Moet je in één keer de jaarlijkse contributie betalen of mag het ook verspreid? Dat eerste neemt voor sommige ouders simpelweg een te grote hap uit hun maandbudget, zeker als ze meerdere kinderen hebben. Ook deze factoren nemen we mee in SPRINTS. Naar het effect van de prijs op sporten is nauwelijks onderzoek gedaan, ook internationaal niet. De brede context die we onderzoeken en het multidisciplinaire karakter zijn helemaal uniek.”

Welke stimuleringsmaatregelen, zoals die van het Jeugdfonds Sport en Cultuur, goed werken of juist niet, is iets waar de onderzoekers zich tot augustus 2027 over buigen. Van eerder onderzoek weet De Boer dat de vraagstukken complexer zijn dan het wellicht op het eerste oog lijkt. Zo dook hij met HAN-onderzoeker Jelle Schoemaker in de prijzen, aanbod en vraag bij Nederlandse hardloopevenementen.

Daaruit bleek dat het verhogen van de prijzen niet leidde tot een lager aantal deelnemers. “Maar de prijs is ook hier niet het enige aspect dat de deelnemers meenemen wanneer zij zich inschrijven. Ook het gevoel van voldoening, sociale contacten en de unieke ervaring nemen zij bijvoorbeeld mee. Aspecten die meespelen bij de groeiende populariteit van hardloopevenementen. Interessant is dan wel om te kijken naar extremere gevallen. Bijvoorbeeld: wat het effect is op deelname wanneer de prijs verdubbelt of juist wordt gehalveerd. Dat geldt ook voor bijvoorbeeld contributies bij sportverenigingen of sportcentra voor studenten. We kijken nu welke casussen we voor een dieper onderzoek hiernaar selecteren.”

In de zomer van 2027 moet het onderzoek zijn afgerond. De resultaten deelt het consortium op verschillende manieren. “Onze website is gericht op een breder publiek. Hierop plaatsen we te zijner tijd onder meer factsheets en plaatjes. Voor professionals hebben we onlangs onze LinkedIn-pagina gelanceerd en zullen we onze kennis delen bij congressen en soortgelijke bijeenkomsten. Omdat er zo weinig bekend is over dit onderwerp verwacht ik dat het voor het werkveld waardevolle uitkomsten gaan zijn.”