Sportstimulering voor mensen met lage SEP is maatwerk

"Drie jaar geleden hebben wij vanuit het ministerie van VWS de opdracht gekregen om met innovaties bij te dragen om mensen in een lage sociaaleconomische positie (SEP) meer te laten sporten en bewegen," vertelt Nijland, innovatieadviseur bij Sportinnovator. "Daarvoor hebben wij een programma opgezet met onder meer living labs, een levensechte experimenteeromgeving waarin partijen en de doelgroep samenwerken om innovaties te ontwikkelen voor een maatschappelijk probleem. Daarin hebben we veel geleerd. Soms lijken het open deuren, maar we zijn ook echt tot nieuwe inzichten gekomen en die lessen willen we niet voor onszelf houden." 

Sportinnovator zocht contact met Kenniscentrum Sport & Bewegen om de lessen te delen met het werkveld. Nijland: "Zij hebben als doel om kennis toepasbaar te maken voor professionals. Een digitaal magazine is een goede vorm omdat je daarin heel goed kunt linken naar informatie van andere partijen, zoals bijvoorbeeld het Mulier Instituut waar Kenniscentrum Sport en Bewegen nauwe banden mee onderhoudt. Als Sportinnovator vinden we het belangrijk om de kennis met zoveel mogelijk partijen te delen. Daarom organiseren we ook werkbezoeken aan de living labs. Zo'n stuk digitale tekst is slechts het begin. Je hoopt dat mensen het gesprek met elkaar gaan voeren in de lokale context, want er is geen one-size-fits-all oplossing."

Joep Goessens van Kenniscentrum Sport & Bewegen sluit daarop aan: "Het moeilijkste van deze doelgroep is dat het nooit hetzelfde is. Het is altijd maatwerk. Het belangrijkste wat je uit die living labs kunt halen is dat je een oplossing voor de ene wijk niet zomaar kunt kopiëren naar een andere wijk, maar er zijn zeker wel aandachtspunten of randvoorwaarden die je kan gebruiken of toepassen.

In het magazine draait het om vitale weerbare gemeenschappen. Goessens: "Er zijn veel verschillende oorzaken voor het feit dat mensen niet of te weinig bewegen. In een Amsterdamse wijk zijn er bijvoorbeeld sportlessen opgezet op een basisschool voor onder meer Turkse en Marokkaanse moeders, een voor hen vertrouwde omgeving. In Nijmegen zijn er in het living lab (dat een samenwerking is tussen sport en zorg), trainingen ontwikkeld voor de wijkverpleging om bewegen meer mee te kunnen nemen in hun huisbezoeken. Daarnaast is er ook een training ‘veilig reizen met OV’ ontiwkkeld voor kwetsbare ouderen om weer de bus in en uit te durven stappen en op die manier weer mobieler te worden."

Sociale innovatie is volgens Nijland net zo essentieel is als technologische vernieuwing. Wat verstaat zij precies onder sociale innovatie? "Daarbij moet je denken aan nieuw gedrag, nieuwe werkwijzen, nieuwe samenwerkingsverbanden, systeemwijzigingen. Je kunt ook vernieuwen met technologie, maar vaak gaat dat samen met sociale innovatie. In ’s-Hertogenbosch werden in een wijk gratis toegangscodes uitgedeeld voor een digitaal sportplatform, maar met alleen een gratis toegangscode gaan niet alle mensen direct aan het sporten. Daar is meer activatie voor nodig, zoals bijvoorbeeld de inzet van ambassadeurs. In dat geval gaan technologische en sociale innovatie samen."

In het magazine worden vijf thema's belicht die volgens de makers belangrijk zijn als het gaat om het in beweging krijgen van mensen in een lage SEP: 

• Werken van onderop - co-creatie in de wijk
• Vindplekken en aanbod combineren - alternatieve routes naar sport
• Welzijn als brug naar sport - samenwerking buiten de sport
• Duurzame verandering - van tijdelijk naar blijvend in beweging
• Opschalen – uitbreiden met behoud van lokaal eigenaarschap

Waar komen deze vijf thema's vandaan? Goessens: "Dat is geen rocket science. Die thema's kwamen als vanzelf bovendrijven als grootste gemene delers in de verschillende living labs. Dit zijn de werkzame elementen en daarbij is het van belang om er rekening mee te houden dat je iedere thema moet toespitsen op de lokale situatie. In het magazine hebben we daar voorbeelden en reflectievragen aan toegevoegd. Die vragen zijn er vooral om ervoor te zorgen dat mensen ook actief met de informatie aan de slag gaan." Nijland vult aan: "Daar zie je de kracht van onze samenwerking. Als sportinnovator waren we zelf nooit op het idee gekomen om die reflectievragen in het digitale tijdschrift op te nemen, maar het zet de lezer wel aan het denken."

Wat is de belangrijkste algemene les die Sportinnovator en Kenniscentrum Sport & Bewegen trekken uit de diverse living labs? Nijland: "Als het gaat om sociale innovaties is het altijd maatwerk. Een project kan lokaal heel succesvol zijn vanwege de mensen die erachter zitten. Simpelweg het project kopiëren, gaat niet werken. Je zult op een andere plek op zoek moeten gaan naar de sleutelfiguren daar, en kijken op welke manier je de samenwerkingsverbanden op die plek vormgeeft. Het gaat altijd om vertrouwen en dat kost tijd."