Sportopleiding voor gehandicapten in ontwikkelingslanden

door: Thomas van Zijl | 10 juli 2014

Het hebben van een handicap staat in ontwikkelingslanden vaak gelijk aan sociaal isolement. Dat begint al vroeg. Kinderen worden verstoten door hun familie, komen terecht in speciale opvangtehuizen en hebben geen uitzicht op een baan. De speciale opleiding tot sport- en speldocent ontwikkeld door Lydia la Rivière Zijdel verandert hun leven zodanig dat zij wél een perspectief krijgen.

Zijdel begon - in samenwerking met Respo International - de opleiding SPAT (Sport and Physical Activity Trainer) al in 2008, maar dacht er pas na het lezen van een recente nieuwsbrief van Sport Knowhow XL aan om het project nogmaals onder de aandacht te brengen.

“Ik las vorige maand bij jullie een artikel over een bedrijf genaamd SPAT en dacht direct: we hadden die naam moeten vastleggen. Toentertijd hebben we het een beetje laten liggen omdat het in Nederland lastig is om een octrooi te krijgen. We hebben er op zich ook weinig hinder van, want we zitten niet direct in elkaars vaarwater, maar hun activiteiten raken net als de onze aan sport en bewegen.”

Ethiopië en de townships in Zuid-Afrika
Terwijl het bedrijf SPAT zich richt op activiteiten in de buurt, zoeken de initiatiefnemers van de SPAT-opleiding het veel verder van huis. Ethiopië en de townships in Zuid-Afrika waren de laatste jaren het voornaamste werkterrein. Zijdel stelde zich ten doel het leven van mensen met een handicap daar drastisch te veranderen. Ze kent de vooroordelen, want ze zit als gevolg van een dwarslaesie in een rolstoel.

“Dat is zo beeldbepalend. Hier in Nederland is de samenleving al veel te weinig ingericht op wat mensen met een handicap nog wel allemaal kunnen, terwijl ik bijvoorbeeld op hoog niveau vechtsporten beoefen. In ontwikkelingslanden geldt dat nog veel sterker. Een handicap wordt vaak gezien als een directe straf van god. Bovendien zijn de gevolgen vaak ook financieel niet te overzien. Een kind met een handicap krijgt geen baan en kan dus niet of nauwelijks iets bijdragen.”

Lydia Zijdel Foundation
In samenwerking met zowel Respo International – een organisatie die in ontwikkelingsladen projecten opzet voor kinderen – als Cordaid en haar eigen Lydia Zijdel Foundation vatte ze het plan op een sportopleiding te beginnen voor mensen met een handicap. “De reikwijdte daarvan is enorm, want deze nieuwe sport- en speldocenten geven op hun beurt weer les aan honderden kinderen met een handicap.”

Het niveau van de opleiding komt overeen met CIOS 3, maar volgens Zijdel gaat iedere andere vergelijking mank. De omstandigheden zijn anders, net als de materialen om mee te werken. “Creativiteit is heel belangrijk. Een voetbal van Nike is er niet. Hij is veel te duur en gaat bovendien snel kapot. Dus maken we er een van stof. Gewichten? Niet voorhanden. Die moeten we maken van lokaal materiaal, zonder dat er veel geld mee gemoeid is.”

Met de juiste instelling hoeft het de docenten niet aan instrumenten te ontbreken en ook qua lesstof kunnen ze goed vooruit. In 2008 reisde Zijdel met een aantal deskundigen af om de opleiding te introduceren. “Er ging een didacticus mee, een arts die veel kon uitleggen over anatomie en een expert die wist hoe ze materialen zo goed mogelijk konden inzetten. Al deze mensen deden dat op vrijwillige basis.”

Inzet van Windesheim
De drie jaar durende opleiding van in totaal 22 Ethiopische docenten en ruim 40 Zuid-Afrikanen was ook niet van de grond gekomen zonder de inzet van Windesheim. Zijdel en haar team stuurden grotendeels van huis uit aan, terwijl studenten van de Hogeschool er in het kader van hun stage dagelijks aan de slag gingen. “Ze bleven dan gemiddeld drie maanden om er uiteraard zelf veel van te leren, maar ook de mensen daar verder te helpen in hun ontwikkeling.”

In 2011 kreeg de eerste lichting SPAT-docenten zijn diploma en daarmee wonnen ze direct aan status. “Een baan betekent automatisch aanzien in Afrika. Deze mensen worden niet langer in het verdomhoekje gestopt. Het gezin, sterker nog, de hele gemeenschap is nu trots op ze.” Reden genoeg dus om nog meer mensen op te leiden en hen zo grote stappen te laten zetten, ware het niet dat het vooralsnog aan geld ontbreekt. Het hele project kostte de afgelopen jaren zo’n 40.000 euro, voornamelijk opgebracht door Cordaid en Respo International. Zijdel wil minstens de helft van het bedrag binnen hebben voordat ze serieus werk gaat maken van een heel nieuw traject.

“Er moet een stevige basis zijn, anders blijft het schrapen. Alle kleine bedragen zijn welkom, maar er moet wel serieus uitzicht zijn op resultaat.” Aan belangstelling ontbreekt het niet. “Minister Ploumen van Ontwikkelingssamenwerking heeft onze opleiding bezocht en kwam er razend enthousiast van terug. Dat is hartstikke mooi, maar levert financieel geen cent op. Op ontwikkelingssamenwerking wordt alleen maar bezuinigd, terwijl we er ook via sport echt een verschil mee kunnen maken.”
 
Voor meer informatie: www.lydiazijdelfoundation.com en www.respo.org