door: Rins van Kouwen | 19 juni 2014
Hoe kun je als amateurclub vitaler worden? Dat was de kernvraag bij het praktijkgerichte onderzoeksproject ‘Vereniging in Bedrijf’ van Hogeschool Utrecht (HU) dat bij tien Utrechtse voetbalclubs werd uitgevoerd. Dr. Stijn Verhagen leidde het onderzoek en concludeert dat een vitale club zich onder meer kenmerkt door genoeg vrijwilligers en een gezonde financiële huishouding, maar dat het vooral belangrijk is hoe een vereniging met de diversiteit binnen de club omgaat.
Uit de verenigingsscan die VSU (Vereniging Sport Utrecht) in 2010 onder 33 Utrechtse voetbalclubs uitvoerde, gaven de ondervraagde verenigingen aan graag vitaler te willen zijn. “Een vitale club betekent kortgezegd dat de vereniging levensvatbaar is,” legt Stijn Verhagen, lector van HU, uit. Zes aspecten hebben volgens hem invloed op de vitaliteit van een vereniging.
“Denk aan het oplossen van het tekort aan vrijwilligers, de sfeer op een club, maar bijvoorbeeld ook hoe financieel gezond een vereniging is. Deze kan pas kansen benutten als ze vitaal is. De kern is: hoe blijf je vitaal? Want als het vrijwilligerstekort is opgelost, dient zich morgen al een nieuwe uitdaging aan.”
VitalerDe verenigingsscan liet zien dat zeven van de 33 Utrechtse voetbalverenigingen vitaal zijn. Het doel is om dit aantal dit jaar naar twaalf op te schroeven om over twee jaar achttien clubs te hebben die dat stempel kunnen dragen. Om verenigingen te ondersteunen vitaler te worden, is twee jaar geleden door de gemeente Utrecht, VSU en de KNVB het 'Utrechts Totaalvoetbalplan' opgericht. Het lectoraat PMO (Participatie en Maatschappelijke Ontwikkeling) van de HU - die bij VV De Meern en Zwaluwen Utrecht 1911 al (longitudinaal) onderzoek deed en activiteiten organiseerde om respect en plezier op het veld te bevorderen en participatie van leden te optimaliseren - werd benaderd om het onderzoek ‘Vereniging in bedrijf’ uit te voeren. Tien amateurclubs uit Utrecht deden mee.
De belangrijkste conclusie van het onderzoek van Verhagen is dat amateurclubs sterker worden als leden met verschillende achtergronden en ideeën bij de club worden betrokken. Dit leidt tot een betere sfeer op de club. “Een sleutelrol is hoe verenigingen kunnen omgaan met de groeiende diversiteit van de vereniging en daarbij toch een herkenbare identiteit kunnen realiseren,” legt Verhagen uit. “De identiteit van clubs verandert, door fusies bijvoorbeeld of doordat wijken veranderen. Een dorpsclub wordt een stadsclub of een club krijgt te maken met spelers met verschillende culturele achtergronden. Zij hebben allemaal andere verwachtingen van de club, maar willen zich daar wel thuis voelen. Er is dus behoefte aan een herkenbare identiteit. Je kunt concluderen dat clubs die beter met diversiteit omgaan herkenbaarder en vitaler zijn.”
Anders communiceren“Gezonde diversiteit betekent bijvoorbeeld anders communiceren,” legt Verhagen uit. “Gaat alle aandacht in de nieuwsbrief uit naar de selectieteams of ook naar andere teams? Is er eenmaal per jaar een Algemene Ledenvergadering of wordt er ook geluisterd langs de lijn en in de kantine? Is de communicatie eenrichtingsverkeer van bestuur naar ouders en spelers of is er interactie? Bijvoorbeeld doordat leden de mogelijkheid hebben om zaken op de website te zetten.”
Een club moet volgens Verhagen kunnen inspelen op interne en externe ontwikkelingen. “De interne rol van een club is het aanbieden van sport, maar het is een feit dat uiteenlopende externe ontwikkelingen invloed hebben op de club. Om als vereniging vitaal te blijven ontkom je er niet aan daar adequaat op in te spelen. Door kansen te benutten of juist ontwikkelingen succesvol buiten de deur te houden. Hoe is de relatie bijvoorbeeld met scholen in de wijk? Hoe ga je om met bezuinigingen van de gemeente? De externe rol is meer dan voetbal.”
VrijwilligersVerhagen noemt als voorbeeld van vitale clubs ook hoe een club omgaat met het tekort aan vrijwilligers. “Dat zijn vaak mannen van 55+. Zij zijn goud waard voor een vereniging, ontzettend belangrijk, maar die vaste kern is ook kwetsbaar. Wat als de voorzitter ineens wegvalt, wie neemt het dan over? Het is belangrijk om nieuwe vrijwilligers te activeren, dat lukt dan misschien niet op permanente basis, maar wel door bijvoorbeeld eenmalige activiteiten.”
“In ons onderzoek stuitten wij op interessante manieren om nieuwe groepen bij de club te betrekken,” vervolgt Verhagen. “Jongeren werden door bijvoorbeeld maatschappelijke stages aan de club gebonden en ouders werden een nieuwe doelgroep voor de vereniging, door bijvoorbeeld creatieve initiatieven als een ouderontbijt of duidelijkere afspraken aan het begin van het seizoen te maken. Professionals kunnen het aantal vrijwilligers ook omhoog brengen door bijvoorbeeld de coördinatie van de inzet van de vrijwilligers op zich te nemen.”
Fair Play CupDe tien Utrechtse clubs worden met de conclusies uit het onderzoek en diverse activiteiten aangezet om vitaler te worden. Het boek ‘Hoe de bal blijft rollen’, dat voorkomt uit het project, geeft daarbij concrete tips hoe verenigingen vitaler kunnen worden. “Ons doel is vooral bedoeld om de eigen kracht van de vereniging te versterken,” legt Verhagen uit. “Als clubs bewust zijn hoe ze vitaal kunnen worden, dan kunnen clubs veel problemen, van agressie rond het voetbalveld tot een tekort aan vrijwilligers, sneller het hoofd bieden.”
Activiteiten die amateurclubs kunnen aanbieden om de club vitaler te maken zijn bijvoorbeeld het aanbieden van maatschappelijke stages en het inzetten sociale media om de communicatie te verbeteren. De Fair Play Cup waar jeugdvoetballers van alle Utrechtse clubs jaarlijks om strijden, is in Utrecht succesvol geweest om de sfeer en betrokkenheid bij Utrechtse verenigingen te verbeteren. In een aantal jaar tijd is het evenement gegroeid van een paar honderd naar tweeduizend leden.
Positief verenigingsklimaat“Met de Fair Play Cup willen we een positief verenigingsklimaat stimuleren en de samenwerking tussen de verschillende clubs vergroten,” zegt Verhagen. “De HU heeft een bepalende rol gespeeld in het opstarten van dit evenement, maar de organisatie is daarna door de verenigingen zelf overgenomen. Je merkt dat clubs steeds gemotiveerder worden om mee te doen, om zelf in commissies te helpen bij het organiseren. Dat clubs samenwerken, dat is een dynamiek die je eerder niet veel zag. Het is steeds meer vanzelfsprekend dat clubs elkaar helpen, ook versterkt door het Utrechtse Totaalvoetbalplan waarin de 33 Utrechtse verenigingen elkaar regelmatig ontmoeten.”
Voor meer informatie: www.lectoraatpmo.nl. Eerder gepubliceerd op Sport Knowhow XL: Betrokken leden maken amateurvoetbalclubs sterker (persbericht Hogeschool Utrecht)
