Sportcluster springt in gat Academie voor Sportkader

door: Emilie Maclaine Pont | 22 mei 2025

In samenwerking met onderwijspartner CINOP is Sportcluster Veenendaal - een samenwerkingsverband tussen de drie landelijke sportbonden Nederlandse Onderwatersport Bond (NOB), de Nederlandse Toer Fiets Unie (NTFU) en de Nederlandse Bowling Federatie (NBF) - een bijzondere missie gestart: het professionaliseren van opleiders in de sport. Niet de trainer of coach dus, maar degene die hén begeleidt en beoordeelt. “De opleiders waren jarenlang een groep die relatief weinig aandacht kreeg”, zegt Geert Lantink, coördinator opleidingsontwikkeling bij het Sportcluster. “Wij zorgen nu voor goed onderbouwde trajecten waarmee álle sportbonden hun voordeel kunnen doen.”

Het begon met een praktisch probleem: sportbonden maakten om verschillende redenen geen gebruik meer van het aanbod van de Academie voor Sportkader (ASK). Deze bood eerder drie leertrajecten aan (leercoach, beoordelaar en expert), maar trok bij gebrek aan animo de stekker eruit. “Dat ging geleidelijk”, vertelt Jeroen Dellebeke, opleidingscoördinator bij de Nederlandse Onderwatersport Bond (NOB). “Door de afnemende belangstelling was het voor de ASK steeds minder interessant om het aanbod te ondersteunen en doorontwikkelen. Uiteindelijk was er hierdoor geen centraal aanbod meer.”

Toch bleef de behoefte aan opleidingen voor opleiders bestaan. Iedere sportbond werkt immers met opleiders, die nieuwe trainers en instructeurs begeleiden of beoordelen. “En dat moet goed gebeuren”, benadrukt Geert Lantink. “Een opleider moet in de praktijk niet alleen sportinhoudelijk maar ook didactisch en pedagogisch goed beslagen ten ijs komen.”

Daarom besloot het Sportcluster Veenendaal – een samenwerking tussen NTFU, NOB, NBF en NRZ – de handschoen op te pakken. Niet met een bondsspecifiek programma, maar juist met een sportgeneriek aanbod dat voor alle takken van sport bruikbaar is. Lantink: “Of je nu in de duiksport zit of in het tennis, het gaat altijd om dezelfde basisprincipes: hoe geef je op een veilige en leerzame manier training, hoe begeleid je cursisten en hoe beoordeel je objectief?”

Drie leertrajecten, één doel: betere opleiders
De nieuwe scholing van Sportcluster Veenendaal bestaat uit drie leertrajecten die elk een ander aspect van het opleiden in de sportpraktijk belichten. Het doel is om trainers en coaches die willen doorgroeien tot opleider, of die al opleider zijn en zich verder willen ontwikkelen, te voorzien van stevige didactische en pedagogische basiskennis.

Het traject De Expert richt zich op de opleider die trainingen en workshops verzorgt voor aankomende trainers. In dit traject leer je hoe je leerdoelen formuleert, hoe je trainingen opbouwt volgens het VIS-model en hoe je verschillende leerstijlen binnen een groep herkent en daarop inspeelt. Ook is er aandacht voor motiverende werkvormen, het geven van effectieve feedback en het stimuleren van een veilige leeromgeving.

In het traject De Beoordelaar staat het objectief beoordelen van cursisten centraal. Als beoordelaar ben je verantwoordelijk voor het afnemen van praktijktoetsen, portfolio’s en interviews, en voor het vaststellen of iemand voldoet aan de gestelde eisen. In de scholing leer je beoordelingssystemen gebruiken zoals rubrics en de WACKER-methode, en oefen je gesprekstechnieken zoals het Criterium Gericht Interview (CGI). Ook is er aandacht voor de valkuilen van subjectiviteit en hoe je die voorkomt.

Het derde traject is De Leercoach. Deze opleider begeleidt cursisten gedurende hun leertraject en helpt hen om persoonlijke leerdoelen te formuleren en te bereiken. In de workshop leer je hoe je deelnemers ondersteunt bij zelfreflectie, gedragsverandering en professionele groei. Er wordt gewerkt met coachingsmodellen als GROW, START en het 4G-model voor feedback. Ook leer je hoe je een veilig en stimulerend leerklimaat creëert waarin sporters zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Laagdrempelig
De opleidingen zijn ontwikkeld in nauwe samenwerking met CINOP (een onderwijsexpert die gespecialiseerd is in mbo- en hbo-docentenopleidingen), de klim- en bergsportvereniging en de basketbalbond. “Wij hebben het praktijkgedeelte uitbesteed aan CINOP”, legt Lantink uit. “Zij verzorgen de uitvoering; wij doen de organisatie en borging.”

De financiering is bewust laagdrempelig gehouden. Dellebeke: “We hebben het zo opgezet dat we in elk geval quitte draaien. Als de opleidingen vol zitten, verdienen we er iets aan. Maar veel bonden – denk aan de kleinere zoals de bowlingfederatie – hebben beperkte middelen. Dan is het onze verantwoordelijkheid om het toch mogelijk te maken.”

'Opleiders vormen de basis van goed sportonderwijs'
In de Sportagenda 2032 van het NOC*NSF is de ambitie uitgesproken om te werken naar honderd procent goed opgeleid sportkader. Dellebeke: “Maar als we willen dat trainers en coaches goed zijn, dan moet je ook investeren in de mensen die hen opleiden. Dat doen we met deze leertrajecten.”

De samenwerking met NOC*NSF is daarin vooral adviserend en communicatief. “Inhoudelijk en financieel dragen zij niet bij, maar ze ondersteunen het wel in de communicatie richting andere bonden”, aldus Lantink. “En dat is belangrijk, want met 77 bonden in het land waarvan er zo’n 55 opleidingen faciliteren, is het zaak dat iedereen weet waar dit aanbod te vinden is.”

Het Sportcluster wil de leertrajecten in elk geval drie jaar blijven aanbieden. Lantink: “Dat biedt rust en continuïteit. Bonden weten dan waar ze aan toe zijn, en wij kunnen op termijn kijken of we moeten opschalen.”

Voor meer informatie: opleiding voor opleiders