Topzeiler Roy Heiner op de golven van verandering

door: Leo Aquina | 25 mei 2023

“Ik denk in de woestijn”, antwoordt Roy Heiner op de vraag waar hij zijn passie voor zeilen heeft gevonden. Hij nam vier keer namens Nederland deel aan de Olympische Spelen (1988, 1992, 1996 en 2000) met een bronzen medaille in de Finn-klasse in 1996 als hoogtepunt. Daarnaast nam hij deel aan de Whitbread Round the World Race en later aan de Volvo Ocean Race. In 2005/2006 was hij als Technical Sailing Director betrokken bij de overwinning van Team ABN AMRO in de prestigieuze zeilwedstrijd rond de wereld. In 1996 richtte hij zijn eigen bedrijf op: Team Heiner. Daarmee maakt hij de lessen uit de topsport toegankelijk voor andere sectoren. Continu inspelen op veranderende omstandigheden is misschien wel de belangrijkste vaardigheid.

Roy Heiner groeide op in Zuid-Afrika, waar zijn vader stuwdammen bouwde. “Dan ben je veel op droge plekken, daar is mijn passie ontstaan”, zegt hij. “Mijn eerste zeilbootjes maakte ik zelf van bamboe toen ik vier jaar oud was. Waarom gaat een bootje met een zeil vooruit? Dat vond ik fascinerend. Ik leerde zeilen op de wal, door met een modelbootje door hoog gras te lopen. Dan zag je de wind aankomen en voelde je hoe de boot bewoog.” Van zijn vader mag Heiner pas echt gaan zeilen als hij goed genoeg kan zwemmen. Dat kon hij al vroeg en als zesjarige mocht hij voor het eerst het water op. “De tweede keer dat ik op een boot zat, deed ik mee aan een wedstrijd”, vertelt hij.

Veranderende omstandigheden
Als hij zijn ingenieursstudie heeft afgemaakt, verhuist Heiner naar Nederland, het land van zijn ouders, waar hij uitgroeit tot een van de meest succesvolle zeilers van zijn generatie. Wat moet je kunnen om een goede zeiler te worden? Heiner: “Je moet kunnen omgaan met veranderende omstandigheden. Je vaart over golven, je hebt te maken met het weer en dat verandert de hele tijd. Daarvoor moet je gevoel hebben en je moet besluiten durven nemen, want daar ben je continu mee bezig. Daarnaast moet je ook fysiek sterk zijn, beschikken over uithoudingsvermogen en souplesse. En je moet een teamspeler zijn. Zelfs als je alleen op een boot zit, moet je kunnen samenwerken met anderen. Alleen red je het niet.”

Heiner nam deel aan de Olympische Spelen, racete als oceaanzeiler ook de wereld rond, twee totaal verschillende disciplines. Wat vond hij leuker? “Dat is appels met peren vergelijken”, zegt hij. “Zeilen is zeilen, of je nu een lijn aanlegt op een olympische boot of in de Volvo Ocean Race, maar het is een andere intensiteit. Op de Olympische Spelen gaat het om een moment. Daar zijn de beste zeilers ter wereld en je wordt direct afgerekend op wat je goed of fout doet. Bij oceaanzeilen draait het meer om uithoudingsvermogen. Waar je op de Olympische Spelen op het juiste moment 110 procent moet kunnen presteren, gaat het er in de Volvo Ocean Race om dat je over een lange tijd zo dicht mogelijk bij de 95 procent blijft.”

Oceaanzeilen is een gevaarlijke sport. Bij de Volvo Ocean Race zijn in het verleden dodelijke slachtoffers gevallen. Heiner relativeert het gevaar enigszins: “Er zijn in totaal in de geschiedenis van de Volvo Ocean Race zes mensen overleden. Ja er is gevaar, maar aan de andere kant, autorijden is net zo goed gevaarlijk en dat doen we ook nog steeds. Het gevaar is ook een van de redenen dat mensen eraan mee willen doen.” Heeft hij zelf wel eens angstige momenten gekend aan boord? “Ik ben nooit bang geweest. Als je bang bent, ben je over de grens gegaan. Als het misgaat, heeft dat er vaak mee te maken dat mensen zich niet houden aan veiligheidsprotocollen. Een groot deel van de wedstrijd gaat over het inschatten van risico’s en je moet nooit aan de verkeerde kant van de grens zitten. Als je zoveel risico moet nemen dat het gevaarlijk wordt, had je de wedstrijd waarschijnlijk sowieso al niet gewonnen.”

