Sportpsycholoog Raôul Oudejans wint Frank Bakker Award

door: Emilie Maclaine Pont | 30 november 2023

Medio deze maand won Raôul Oudejans, bijzonder lector Sport- en Prestatiepsychologie aan de Hogeschool van Amsterdam en universitair hoofddocent aan de Vrije Universiteit, de Frank Bakker Award voor zijn belangrijke bijdrage aan de sportpsychologie. De Vereniging voor Sportpsychologie in Nederland (VSPN) reikt deze award iedere twee jaar uit.

Eerdere winnaars waren Kelly Dekker, Nico van Yperen en Karin de Bruin: alle drie op hun beurt eveneens van betekenis voor (de ontwikkeling van) de sportpsychologie. Als het om boegbeelden gaat, is Frank Bakker zelf er in de eerste plaats een. Hij schreef als eerste, in 1984, een boek over zijn vak in het Nederlands. Was de motor achter de ontwikkeling van het vakgebied, van cursus tot minor en master aan de universiteit. De VSPN werd eind jaren tachtig bovendien mede door hem opgericht. Oudejans was in het verleden niet alleen student van Bakker, maar later ook promovendus, collega en co-auteur van het boek Sportpsychologie uit 2012: het laatste kunststukje van de naamdrager van de award. Dat Oudejans de prijs, waaraan ook een geldbedrag van € 250 gekoppeld is, dit jaar mocht ontvangen, zal voor velen geen verrassing zijn. De lector doet al jaren onderzoek binnen de sportpsychologie en is een gezicht in de media en vakliteratuur.

Sportpsychologie 'komt van ver'
Mental coaches, sportpsychologen, vertrouwenspersoon: steeds vaker hoor je dat sporters zich tot een professional wenden voor mentale support. Oudejans is – vanzelfsprekend – blij met deze trend. “De sportpsychologie moet van ver komen. Een fysiotherapeut of inspanningsfysioloog zie je al veel langer in de sport terug. Vaak maken die onderdeel uit van de staf van een topsportploeg of individuele topsporter. In landen als Engeland en de Verenigde Staten geldt dat ook voor sportpsychologen. In Nederland is dat nog niet het geval, maar we zijn daar wel naar op weg.”

Volgens Oudejans is er op mentaal vlak nog volop winst te behalen onder tal van sporters. “Of je nu beter wilt presteren, motivatie zoekt of wilt leren omgaan met wedstrijdangst of prestatiedruk: dit zijn zaken die je kan trainen. Net als bij andere nieuwe dingen kost dat tijd en moeite. Maar uiteindelijk profiteer je daarvan.”

Sporten op een verantwoorde manier
Topsport is de laatste jaren flink in opspraak geraakt vanwege her en der gebleken grensoverschrijdend gedrag van coaches, bijvoorbeeld bij de topzwemmers en –hockeyers. Oudejans: “Sportpsychologen komen dit soort gevallen in de praktijk tegen. Uiteindelijk gaat het ons inziens niet alleen om het laten presteren van sporters. De uitdaging zit erin om eraan bij te dragen dat atleten op een verantwoorde manier, met plezier, mentaal en fysiek gezond en zonder over mentale grenzen te gaan hun sport beoefenen. Het idee dat atleten nu minder weerbaar zijn en dat dit soort gevallen nu vaker voorkomen, onderschrijf ik niet. Wel zien we sportbreed dat er meer openheid is over mentale worstelingen, ook in de media. Dat was tien jaar geleden nog ondenkbaar. Daardoor lijkt het misschien alsof sporters nu minder kunnen hebben, maar ik denk eerder dat ze gewoon sneller aan de bel trekken. Dat is iets dat ik natuurlijk vooral van harte ondersteun.”

Oudejans zelf is niet in de praktijk werkzaam als sportpsycholoog. Wel richt hij zich al jaren op het onderwerp presteren onder druk. “Het leren omgaan met stressoren en het uitvoeren van taken onder druk staat in mijn onderzoek centraal. Ik kijk daarbij verder dan de sport. Ook muzikanten, dansers en politieagenten presteren bijvoorbeeld onder bijzondere omstandigheden. Vaak wordt er geoefend voor het specifieke moment. Het nemen van een strafschop. Het geven van een optreden. Het in de boeien slaan van een crimineel. De voorbereiding voor die omstandigheden is vaak een ondergeschoven kind, terwijl die juist cruciaal is. In verschillende HvA Living Labs, bijvoorbeeld met de Academie voor Theater en Dans in Amsterdam, proberen we daar stappen in te zetten.” Iets als het oefenen van het nemen van een beslissende strafschop in de dying seconds van een finale gebeurt soms al. “Maar,” geeft Oudejans aan, “het is de vraag hoe vaak en wanneer in het seizoen je met die druk moet oefenen. Als je dat weken achter elkaar doet, heeft het dan nog zin? Dit soort factoren staat in ons onderzoek centraal. Eén ding weet ik zeker: we weten veel van wat je op mentaal vlak kan trainen, maar er is ook nog volop verbetering mogelijk.”

Voor meer informatie: profiel Raoûl Oudejans op website VSPN