Waarom bewegen ouderen in Nederland (niet)?

Het stimuleren van lichamelijke activiteiten heeft gunstige effecten op de levenskwaliteit en gezondheid van ouderen. Wat zijn echter de drijfveren van senioren om in beweging te komen en te blijven? Prof. dr. Marijke Hopman-Rock, onlangs benoemd tot bijzonder hoogleraar lichamelijke activiteit en gezondheid bij ouderen, zal de komende jaren vanuit TNO proberen inzicht in dit vraagstuk te krijgen.

Over de beweegredenen van ouderen om te bewegen, is tot nu toe niet veel bekend. Hoewel er een aantal scripties over geschreven zijn en Maarten Stiggelbout in september 2008 gepromoveerd is op onder meer een voorspellend model voor het bewegingsgedrag van ouderen, is er verder weinig onderzoek naar gedaan. “Het is erg moeilijk te voorspellen waarom ouderen echt gaan bewegen”, legt Marijke Hopman-Rock uit. “Waarom hebben sommige ouderen wel de intentie om te gaan bewegen, maar resulteert dat uiteindelijk niet in een bepaald gedrag? En waarom leidt ditzelfde voornemen bij anderen wel tot beweging? Dat zijn vragen die dit onderzoeksgebied erg complex maken.”

Nederlandse ouderen bewegen minder dan senioren uit andere landen
Toch bezitten we in Nederland over dit onderwerp een redelijke hoeveelheid kennis. In veel (grote) landen is de populatie ouderen moeilijk te vergelijken, terwijl in Nederland senioren uit verschillende gebieden gemakkelijker bij elkaar zijn te krijgen. “Onze kennispositie is wat dat betreft dus hoog te noemen”, aldus Hopman-Rock.

Helaas is hetgeen dat er bekend is, iets minder positief. Uit het vorige trendrapport Bewegen en Gezondheid van TNO, waarin een hoofdstuk is opgenomen over de gemeten hoeveelheid beweging van mensen uit acht landen, bleek dat Nederlanders na hun vijfenzestigste levensjaar een stuk minder gaan bewegen ten opzichte van ouderen in andere landen. “Deze resultaten zijn echter gebaseerd op cijfers uit het jaar 2000”, voegt Hopman-Rock toe. “Inmiddels is de hoeveelheid beweging onder ouderen bijgetrokken, maar ze bewegen nog steeds minder dan senioren uit andere landen.”

Op zoek naar drijfveren
Dat meer bewegen gunstige effecten heeft op de gezondheid en spierversterking van ouderen is volgens Hopman-Rock intussen bewezen. “Onderzoek heeft aangetoond dat het uitvoeren van algemene dagelijkse levensverrichtingen voor ouderen makkelijker gaat, naarmate ze meer bewegen”, zo legt ze uit. “Dit heeft tot gevolg dat deze mensen bijvoorbeeld langer zelfstandig kunnen wonen.” Toch is niet bekend of dergelijke gevolgen voor ouderen daadwerkelijk een motief vormen om meer te bewegen. Het onderzoek van Hopman-Rock zal zich dan ook gaan richten op het verkrijgen van inzicht in dit vraagstuk. Met deze kennis zullen uiteindelijk nieuwe interventies, in het bijzonder voor de zorg, worden ontwikkeld.

Ten behoeve van haar onderzoek zal Hopman-Rock bij TNO samenwerken met de afdeling sociale geneeskunde van het EMGO Instituut VU medisch centrum en het onderzoekscentrum Body@Work. Bovendien is er nauw contact met onder meer het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB) op het gebied van toegepaste wetenschap en praktijkcases. De benoeming van Hopman-Rock tot bijzonder hoogleraar zal deze samenwerking verder versterken.

Op 16 april 2009 spreekt prof. dr. Marijke Hopman-Rock haar inaugurele rede uit aan de VU in Amsterdam. Voor meer informatie: marijke.hopman@tno.nl.