Van academische zelfmoord naar bloeiend onderzoeksterrein

door: Leo Aquina | 15 september 2022

“Academische zelfmoord”, dat kreeg Frank van Eekeren van een hoogleraar bestuurskunde te horen toen hij zo’n 25 jaar geleden aan de Universiteit van Utrecht begon met een onderzoeksopdracht op het gebied van sport en ontwikkeling. Sport werd als wetenschappelijk onderzoeksterrein niet serieus genomen. Inmiddels is dat wel anders. In plaats van academische zelfmoord, bouwde Van Eekeren mee aan een steeds groter worden onderzoeksveld en per 1 september 2022 werd hij benoemd tot hoogleraar Sport & Society in Utrecht. “De samenleving vraagt steeds meer van de sport en sport wordt steeds meer gezien als context om maatschappelijke vraagstukken te onderzoeken.”

De afgelopen drie jaar was Frank van Eekeren - naast zijn wetenschappelijke werk voor het departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) aan de Universiteit Utrecht - lector ‘Impact of Sport’ aan de Haagse Hogeschool. In die rol ontwikkelde hij in samenwerkging met de gemeente diverse onderzoeksprojecten. “In wijken, via sportverenigingen en welzijnsorganisaties hebben we onderzocht wat sport kan doen met mensen die in een moeilijke situatie zitten en wat je daadwerkelijk kan doen om mensen te motiveren toch te gaan sporten,” vertelt hij. “Hoe kun je met sport inclusie vergroten en ontmoetingen creëren tussen verschillende mensen in de wijk.” 

Balans
Hoewel hij met pijn in het hart afscheid neemt van Den Haag, is Van Eekeren blij met zijn nieuwe functie. Hij hoeft zijn tijd en aandacht niet meer over twee werkplekken te verdelen en de rode draad in zijn werk blijft hetzelfde: “De afgelopen twintig jaar houd ik me bezig met de vraag hoe sport continu bezig is vier verschillende waarden te creëren: sportieve, culturele, zakelijke en maatschappelijke waarde.” In een interview met de Volkskrant stelde Van Eekeren onlangs dat de sport de balans tussen die verschillende waarden op dit moment kwijt is. “Met name in de commerciële topsport zie je te veel aandacht voor de economische waarde. Daar zit een grens aan. Neem bijvoorbeeld de Superleague. Er ontstond weerstand vanuit de supporters omdat de culturele waarde te veel onder druk kwam te staan. Een ander voorbeeld van disbalans in de topsport is een doorgeslagen prestatiecultuur, waardoor de sociale veiligheid onder druk komt te staan.” 

Van Eekeren constateert dat iedereen op zijn eigen manier zoekt naar oplossingen. De wetenschap levert daar een bijdrage aan door het verschaffen van inzicht: “In eerste instantie wil je als wetenschapper begrijpen wat er aan de hand is. Waarom kan de sport bijvoorbeeld niet voorkomen dat er misstanden zijn en hoe kan de sport zijn potentiële impact nog beter benutten? Vervolgens willen we die inzichten vertalen naar maatschappelijke impact. We moeten niemand voorschrijven wat ze moeten doen, maar we kunnen wel laten zien waarom er dingen gebeuren en waar mogelijke oplossingsrichtingen liggen.” Als voorbeeld noemt van Eekeren de instrumentalisering van de sport. “De overheid maakt steeds meer gebruik van sport om beleidsdoelen te verwezenlijken. Dat roept de vraag op: van wie is de sport nu eigenlijk? Is de overheid verantwoordelijk? De bonden? De sponsors? De supporters? Wie bepaalt hoe die balans er het beste uit kan zien?”

De wetenschap is onafhankelijk, maar staat ook niet los van de maatschappij. Om te bepalen aan welke inzichten de maatschappij behoefte heeft is er het Watertorenoverleg, waarin de verschillende wetenschappelijke disciplines die zich met sport bezighouden, elkaar ontmoeten. Als kersvers hoogleraar maakt Van Eekeren daar sinds kort ook deel van uit. “We bespreken de wetenschappelijke agenda en de maatschappelijke agenda. Op die manier kunnen we geluiden ophalen uit de maatschappij, speerpunten bepalen en een gemeenschappelijke onderzoeksagenda afstemmen. Dat doen we ook in afstemming met het platform waarin lectoren op het gebied van sport en bewegen zich hebben verenigd.”

Meetinstrument
Wat zijn de belangrijkste onderzoeken waar Van Eekeren zich als hoogleraar de komende tijd mee gaat bezighouden? “We hebben als Universiteit een langdurig partnership met FC Utrecht. Daarbinnen onderzoeken we hoe je de maatschappelijke waarde van de club zo groot mogelijk kan maken. Daarvoor bestaan ook samenwerkingsverbanden met amateurclubs in verschillende wijken.”

Een ander vraagstuk waar Van Eekeren zich mee bezighoudt, is het ontwikkelen van een aanpak om de maatschappelijke, economische, culturele en sportieve waarde in beeld te brengen. “Gemeenten en NOC*NSF worstelen continu met de vraag welke sportaanbieders ondersteunen we wel en niet”, aldus de hoogleraar. “Dat is nu echt actueel omdat veel aanbieders onder druk staan vanwege de huidige energiecrisis en nog kampen met de naweeën van corona. Op dit moment wordt vooral gekeken naar economische parameters. De gezondheid van een vereniging wordt veelal afgemeten aan het ledental en het huishoudboekje, maar dat zegt niets over de maatschappelijke betekenis die bijvoorbeeld ook een kleine en armlastige vereniging kan hebben in een gemeenschap.”

Drie deelvragen
Van Eekeren splitst dat onderzoek op in drie belangrijke deelvragen. “Als eerste moet je antwoord vinden op de vraag: wat versta je eigenlijk onder maatschappelijke impact? Ten tweede moet je uitvinden waar je sportaanbieders op kunt afrekenen, waar hebben zij zelf invloed op? Ten derde moeten we ons afvragen welke indicatoren we straks kunnen aflezen op zo’n manier dat sportaanbieders en hun financiers er ook wat mee kunnen.”

Voor meer informatie: Frank van Eekeren benoemd tot hoogleraar Sport & Society aan de Universiteit Utrecht