Tien jaar Sportinnovator: een interview met aanvoerder Harry van Dorenmalen

Bij de oprichting van het Topteam Sport in 2015 was de opdracht onder meer: 'rendement van sportinnovaties moet zich uitbetalen zowel voor topsport en breedtesport als voor wetenschap, economie en de maatschappij'. In ons vorige interview liet u weten dat aan die opdracht was voldaan omdat het oorspronkelijke programma tot 2020 was verlengd tot 2022 en er bovenop de aanvankelijke 12 miljoen euro 8 miljoen extra was gekomen. Inmiddels is het 2026. Hoe is het sinds 2022 gelopen?

"Als je naar de grote lijn van de sport kijkt, hang ik altijd het economische adagium aan van storming, norming, transforming, performing. De eerste jaren van Sportinnovator waren echt storming. We hielpen tal van vraaggestuurde en aanbodgestuurde innovaties het veld in en de markt op. Na een paar jaar zag je dat er een vorm van normering begon te komen. Dat werd focus op technologie en focus op de Sportinnovator-centra. De fase daarna, dus de periode 2020 en verder, gingen we naar transforming. Toen hebben we gezegd: sommige innovaties zijn gewoon niet goed genoeg – dat hoort ook bij het proces van innoveren – daar stoppen we geen geld meer in, of er was geen vraag vanuit de markt, stoppen dus. Ik vind dat we nu een set innovaties hebben waar niet heel veel nieuws meer bij hoeft en nu zitten we in de fase van performing, die zo'n twee jaar geleden begonnen is. In deze fase hebben we duidelijk ingezet op opschalen en het simuleren van meer sporten en sportief bewegen. Een mooi voorbeeld hiervan is City Legends voor urban (straat)sporters, dat mede dankzij de hulp van Sportinnovator kon groeien van 100.000 naar 400.000 app-gebruikers in Nederland, waaronder 15.000 jongeren die eerder helemaal niet sportief actief waren."

"Wat betreft de budgetten, die worden alleen maar minder. Ook wij hebben daar last van. Eigenlijk zou het Sportinnovator-programma aflopen, maar we hebben net te horen gekregen van VWS dat het programma wordt voortgezet in 2027. Het precieze bedrag is nog niet bekend, maar het is minder dan voorheen. Financiering verstrekken om innovaties te stimuleren zal een kleinere rol spelen bij Sportinnovator in 2027 en daarna. Naast financier hebben we ons de afgelopen jaren ontwikkeld als verbinder, denk aan onze rol bij de ontwikkeling van de Sportinnovator-centra en de Living Labs. Daarnaast hebben we ook een actieve rol op het gebied van coaching. We ondersteunen startups en innovaties in elke fase van hun ontwikkeling, denk hierbij aan een programma als SportUp Boost. Op deze manier voegen we op andere manieren waarde toe.”

"Daarnaast zijn we actief op zoek naar aanvullende projecten met innovatiebudget. Zo zijn we partner in het Europese project WISE MOVE, dat fysieke activiteit in de openbare ruimte in Europa, en dus ook in Nederland, structureel stimuleert en zijn we partner in het meerjarige PPS-traject SPORTIVE. Dit project onderzoekt hoe de methodiek van 3X3 Unites met de jongeren rondom de Paperdome kan worden omgezet tot een overdraagbaar model, en kan worden toegepast op andere locaties in het land."

In het Sportakkoord claimde Sportinnovator de rol van CTO, Chief Technology Officer. Net als Sportinnovator, loopt het Sportakkoord in 2026 af. Wat betekent dat voor de positie van Sportinnovator?

"Het wordt anders. Het Sportakkoord stopt, wij gaan op een vergelijkbare manier door maar dan met de maatschappelijke uitdagingen van MOOI in Beweging en een focus op het simuleren van meer sporten en sportief bewegen. Er zijn veel partijen met hun eigen expertise in het landschap, maar in een veranderende wereld moeten we ook kijken naar andere manieren van werken. We hebben een bestaand landschap met de NLsportraad die moet adviseren over beleid, dan hebben we de landelijke koepels als VSG, NOC*NSF. Topsport is altijd hip en happening na de Olympische Spelen, maar ook hier wordt de situatie anders. Ik wil aan VWS laten zien dat de wereld verandert. "Je moet je afvragen waar de maatschappij heengaat. Hoe willen mensen sporten en wat doen ze? Mensen gaan tegenwoordig sporten als het uitkomt, door het park rennen met een app, dat soort dingen. Ik denk graag van achter naar voren. Wat hebben we nodig? Wat doen we nu en wat moeten we dus veranderen om daar te komen? In dat landschap moet iets of iemand een stukje regie hebben en ik hoop dat VWS daar een lichte regie in mag voeren. Daarom zeg ik: al die clubjes opzij en dan gaan we naar een nieuw ecosysteem. Dan gaan we nadenken over wie nou welke rol moet hebben en dan blijven er een paar over."

"Wie dat zijn? Ik wil niet zozeer organisaties benoemen, maar ik zit meer in competenties te denken. Iedereen mag denken en iedereen mag dromen, maar wat gaan we doen? Al die clubjes, wat gebeurt daar nou eigenlijk? Ik geloof in doen, dus ik geloof in clubs als Monkey Moves en fitcoins. Ik sprak laatst met burgemeester Bruls in Nijmegen en als ik daar zie hoe de openbare ruimte onder bruggen en viaducten gebruikt wordt om te sporten, dat vind ik de weg voorwaarts."

In de genoemde voorbeelden gaat het om breedtesportprojecten. Sportinnovator doet ook veel op het gebied van topsport, bijvoorbeeld de zitski van paralympiërs Jeroen Kampscheur en Niels de Langen. Wat is de verhouding topsport-breedtesport bij Sportinnovator?

