Sport Talk App ontwikkeld voor een veiliger sportklimaat

door: Bas Kammenga | 29 februari 2024

De Nationale Sportinnovator Prijs van Sportinnovator werd begin februari toegekend aan Topsport Gelderland, HAN Sport en Bewegen en de Talk App, die een afgeleide zal krijgen die in de sportwereld. Het komende jaar wordt gebruikt voor de doorontwikkeling van het platform dat zal moeten bijdragen aan een veiliger sportklimaat.

Roos Dohmen is de bedenker van het platform Talk App en ook directeur van het bedrijf. Ze is gedragspsycholoog en vertelt allereerst over haar achtergrond: “Ik houd me bezig met het veranderen van gedrag van grote groepen mensen. Wat voor gedrag vertonen die en welke weerstanden, motieven en omgevingsfactoren ervaren ze en hoe kun je daarin veranderingen aanbrengen? Veel menselijk gedrag is namelijk niet-rationeel. Maar liefst 95% is zelfs onbewust gedrag, en werkt als een soort automatische piloot. Het zorgt dat we kunnen overleven, tijd kunnen indelen en prikkels kunnen filteren. Het allerbelangrijkste voor het functioneren van dat systeem is veiligheid.”

Monitor
In 2017 schreef Dohmen haar masterscriptie over gedragsverandering. “Daarvoor had ik een bachelor psychologie en een onderzoeksmaster gevolgd. Maar ik wilde graag meer invloed hebben op de praktijk. Na weer een andere studie heb ik het meetinstrument ‘geluksmonitor’ ontwikkeld (de voorloper van de Talk App - red.). Hiermee kan het werkgeluk binnen organisaties meerdere keren per jaar worden gemeten. Naast het geluk werden ook de voorspellers in kaart gebracht. Autonomie, verbondenheid, werkdruk, competentie, sociale steun zijn daarvan voorbeelden. Door aan die knoppen te draaien, kan het werkgeluk worden beïnvloed.”

De pilot vond plaats bij een groot internationaal productiebedrijf. “Dat was voor mij een nieuwe omgeving”, vertelt Dohmen. “In mijn Nijmeegse psychologiebubbel met veel studenten waren we erg gewend aan het invullen van vragenlijsten, maar in de praktijk is de wereld natuurlijk veel meer divers. Qua opleidingsniveau en werkzaamheden was er veel variatie in het bedrijf. In dat licht hebben we de monitor voor de hele doelgroep gebruiksvriendelijker en ook visueel toegankelijk gemaakt via onder meer een animatie.”

Managers kregen door de data uit de monitor continu inzicht op wat er speelde op de werkvloer. “Het effect van bepaalde ingrepen werd duidelijk en mijn rol was het analyseren van de data en adviseren over mogelijke acties. In 2021 kwam ik er zelf achter dat ik in een onveilige situatie zat. Ondanks al mijn kennis over werkgeluk en menselijk gedrag was het ook voor mij heel moeilijk om deze situatie bespreekbaar te maken en dit heeft daardoor wel even geduurd.”

‘Psychologie van ongewenst gedrag’
Met dat inzicht is ze de literatuur ingedoken op zoek naar onbewuste processen over sociale veiligheid. “Daaruit kwamen onderwerpen en oorzaken naar voren zoals schaamte, angst voor de gevolgen, twijfelen over het gedrag en kijken naar andere mensen. Al die onbewuste processen samen ben ik de ‘psychologie van ongewenst gedrag’ gaan noemen. Daar geef ik nu ook lezingen over. Het was in een periode dat de incidenten rondom ‘The Voice’ naar buiten kwamen. De vraag die steeds terugkomt:  waarom is het melden en bespreken nou zou moeilijk?”

Dohmen zag een gat in de markt om rondom dit onderwerp voor zichzelf te beginnen. “De kennis over gedrag, geluk en veiligheid draag ik nu uit met lezingen en ik geef advies over gedrags- en cultuurveranderingen. Ook met het meetinstrument rondom werkgeluk wilde ik graag iets doen. Het was te simpel om vragen over sociale veiligheid toe te voegen en daarom heb ik er uiteindelijk voor gekozen dit onderwerp te verwerken in het platform via een manier die juist weer inspeelt op deze onbewuste processen die het bespreekbaar maken zo moeilijk maken.”

Nudge
De Talk App is naast de oude functionaliteiten voorzien van een stuk preventie. “Managers hebben alleen inzicht in teamscores en dus niet in de individuele scores van medewerkers, omdat de anonimiteit bijdraagt aan betrouwbare scores. Binnen een team kunnen wel mensen met een lage score zitten, die een duwtje nodig hebben om externe hulp te vragen. Dat duwtje wordt in de psychologie ook wel een ‘nudge’ genoemd. Op het platform zijn contactgegevens van een vertrouwenspersoon en teamleider toegevoegd. Daarmee wordt de drempel zo laag mogelijk gemaakt. Dat kan eventueel zelfs anoniem.”