100 techneuten op de wal
Zeilen is in de afgelopen twee decennia enorm veranderd door technologische ontwikkelingen. In de America’s Cup, die wordt gezien als de Formule 1 van het zeilen, wordt gevaren met foiling boten. Die gaan niet door het water, maar scheren bij een bepaalde snelheid over het water heen. Heiner kijkt er met gemengde gevoelens naar: “Daardoor verandert het concept van de sport. Het is meer een snelheidswedstrijd geworden. Vergelijk het met de motorcross. Dat wordt een compleet andere wedstrijd als je niet meer over en door al die zandduinen moet, omdat je er gewoon overheen kan vliegen. Het heeft de sport veel gebracht, het is hightech en de snelheid is mind-blowing, maar de sport heeft ook veel verloren. De invloed van golven en windvlagen is veel minder geworden, de samenwerking aan boord is veel digitaler geworden. In mijn tijd had je in de America’s Cup 40-50 zeilers en ongeveer evenveel IT-mensen op de wal en nu zijn er ongeveer 8 zeilers en honderd techneuten op de wal.”

Heiner maakt de vergelijking met de nieuwe spinservice in het badminton, die onlangs werd verboden: “Het is iets waardoor de sport verandert en in het badminton was de reden om het te verbieden dat het spel niet meer om aan te zien was. De zeilsport is niet waanzinnig georganiseerd. Er is geen club mensen die iets kunnen verbieden omdat ze denken in het belang van de sport. Als er in het zeilen nieuwe technologische ontwikkelingen zijn, kan men niet wachten om het door te voeren, omdat men denkt dat die ontwikkeling de sport groot maakt. Maar er wordt niet gekeken naar hoe je het moet verkopen, hoe je de sport in beeld moet brengen om de sport goed te vermarkten. In de America’s Cup werken ze nu met wedstrijdbanen die inzichtelijk worden gemaakt met layovers op televisiebeelden, waardoor het publiek makkelijk kan zien wie er voor ligt op de wedstrijdbaan. Dat maakt de sport inzichtelijker. Ik zou wel willen zien wat er gebeurt als je de sport met de oude boten en de oude manier van zeilen op die manier in beeld brengt.”

Jeugd heeft de toekomst
Heiner praat gepassioneerd over zijn sport en met Team Heiner heeft hij een eigen opleiding, de Team Heiner Talents. “Dat is eigenlijk maar een klein onderdeel van ons bedrijf”, zegt hij. “We hebben het ooit opgezet toen ABN AMRO in de Volvo Ocean Race kwam. We zagen dat er weinig jonge zeilers op grote boten voeren en we willen juist jonge mensen die kans bieden. Het is een opleiding van vier jaar, die mensen vaak naast een studie of andere werkzaamheden doen. Deelnemers doen ervaring op met zeilen op grote boten en het is een persoonlijk ontwikkeltraject. Ik zeg wel eens dat we daar de opvoeding van de ouders afmaken.” Heiners talentenopleiding heeft inmiddels vijf lichtingen jonge oceaanzeilers afgeleverd en op dit moment varen zes alumni op verschillende boten mee in de Volvo Ocean Race. Het frustreert Heiner enigszins dat er maar weinig sponsors te vinden zijn om te investeren in de jeugd. “Ik verbaas mij er in deze krappe arbeidsmarkt over dat bedrijven niet meer investeren in jonge mensen. Op dit moment kost de opleiding ons alleen maar geld, maar we willen mensen een kans geven.”

Het grootste deel van de werkzaamheden van Team Heiner bestaat uit teambuildingssessies, evenementen, relatiemanagement en managementprogramma’s voor bedrijven en instellingen. “Wat veel mensen in hun werk doen is ook topsport”, zegt Heiner. “Ik kom net terug van een presentatie voor een organisatie in het oosten van het land. Het is iets anders dan wij op een boot doen, maar de mensen die daar werken, komen vergelijkbare processen tegen. Vanuit de topsport kunnen we ze een spiegel voorhouden. Het gaat er niet in hoe je nou per se die medaille wint, maar hoe durf je continu stappen te zetten richting je doel. Je krijgt te maken met moeilijke omstandigheden, corona, hoge energieprijzen, bedenk maar iets, omstandigheden die de zaak door elkaar schudden. Als zeiler heb je soms ook te maken met zware omstandigheden, maar op andere momenten zit je in rustiger vaarwater. De vraag is altijd: hoe werk je samen? Bij heftige stormen hebben mensen vaak de neiging om naar één persoon te kijken die de besluiten moet nemen. De topsport heeft mij geleerd dat de beste teams de teams zijn die op zulke momenten overleggen en in staat zijn de wijsheid van het collectief mee te nemen in de besluitvorming.”

Voor meer informatie: teamheiner.com