Sportpsychologie is géén ondergeschoven kindje meer

door: Bas Kammenga | 24 november 2022

Het boek ‘Kopsterk, mentale training en begeleiding in het voetbal’ van auteurs Bram Meurs, Oliver de Koning, Toon Damen en Ruud Bröring is verschenen bij …daM Uitgeverij in een volledig herziene uitgave. Het voorwoord van Kopsterk is geschreven door bondscoach Louis van Gaal. Het boek verscheen twaalf jaar terug in een eerste editie, maar was al ruim vijf jaar uitverkocht en daarnaast hard toe aan een actuele versie. “Een dergelijk praktisch boek puur geschreven voor het voetbal was en is er niet”, aldus Bram Meurs.

Medeauteur Bram Meurs vat allereerst samen wat ‘Kopsterk’ inhoudt: “Het boek moet je zien als handboek voor een trainer hoe je tijdens een seizoen de mentale kant kan inzetten in de kleedkamer en op het trainingsveld. Het boek telt 360 pagina’s, een echt naslagwerk waarin je dingen kunt opzoeken. Wij vonden het fijn om alles overzichtelijk op te schrijven vanuit onze visie met onze ervaring in de praktijk en achtergrond in de sportpsychologie.”

Praktisch
“We hebben het toegespitst op het voetbal en hebben het ook in voetbaltaal opgeschreven”, verduidelijkt Meurs. “De voetbalwereld is eigenwijs, maar staat steeds meer open voor dit soort vakgebieden, heb ik aan den lijve ondervonden. Het boek moest over die kleedkamer gaan en hoe de theorie daar zijn weg vindt. Met herkenbare situaties voor iedere voetballer of staflid. Het is een heel praktisch boek met een afspiegeling van een doorsnee voetbalselectie van 24 personen.” 

Er lagen meerdere redenen aan ten grondslag om het boek uit 2010 anno 2022 in herziene vorm uit te geven. “Een boek schrijven met vier personen is een mooi proces. Maar om te herschrijven, moet iedereen er ook weer tijd voor vrij maken. We hadden enkele jaren geleden al het voornemen, maar toen kwam corona ertussen. Nu was de tijd wel daar. Onder meer omdat ikzelf vier jaar in de praktijk bij FC Utrecht in de technische staf als mental coach heb gewerkt. De reflectie daarop heeft zeker geholpen in het herschrijven van het boek.”

Co-auteurs
Vier auteurs schreven mee aan de eerste uitgave en die zijn ook nu weer betrokken geweest bij de totstandkoming van Kopsterk. “Ruud Bröring is gepensioneerd en jarenlang voetbaltrainer geweest in de hoogste regionen van het amateurvoetbal. Hij heeft, op basis van zijn ervaring uit de praktijk, columns geschreven aan het eind van elk hoofdstuk in deel 2 en 3 van het boek. Toon Damen heeft sinds 1984 als sportpsycholoog zijn praktijk Element in Arnhem. Hij gaf in 2006 een lezing aan de universiteit, waarna ik op hem afgestapt ben. Uit de gesprekken die volgden ontstond het idee voor het boek Kopsterk.”

“Oliver de Koning heeft de jeugdopleiding van Feyenoord doorlopen en een zelfde soort achtergrond als mijzelf. Heeft onder andere sportpsychologie gestudeerd, werkt al jaren als docent en sportpsycholoog bij het Johan Cruyff College en begeleidt ook sporters op het mentale vlak vanuit zijn eigen praktijk. Zelf heb ik betaald voetbal gespeeld en heb ik tegenwoordig mijn eigen praktijk in Amsterdam. Ik werk veel in het voetbal en met voetballers en schreef er meerdere boeken over. 

Uitgever
Het boek is volledig herschreven en aangepast naar de inzichten van nu. “Het was tijd voor een nieuwe start en ik had fijne ervaringen met een eerder boek bij …daM Uitgeverij. Er is daarnaast een volledig nieuwe vormgeving en er zijn wezenlijke nieuwe inzichten uit de psychologie aan toegevoegd, zoals ACT (Acceptance Commitment Therapy, red.) en zelfregulatie.”

Het boek geeft een handreiking voor een trainer om de sportpsychologie een plek te geven in het seizoen. “We geven antwoorden op vragen als 'hoe kun je de psychologie inzetten om de kans te vergroten dat je als voetballer of als voetbalteam meer gaat winnen'. In 2010 was sportpsychologie nog echt nog een ondergeschoven kindje en rustte er een taboe op. De afgelopen vier jaar bij FC Utrecht heb ik kunnen ervaren dat het beeld gekanteld is. Spelers en trainers accepteren veel meer dat de mentale kant een belangrijke rol speelt.”

Opbouw
Het eerste deel van het boek is de inleiding en beschrijven we wat mentale training en begeleiding inhoudt. In het tweede deel komen vier mentale kenmerken aan bod: persoonlijke voorkeuren, motivatie, concentratie en hoe iemand met emoties omgaat. “In deel drie worden die kenmerken op teamniveau toegepast en in deel 4 doen we dat op individueel niveau. In elk hoofdstuk maken we de zoveel mogelijk vertaalslag naar de praktijk. De selectie en staf van de fictieve voetbalclub vv Kopsterk speelt hierin een belangrijke rol in. Doordat we bij deze fictieve club 24 spelers tot onze beschikking hebben met een mentaal profiel kunnen we situaties bespreken die heel herkenbaar zijn voor een trainer en speler. Het maakt het boek uniek.”

Verder is het hoofdstuk over misvattingen over sportpsychologie vervangen door de ‘positie van de sportpsycholoog’. “Het is een belangrijke discussie die ik ook met mezelf ben aangegaan. Je kunt de coach coachen, maar je kunt ook de spelers mentaal trainen en begeleiden. Een combinatie van die twee kan ook, hoewel daar het vertrouwen en de veiligheid een belangrijk aandachtspunt is. Wat is nu de ideale positie van de sportpsycholoog binnen een voetbalclub? Daaraan hebben we dus een hoofdstuk gewijd.”

Presentatie
Het voorwoord is geschreven door bondscoach Louis van Gaal. “Ruud Bröring is een van zijn beste vrienden en zat ooit met hem op de ALO. In 2010 nam Van Gaal het eerste boek in ontvangst. Twaalf jaar later was hij bereid om het voorwoord te actualiseren. Het ‘Totale Mens’-principe wordt door Van Gaal gehanteerd en die mentale kant heeft daar uiteraard mee te maken. Daarmee is het logisch dat ook psychologie een belangrijke positie heeft in zijn visie.”

Afgelopen week hadden de schrijvers het boek voor het eerst in handen. “Het idee was aanvankelijk een presentatie in Stadion Galgenwaard. Veel potentiële genodigden uit het voetbal zijn nu tijdens het WK helaas op vakantie, zoals Willem Janssen, Mitchell van der Gaag die met hun quote achterop het boek staan. Daarom hebben we besloten eind januari of in februari 2023 een symposium te houden over de mentale kant van het voetballen. Daarin heeft Kopsterk dan ook een rol.”

Voor meer informatie: Kopsterk - Mentale training en begeleiding in het voetbal