Een andere toevoeging gericht op preventie was het toegankelijk weergeven van het beleid van de organisatie, wat mag wel en wat mag niet. Geen kennis van dit beleid, of überhaupt geen beleid hebben als organisatie maakt de drempel om ongewenst gedrag te bespreken namelijk groter.

Dohmen vond een investeringsbedrag voor de ontwikkeling van de webapp. “Het preventieve karakter is echt een grote meerwaarde gebleken. De geluksmonitor wordt sinds 2017 gebruikt door een groot productiebedrijf, een zorginstelling, diverse gemeenten en overheden en een onderwijsinstelling. Sinds februari is de nieuwe webapp helemaal af en vanaf maart wordt deze ingezet bij het productiebedrijf en diverse andere instanties.”

Sociale veiligheid in de sport
De link naar de Sport Talk App werd gelegd doen Dohmen las dat NOC*NSF ook druk bezig was met sociale veiligheid. “Ik kwam in contact met Erik Beuker - projectleider Sociale Veiligheid - en zo werd me duidelijk dat men daar vooral nog bezig was de basis, de zogenoemde 4 V’s, op orde te krijgen. Ze verwezen me door naar de talentenprogramma’s van Topsport Gelderland. Na een interessant gesprek vol raakvlakken met Gudo Kramer - directeur van Topsport Gelderland - kwam de subsidie-uitvraag naar buiten. Samen met HAN Sport en Bewegen en Topsport Gelderland hebben we een gezamenlijke aanvraag gedaan.”

Het plan moest in de eerste plaats schaalbaar zijn en bovendien ook bij zoveel mogelijk top- en breedtesportverenigingen gebruikt kunnen worden. “We hebben een cursus voor ogen voor bestuurders, verenigingsondersteuners en/of vertrouwenscontactpersonen waarin zij leren om zowel de cultuursessies van Topsport Gelderland te geven als de Sport Talk App te gebruiken. Dit staat allemaal nog in de beginfase.”

Acceptabel gedrag
In de cultuursessies, die al jaren in opdracht van Provincie Gelderland succesvol worden toegepast binnen Gelderse talentenprogramma’s, spreken teams/trainingsgroepen onder begeleiding en in een goed gestructureerde sessie met elkaar af hoe ze met elkaar om willen gaan - welke normen en waarden voor hen van belang zijn en welk gedrag wel of niet wenselijk en acceptabel is.

Dit werkt preventief op het gebied van sociale veiligheid; men kan elkaar daar immers later op aanspreken, en wordt gedwongen na te denken over wat wel en ‘niet okay’ is. Een mogelijk nadeel daarbij is, dat dit snel vergeten kan worden in de dagelijkse praktijk. In die dagelijkse praktijk is de stap om zaken die ‘niet okay’ zijn aan te kaarten nogal groot. De Talk App kan die stap een stuk kleiner maken en de zaken die in de cultuursessies zijn afgesproken levend houden door daar ook naar te vragen.

Toegankelijk
“We hebben vanaf nu een jaar voor de ontwikkeling en willen een afgeleide van de Talk App maken met op de sport gerichte vragen, helemaal op maat toegesneden, waarin we ook naar de afspraken in de cultuursessies vragen. Ik ben nu in de fase van literatuuronderzoek naar de positieve sportcultuur. Dat is een thema dat ook centraal staat in het Nationale Sportakkoord. Daarna houden we interviews en stellen we een vragenlijst op. We starten vervolgens met een pilot bij vijf talentenprogramma’s in Gelderland. De feedback wordt gemonitord door de HAN en zorgt voor input voor de cursus.”

De Sport Talk App moet straks zeer toegankelijk zijn voor alle sportverenigingen in Nederland. “De cursus die erbij hoort, moet voor elke organisatie behapbaar zijn. Onze doelgroep krijgen we beter in kaart door de pilot die we gaan draaien. De cursisten krijgen een licentie en kunnen er binnen hun organisatie gebruik van maken. Voor elke sportclub moet dit haalbaar en betaalbaar zijn. Onze drijfveer is een veilige sportomgeving. Het is heel mooi dat we op deze manier de kans krijgen om het op te mogen zetten.”

Voor meer informatie: Topsport Gelderland wint Nationale Sportinnovator Prijs: een sociaal veilig sportklimaat en zie www.talkapp.nl