Veiliger fietsen dankzij analyse valpartijen door VeiligheidNL, KNWU en NTFU

Aanleiding voor het onderzoek was een sterke stijging van het risico dat wielrenners en mountainbikers liepen om met ernstig letsel op de spoedeisende hulp te komen in de corona-periode. "Ernstig letsel is altijd een aandachtspunt en dit was voor ons reden om de samenwerking met de bonden aan te halen", vertelt Kemler. "Daarbij hebben we gezamenlijk besloten om niet zozeer naar het letsel zelf, als wel naar de oorzaken van de valpartijen te kijken." Om daar inzicht in te krijgen, werden er vragenlijsten naar fietsers uitgestuurd, bij de KNWU onder wedstrijdfietsers, bij de NTFU onder toerfietsers en via kanalen (bekende wielerbladen en websites en social media) van alle partners werd een brede vragenlijst onder sportieve fietsers uitgezet.

In totaal kregen de onderzoekers input van 2.278 sporters over 2.510 valpartijen. De eerste inzichten op hoofdlijnen: 

• Valpartijen vinden vooral plaats in pelotons en bij hogere snelheden bij wedstrijden
• Er is verschil in oorzaken tussen wedstrijdrenners en sportieve fietsers
• Een deel van de wielersporters verwacht blijvende gevolgen 

Veel valpartijen die zijn gemeld, vonden plaats tijdens het wegwielrennen (wedstrijden 72%; sportfietsers 56%) en mountainbiken (wedstrijden 8%; algemene fietsers 30%). Bij wedstrijden gebeurde twee derde van de ongevallen in een peloton. De aangegeven snelheid lag hierbij vaak hoog, boven de 40 kilometer per uur. 

Uit de verzamelde data zijn nog veel meer inzichten te destilleren. Kemler: "De vragen gingen over de oorzaak van de valpartij, maar ook bijvoorbeeld over het moment in de wedstrijd, over de grootte van de groep op het moment dat het gebeurde, over het wegdek enzovoort. Bovendien hebben we vragen gesteld over het type letsel. Kon iemand doorfietsen? Was er medische behandeling nodig? Hoe lang had iemand last van de gevolgen?" 

Met betrekking tot wedstrijdwielrennen leidde dit bijvoorbeeld tot de conclusie dat ongeveer een derde van de ongevallen in het begin van de koers gebeurt. "Vooral in de eerste tien kilometer", aldus Kemler. "Met een dergelijk inzicht kan de KNWU aan de slag. In het begin van de koers rijden alle wielrenners nog bij elkaar in het peloton. Buiten het feit dat dit vaak een grote groep is, heeft ook niet iedere renner evenveel ervaring met het rijden in zulke grote groepen. Als je start in de bebouwde kom met veel bochten, smalle straatjes en hobbelig wegdek, is dat gevaarlijk. Je kunt er bijvoorbeeld voor zorgen dat je in het begin van de koers zo snel mogelijk via een hoofdweg naar buitengebied gaat."

Er wordt ook veel gevallen door fietsers die zichzelf ervaren vinden. Kemler: "We moeten ook hen ervan doordringen dat ervaring je niet immuun maakt voor valpartijen en dat zij hun vaardigheden nog verder kunnen trainen. Hier zijn cursussen voor, zoals Start2bike voor beginners, maar bij de NTFU kunnen ook ervaren racefietsers en mountainbikers workshops en clinics volgen om hun vaardigheden te verbeteren."

Hoewel nog altijd twaalf procent van de valpartijen leidt tot een hersenschudding, is het dragen van een helm onder sportieve fietsers inmiddels gemeengoed. In wedstrijden is het dragen van een helm verplicht, maar ook onder de sportfietsers draagt 99 procent een helm. Kemler: "Dat is een goede ontwikkeling. Een helm kan niet al het letsel voorkomen, zeker niet bij een valpartij bij hele hoge snelheden. De helm beperkt dan nog altijd de impact van de val. Dat kan het verschil uitmaken tussen een hersenschudding of een schedelbasisfractuur." 

Ondanks de toename in het risico om als sportfietser op de spoedeisende hulp te belanden na een valpartij, raadt Kemler mensen aan zeker niet te stoppen met fietsen: "Voor iedere sport geldt dat de bijdrage aan de gezondheid vele malen groter is dan het risico op letsel. In het verleden is hier onderzoek naar gedaan en daaruit bleek dat de kosten van de gezondheidszorg vele malen hoger worden als we met zijn allen stoppen met bewegen."