Sporteconoom plaatst kanttekening bij subsidie evenementen

door: Leo Aquina | 28 november 2013

Het Olympisch Plan 2028 is niet meer, maar als het aan minister Schippers ligt, blijft Nederland zich de komende jaren wel richten op het organiseren van toonaangevende internationale sportevenementen. Het ministerie van VWS stimuleert evenementorganisatoren met subsidies, maar stelt daar wel eisen aan. Om in aanmerking te komen voor steun, moet de organisator van een sportevenement inzetten op maatschappelijke en economische spin-off. Sporteconoom Egbert Oldenboom promoveerde in Engeland op een proefschrift getiteld ‘Costs and Benefits of major Sports Events’. Hij pleit voor een structurele aanpak. “Als je alleen maar aan de voor- en achterkant van een evenement gaat meten, maar je hebt geen idee hoe de radartjes in elkaar passen, is het eigenlijk meer wishful thinking.”

Oldenboom ziet een grote kloof tussen de theorie en de praktijk als het gaat om onderzoek naar de effecten van grote sportevenementen. Wat is precies maatschappelijke en economische spin-off en hoe kun je die spin-off onderbrengen in verschillende categorieën?

“Het wordt meestal ingedeeld volgens de lijnen van de normale disciplines: economisch, sociaal, politiek, fysiek. Dat zijn categorieën waar onderzoekers en ambtenaren mee kunnen werken, maar het is natuurlijk een kunstmatige indeling van de werkelijkheid. Wat is bijvoorbeeld sociale spin-off? Daarvoor moet je door de bril van de socioloog kijken en dan praat je over effecten op het verenigingsleven, sportparticipatie, sociale cohesie et cetera. Dat zijn zaken die een econoom of een politicoloog ook interessant vindt. Als je niet uitkijkt, komt je al snel in een semantische discussie terecht.”

Desondanks is het best mogelijk om economische kosten-batenanalyses te maken voor sportevenementen. Als oprichter van de Werkgroep Evaluatie Sportevenementen (WESP) werkte Oldenboom mee aan de ontwikkeling van meetinstrumenten: “Een econoom kan een overzicht maken van alle maatschappelijke effecten die een sportevenement met zich meebrengt en aan al die effecten een prijskaartje hangen. Het is eigenlijk een instrument om veel bredere maatschappelijke effecten in kaart te brengen.”

Samenhang was kracht Olympisch Plan
Een van de maatschappelijke effecten waar VWS nadrukkelijk op inzet, is de verhoging van de sportdeelname. Het ministerie van VWS schrijft in een persbericht: ‘Met het naar Nederland halen van meer van dergelijke toonaangevende sportevenementen wil Schippers ons land neerzetten als echt sportland. Sportdeelname geeft plezier, verbindt en is gezond. Daarbij is het van belang dat atleten als rolmodel fungeren en ook anderen enthousiast maken om te gaan sporten. Dit kan bereikt worden door het organiseren van activiteiten rondom het sportevenement zelf. Ook voor deze activiteiten is geld vanuit het ministerie van VWS beschikbaar.’

Volgens Oldenboom is het vrijwel onmogelijk om te meten in hoeverre sportparticipatie het gevolg is van een enkel sportevenement. “Als je de sportdeelname in Nederland wil verhogen, moet daar structureel beleid achter zitten. Dat was de kracht van het Olympisch Plan. Daarin zat een samenhangende visie op sportevenementen en het stimuleren van sportparticipatie. Zonder zo’n meeromvattende visie kan ik me niet voorstellen dat het erg veel effect heeft. Het meten van de sportparticipatie aan de hand van één evenement lijkt mij niet zinvol.”

Side-events
Oldenboom gelooft ook niet dat de ‘activiteiten rondom het sportevenement zelf’ - de zogenaamde side-events - veel effect hebben als zij niet zijn ingebed in een bredere visie.

“Alleen het organiseren van een side-event is niet genoeg. Het is toch vaak iets wat een organisatie doet om te laten zien dat ze de maatschappij iets teruggeven, maar zonder lange termijnvisie heeft het bijzonder weinig effect. Neem bijvoorbeeld de Tourstart in 2015 in Utrecht. Daar kun je een dikkebandenrace naast organiseren, maar hoe zorg je ervoor dat het vervolgens niet bij die ene race blijft? Je moet zorgen dat die Tourstart het beginpunt wordt van een traditie.”

“Hoe je dat doet? Door al in een heel vroeg stadium samenwerking te zoeken met verschillende partijen. Bijvoorbeeld scholen, HBO-instellingen en onderzoeksinstituten willen vaak graag meewerken, maar die werken ook met langetermijnplanningen. Ga daar dus nú al mee praten. Stel ook als voorwaarde dat er een goed businessmodel achter die side-events zit, dat zo’n evenement zich in de jaren daarna zelf kan bedruipen. Dan is het ook echt blijvend.”

Subsidie effectief?
Is subsidie aan sportevenementen eigenlijk wel effectief? Zou het, als je de sportparticipatie wil verhogen, niet beter zijn om het geld uit te geven aan breedtesportprojecten? Oldenboom: “Bij subsidie voor evenementen ga je op zoek naar een trickle down-effect en bij subsidie voor breedtesport mik je op een bottom up-effect. Het een is niet per se effectiever dan het ander. Samenhangend beleid zet in op beide effecten en bekijkt van moment tot moment waar een zetje nodig is. Daarom is er behoefte aan een meeromvattende theorie.”

Zowel vanuit de wetenschap als vanuit de beleidskant wordt daar echter niet naar gezocht. Oldenboom: “Departementen zijn er vaak op ingericht om ministers te laten scoren. Dat werkt niet per se in het voordeel van meeromvattende beleidsvisies. En beleidsonderzoek is in grote mate gericht op de legitimatie van beleid. De incentives voor een onderzoeker om zich te specialiseren zijn veel groter dan de incentives om een algehele systeemvisie te ontwikkelen, terwijl daar wel behoefte aan is.”

De kans dat de subsidie-eis zoals die nu door VWS aan sportevenementen wordt gehangen, daadwerkelijk bijdraagt aan structurele maatschappelijke spin-off is derhalve niet erg groot. “Het beleid gaat echter verder dan die subsidie-eis. We zijn er nog lang niet, maar VWS probeert wel verbindingen te leggen die uiteindelijk voor structurele maatschappelijke spin-off moeten zorgen”, besluit Oldenboom.