Van medailles naar betekenis: de onzichtbare waarde van sport

door: Leo Aquina | 28 augustus 2025

“In de toekomst zal de vraag naar de waarde van (top)sport niet alleen meer gaan over de medailles die we winnen”, zegt Jan-Willem van der Roest. “In plaats daarvan wordt de vraag naar de maatschappelijke waarde steeds luider. We geven er immers veel geld aan uit, maar waarom doen we dit nu precies?” Van der Roest begon een jaar geleden als lector Sport Management & Sport Business aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Op 18 september aanstaande aanvaardt hij dat lectoraat officieel in zijn lectorale rede. Op Sport Knowhow XL alvast een voorproefje.

“De positionering van sport (en bewegen) wordt in een snel veranderende wereld, met ingrijpende technologische ontwikkelingen, steeds ingewikkelder”, steekt Jan-Willem van der Roest van wal. “Sport moet meer en meer concurreren met andere vormen van entertainment, Netflix, gaming, noem maar op. Om daar als sport tegenop te boksen, moet je duidelijke keuzes maken. Je moet waarde creëren.” Om de waarde van sport goed in kaart te kunnen brengen, ontwikkelden Van der Roest en zijn collega’s het 5P-model. Als het gaat om Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) gaan veel organisaties uit van de zogenaamde Triple Bottom Line: people, planet, profit. “Wij hebben daar nog twee dimensies aan toegevoegd: passion en performance”, aldus Van der Roest. “Je moet op al die vijf verschillende dimensies waarde creëren.”

Sport is de afgelopen jaren niet op al die dimensies even sterk geweest. Van der Roest: “Als je bijvoorbeeld kijkt naar de maatschappelijke verantwoordelijkheid die je ook hebt ten opzichte van je eigen mensen, dan is er nogal eens wat misgegaan, denk aan integriteitskwesties (people). Maar ook op het gebied van planet, duurzaamheid, is er nog een wereld te winnen. Daarbij moet je nog onderscheid maken tussen twee sub-dimensies: enerzijds moet je zorgen dat je je zaken zelf op orde hebt, en anderzijds heb je als sport inspiratiewaarde. Hoe kun je op die verschillende thema’s ook andere mensen bereiken?” Van der Roest noemt de nieuwe betaald voetbalclub in het vrouwenvoetbal, HERA United, als voorbeeld: “Ik vind het heel sterk dat zij vanaf het begin af aan met een foundation werken. Ze hadden er ook voor kunnen kiezen om zich eerst alleen op de sport te richten en daarna verder te kijken, maar met deze stap laten ze zien dat maatschappelijke waarde een integraal onderdeel is van de club.”

Van der Roest past het 5P-model direct toe in een groot onderzoek naar de maatschappelijke waarde van topsport onder de naam Project Blueshift. De HvA werkt werkt in dit MOOI in Beweging-project samen met Bartel Berkhout van het Sports Leadership Institute en onder meer de hogescholen van Den Haag, Rotterdam en Utrecht, de Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN), Fontys, de Technische Universiteit Delft, de Universiteit Utrecht, de Vrije Universiteit Brussel en het ROC van Amsterdam. “We hebben de naam afgeleid uit een begrip in de psychologie”, vertelt Van der Roest. “Daarin wordt wel gebruik gemaakt van het begrip blue mind. Mensen die onder druk presteren moeten van een situatie van stress, red head, naar een blue mind, waarin zij kalm en accuraat kunnen reageren. Wij willen dat de topsport, ook als het aantal medailles straks achteruitgaat, kan laten zien wat betekenisvol presteren inhoudt.”

Met Blueshift wil Van der Roest direct aansluiten op de praktijk, daarom zijn er veel topsporters en sportorganisaties bij het onderzoek aangesloten: “Bij Thialf kijken we bijvoorbeeld hoe we de waarde van de businessclub kunnen vergroten. Die businessclub was altijd op traditionele leest geschoeid en we kijken nu naar nieuwe ideeën om te laten zien dat de sport ook meerwaarde heeft voor de directe omgeving.”

Leiderschap
Het laatste onderwerp dat aan bod komt in de lectorale rede van Van der Roest is leiderschap. “Daarbij refereer ik aan het proefschrift van Resie Hoeijmakers van het Mulier Intituut, die in december aan de Universiteit Utrecht promoveert op een onderzoek naar sportverenigingen. Dat kwam voort uit de verenigingsmonitor die Mulier al sinds 2002 heeft. De vraag is waarom de ene sportvereniging na tien jaar nog wel bestaat en de andere niet. Wat zijn nou voorspellende factoren? Dat blijkt voor een groot deel voort te komen uit de mate waarin het leiderschap waardegedreven is. Je moet laten zien dat je ergens voor staat. Vitesse is een goed voorbeeld. Daar zijn alle slechte vormen van leiderschap voorbijgekomen en pas nu het te laat is, staan er mensen in de regio op die de maatschappelijke waarde inzien.”

Als lector wil Van der Roest de lessen uit het onderzoek ook zelf in de praktijk brengen: “Als het om leiderschap gaat, moeten wij als opleiders ook goed weten wat we willen meegeven aan onze studenten, bijvoorbeeld als het gaat om waarde-creatie. De band tussen onderzoek, onderwijs en praktijk is heel sterk. Ik heb er als lector dan ook heel bewust voor gekozen om zelf voor de klas te blijven staan. Ik moet zelf ook goed blijven begrijpen waar mijn lectoraat aan moet bijdragen.”