Van wie is de leefomgeving waar we allemaal gebruik van maken?

door: Leo Aquina | 24 mei 2018

"In de toekomst staat de mens centraal en staat de wet in dienst van het welbevinden van die mens", aldus André de Jeu, directeur van Vereniging Sport en Gemeenten (VSG) die onlangs de 'Handreiking Sport, bewegen en de Omgevingswet' presenteerde. Daarmee loopt de vereniging vooruit op de nieuwe omgevingswet, die waarschijnlijk medio 2021 wordt ingevoerd. Gemeenten moeten zich daar nu al op voorbereiden. Met de handreiking biedt VSG niet alleen beleidsambtenaren - maar ook anderen die zich inzetten voor sport en bewegen in de openbare ruimte - handvatten om gebruik te maken van de nieuwe mogelijkheden die de wet biedt. 

André de Jeu legt uit wat er met de nieuwe omgevingswet verandert: "Er worden bestaande wetten in elkaar geschoven, zowel landelijk, provinciaal als lokaal. Dat moet leiden tot eenvoudiger regelgeving. Gemeenten moesten bij het vaststellen van omgevingsvisies altijd rekening houden met bestemmingsplannen en die komen in de toekomst te vervallen. Dat maakt de inrichting van de openbare ruimte flexibeler." 

"Stel ik wil in een park waar mensen bootcampen een kiosk neerzetten, om die mensen te faciliteren met materiaal. Dan kan de gemeente dat op dit moment weigeren op basis van het bestemmingsplan. In de toekomst kan dat niet zomaar meer. De wet heeft als doel om ruimte te bieden aan initiatieven uit de samenleving. Participatie is verplicht en gemeenten moeten niet alleen ruimte bieden aan initiatieven maar deze ook stimuleren. De mens staat centraal en niet de wet. Dat leidt tot een andere manier van denken."

Leefomgeving centraal
De wet staat nadrukkelijk in dienst van de kwaliteit van de leefomgeving en dat biedt volgens De Jeu enorm veel kansen voor sport en bewegen in de openbare ruimte. Juist daarom is het van belang om daar als gemeenten nu al rekening mee te houden. De Jeu: "De nieuwe gemeenteraden, die er tot 2022 zitten, beginnen nu allemaal met het vaststellen van de omgevingsvisies. Zij kunnen daarin al gebruik maken van de kansen die de nieuwe omgevingswet biedt." 

VSG is te rade gegaan bij alle mogelijke partijen die betrokken zijn bij de inrichting van de leefomgeving. "We hebben een tour gemaakt door heel Nederland. Veel beleidsmedewerkers bij gemeenten zitten ook nog met vraagtekens in de ogen. Het was heel inspirerend om met zoveel partijen te brainstormen. We hebben het ministerie van VWS erbij betrokken, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en Platform 31. Iedereen voelt dat er mogelijkheden zijn, maar niemand weet eigenlijk nog precies hoe en wat, daarom vonden wij dat er een handreiking moest komen die in klare taal was geschreven. Veel ambtelijke taal en beleidsstukken over de inrichting van de leefomgeving zijn geschreven in juridisch jargon. Daar kan het gemiddelde raadslid vaak weinig mee, laat staan de inwoners."

Van wie is de wijk?
De handreiking biedt legio aanknopingspunten om sport en bewegen in de leefomgeving te bevorderen. "Op iedere pagina staan kansen", aldus De Jeu. "Er gebeurt bijvoorbeeld al veel op het gebied van participatie. Van wie is nu eigenlijk die wijk, die leefomgeving waar we allemaal gebruik van maken? Wat kun je als burger, wat kun je als gemeente met andere partijen betekenen? In de handreiking staat een mooi voorbeeld over gezondheidsbescherming. De gemeente kan op dat gebied samen met GGD GHOR doelen stellen en een checklist gezondheid meenemen bij de inrichting van de leefomgeving."

Sport en bewegen staan volgens De Jeu allang niet meer op zichzelf. Om te zorgen voor een gezonde leefomgeving moeten sport en bewegen worden geïntegreerd met andere beleidsterreinen. "Er staat ter illustratie een mooi boompje in de handreiking. Welke vormen van beleid zijn er aan de ene kant en hoe zijn die verbonden met de diverse aspecten in de leefomgeving. Mensen wonen niet in beleidsvelden. Er moet een satéprikker door die beleidsvelden heen om tot een integrale visie te komen. Daarbij is deze handreiking geen bijbel. We willen vooral de mogelijkheden belichten." 

Integrale aanpak
Verschillende gemeenten hebben te maken met verschillende problematiek. De Jeu: "Neem Amsterdam, daar moeten de komende jaren nieuwe woningen worden gebouwd voor zo’n 150.000 nieuwe Amsterdammers. Hoe zorg je er in die context voor dat de mens centraal blijft staan in de omgeving in een dichtbevolkt gebied? Dat is iets anders dan in Alphen aan den Rijn, waar je juist moet zoeken naar mogelijkheden om groene gebieden juist aan elkaar te verbinden. Omgevingsfactoren zijn belangrijk voor de menselijke gezondheid. De inrichting van die omgeving ligt niet bij de mensen van sport en bewegen, maar bij de planologen. Dat vergt dus een integrale aanpak."

Als voorbeeld noemt De Jeu Park Sonsbeek in Arnhem, waar ook in de Handreiking aandacht aan wordt besteed. "Het ligt als een lint door de stad en er is daar al heel goed gekeken hoe je gebruik kan maken van iets wat er al is om de leefomgeving te optimaliseren. De nieuwe omgevingswet biedt op dat gebied meer mogelijkheden, mits gemeenten als uitgangspunt nemen dat ze de burger centraal stellen."

Voor meer informatie: Handreiking Sport bewegen en de omgevingswet