"Die verhouding is significant veranderd. De eerste drie jaar waren we alleen maar bezig met topsport, daar kan je snel mee scoren. Je ziet dat NOC*NSF op dat gebied zelf ook veel doet, dus wij hebben gezegd: wij zien die topsport echt meer als inspiratie en we gaan veel meer op de breedtesport en de maatschappelijke kant zitten. Dat is een draai die we de afgelopen vier jaar wel hebben gemaakt."

"We werken wel nauw met NOC*NSF samen. Zo hebben we samen prestatie-calls opgezet. Die zitski is een van de mooie projecten dat daaruit is voortgekomen. Dat hebben we samen met TeamNL, ZonMw en innovatiepartners gedaan. Wij bieden ontwikkelbudget voor de innovatieve ideeën van bedrijven en universiteiten en samen brengen we de juiste innovatievraag op tafel vanuit sporters en coaches. Daarmee bedoel ik dat we doorvragen: wat ben je nou echt van plan en wie wordt daar blij van? De Columbo-question, zoals in die oude televisieserie. Bij het weglopen toch nog even: 'Just one more question…' Daar hou ik van." 

Zijn er ook innovaties uit de topsport die uiteindelijk doorsijpelen naar de breedtesport, zoals de nieuwste snufjes uit de Formule 1 vaak na verloop van tijd ook zijn terug te vinden in gewone personenauto's? 

"Jazeker, we hebben bijvoorbeeld met de TU Delft aan de fiets gewerkt waar de Nederlandse baanwielrenners zo succesvol mee zijn geworden. Met deze inzichten en technieken, bijvoorbeeld op het gebied van stabilisatie, zijn verschillende bedrijven verder gegaan om te kijken hoe je een stabiliserende fiets voor ouderen maakt. Een ander mooi voorbeeld op het gebied van duurzaamheid is Aendless Energy, Zes jaar geleden zijn we begonnen in Zwolle, waar ze een kunstgrasveldje hebben neergelegd van zes meter met daaronder kunstgrascollectoren. Met dit systeem kan duurzame warmte en koude worden opgewekt, waarmee het gasverbruik van een sportvereniging tot wel 100 procent verlaagd kan worden. Als er meer energie wordt opgewekt dan er op de sportaccommodatie nodig is, kan het ook gebruikt worden om de omliggende wijk (woningen, panden, zwembaden) te verwarmen en koelen. Na Zwolle volgde in Gouda de toepassing bij een volledig voetbalveld. Inmiddels zijn er meerdere ondernemers en zijn er collectorvelden bij sportaccommodaties in Eindhoven, Zaanstad en Den Haag en zie je dat bedrijven als Alliander ook geïnteresseerd zijn, want je kan met dit soort constructies ook delen van een stad van energie voorzien. De volgende commerciële stap is dat mensen dit soort velden ook in het buitenland gaan verkopen en het is natuurlijk fantastisch dat die velden ook in woonwijken geïntegreerd kunnen worden." 

Een van de paradepaardjes van Sportinnovator was Sport Data Valley. Dat is inmiddels ondergebracht bij het Mulier Instituut. Waarom werkte dit niet bij Sportinnovator?

"We zijn er trots op dat we daarmee begonnen zijn, dat we het hebben doorgezet en dat we het nu bij Mulier hebben ondergebracht. Het Mulier Instituut is veel beter gepositioneerd om het verder te brengen, omdat het past bij hun missie. Het gaat erom hoe de businesscase eruit ziet en dat heb ik ook wel eens bij VWS gezegd. Je kan voor tig miljoen iets opzetten om al die data te verzamelen, maar als Mulier het voor de helft kan – data verzamelen, analyses, AI en noem maar op – dan moet je samenwerken. Ik werkte in het verleden bij IBM en we hadden 180 datacenters in Europa. Toen kwam de baas uit Amerika, Lou Gerstner, op bezoek en die zei: 'Mijn antwoord is 15, en de vraag is hoeveel datacenters hebben we nodig? Uiteindelijk zijn het er bijna 18 geworden, maar het kon dus wel. Dus als je nu kijkt naar al die universiteiten en hogescholen, die het allemaal zelf moeten doen als het om data gaat, dan moet je je afvragen of er een partij is die het voor allemaal samen kan doen."

Het ecosysteem van Sportinnovator was in 2019 opgebouwd rondom vijftien Sportinnovator-centra. Is die structuur nog altijd hetzelfde of zijn daar zaken veranderd en waarom?

"Het zijn inmiddels twintig centra. Je moet dat zien als Sportinnovators met een eigen ecosysteem . We zijn ooit met zes of zeven centra begonnen, de Papendals en de Thialfs. Langzamerhand zijn daar meer centra bijgekomen, die in de regio of in een specifiek domein allemaal een bepaalde competentie hebben. Op een gegeven moment werden het er te veel en toen zijn we gaan certificeren. Ze moeten niet alleen op subsidie leven, maar in hun specialisme bij het bedrijfsleven kunnen aansluiten. Wij zagen ze door. We vragen ze om een plan. Hebben ze een visie om zelf door te ontwikkelen? De criteria zijn dus dat er een plan is, dat ze deel uitmaken van een ecosysteem, dat ze een financieel overzicht hebben en tot slot dat ze een duidelijk beeld hebben wie ze uiteindelijk gelukkiger gaan maken. We hebben nu een mooie set aan expertises bij elkaar, denk aan bewegen in de openbare ruimte (InnoBeweegLab), jeugd (Jeugdsport Innovatiecentrum), verbinding met zorg (Sportinnovator-centrum Sports Valley), materialen en duurzaamheid (Brightlands Sportinnovator Center)."