ShuffleSports geeft jongeren zelf de regie in beweegaanbod

door: Bas Kammenga | 16 november 2023

De Nederlandse Loterij in Beweging Prijs 2023 kent vier genomineerden. Eén daarvan is het project ShuffleSports dat wordt uitgevoerd door Special Heroes en tot doel heeft jongeren in beweging te brengen in de doelgroepen vmbo-, praktijkonderwijs (pro) en voortgezet speciaal onderwijs (vso). Vrijdag 17 november wordt bekend welke genomineerde er met de hoofdprijs vandoor zal gaan.

NOC*NSF was oorspronkelijk de aanjager op het gebied van meer beweging voor vmbo-jongeren. “Remco Nieuwenhuis en Sacha Boekelder hebben ervoor gezorgd dat ShuffleSports is ontwikkeld. Remco vanuit zijn rol als programmamanager bij NOC*NSF en Sacha als innovatiestrateeg. Inmiddels heb ik het stokje van ze overgenomen.” Aan het woord is Fieke Uwland, sinds september 2022 projectleider ShuffleSports bij Special Heroes.

De naam ShuffleSports is intrigerend, wat houdt het in? “Bewegen en plezier staan centraal”, geeft Uwland aan. “Er worden bestaande sporten gemixt en zo creëren we nieuwe sporten, die nog nooit iemand heeft gedaan. Een voorbeeld is lasergamen op skeelers. Of een mix van fitness en trampolinespringen. En bijvoorbeeld een combinatie van apenkooi, trefbal en voetbal. Op deze manier is het instapniveau lager, omdat het voor iedereen nieuw is. En kan iedereen makkelijker meedoen.”

Doorontwikkeling
Special Heroes is een stichting die zich vooral focust op het stimuleren van een gezonde leefstijl bij mensen met een beperking. “De vmbo-doelgroep was bij ons dan ook een beetje een vreemde eend in de bijt”, vertelt Uwland. “Maar inmiddels is ShuffleSports als aanbod voor het vmbo, vso en pro helemaal geïntegreerd in onze organisatie. Aan de ene kant help ik scholen en gemeenten om het project op te zetten. Zo zetten we lokaal samenwerkingen op met gemeenten, jongerenwerkers, buurtsportcoaches en de scholen. Aan de andere kant verzorg ik prestaties bij gemeentes en op kennisdagen. Daarnaast zorg ik voor de doorontwikkeling. Het concept is nog namelijk nog niet af, maar blijft continu in ontwikkeling. Het is afwisselend van contact met vakdocenten tot beleidsmakers.”

De doelgroep bestaat uit niet-sportende jongeren het vmbo, praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs. “Die vind je niet op de sportclub op de sportveldjes, maar op school of thuis achter de computer. Deels draait het project op scholen die al eerder met Special Heroes in aanraking zijn gekomen. Ons aanbod van een extra sportmoment op de eigen school is een uitkomst.”

Beweegarmoede
Jongeren ervaren veel drempels om tot voldoende beweging te komen. “Het is al een belemmering als de gymzaal op vijf minuten loopafstand van de school is. Of als ze een halfuur moeten wachten na schooltijd, vormt dat een potentiële belemmering. We proberen op voorhand echt alle drempels weg te nemen, zodat ze bij wijze van spreken vanuit de wiskundeles meteen door kunnen naar ShuffleSports.”

Van de doelgroep waarop ShuffleSports zich richt, beweegt ruim de helft te weinig. “We hebben ze maken met de welbekende skihelling waarop je ziet dat kinderen tot 12 jaar nog geregeld sporten of bewegen, maar in de jaren erna de deelname fors afneemt. Het verschil tussen vmbo (54% die te weinig beweegt) en vwo is ongeveer tien procent. In het speciaal onderwijs is het erg moeilijk om het exact te meten, maar ligt het percentage dat niet voldoende beweegt nog hoger dan op het vmbo.”

Redenen om niet te sporten
De doelgroep heeft in het hele traject zelf kunnen meedenken over het aanbod. “Dit is geen nieuw sportinitiatief dat van buitenaf is opgelegd, maar samen met de jongeren is ontwikkeld. Er is gesproken over de redenen waarom jongeren niet sporten. Daar komen drie hoofdredenen uit. De eerste is een laag zelfvertrouwen. Ze vinden het moeilijk aansluiting te vinden in een sportclub, omdat er voor oudere leeftijden niet echt instapgroepen zijn. Meiden vinden dansen bijvoorbeeld leuk, maar een verplicht optreden of voorstelling is dan weer een reden om af te haken.”

De tweede reden is de prestatiegerichtheid van veel sportaanbod. “Het promoveren, degraderen en kampioen worden bevalt lang niet alle jeugd, terwijl er best behoefte is om lekker te bewegen met vrienden en leeftijdsgenoten. Zelfs bij de lessen lichamelijke opvoeding is er vaak een competitie-element aanwezig. Voor jongens of meiden die er niet zo goed in zijn, neemt daardoor de interesse of motivatie af.”

De derde reden is het gebrek aan afwisseling. “Na corona is er duidelijk een andere behoefte ontstaan, die meer is gericht op trends. Jongeren willen zich niet verplichten om drie keer per week dezelfde sport te doen. Voor veel mensen werkt het nog steeds echt goed, maar er is ook een doelgroep die graag afwisseling wil. Op basis van deze drie gegevens is ShuffleSports ontwikkeld, sámen met de jongeren.”

Op elke school wordt een groepje jongeren gevraagd om de ShuffleSquad te vormen. “Het leukste is dat de activiteiten grotendeels door de doelgroep zelf zijn bedacht. Ze creëren echt hun eigen sportaanbod. Inmiddels zijn we actief op drie scholen in Almere en op een school in Kerkrade, Amsterdam, Ommen, Groningen en Houten. Daarnaast zijn er scholen in het speciaal onderwijs die tijdelijk hebben gedraaid, in de vorm van een keuzeblok. Uitgangspunt is dat het altijd een éxtra beweegmoment moet zijn, dus niet in de plaats van de reguliere gymles.”

Kwaliteit
“We willen dit jaar graag met twintig scholen aan de slag, maar de kwaliteit gaat duidelijk voor de kwantiteit. Uiteindelijk hopen we steeds meer jongeren te bereiken. We hopen dat het iedereen het gevoel heeft dat het niet tijdelijk is, maar dat er een community-gevoel ontstaat. Iets waar je bij wilt horen. Het is op de eigen school een uurtje bewegen in een veilige omgeving. Het moet een duurzaam karakter hebben. Daarin zijn de lokale samenwerkingen met scholen en gemeenten belangrijk.”

De financiering wordt veelal lokaal geregeld uit budgetten voor jongeren of om beweegarmoede aan te pakken. “Er is de inzet van een jongerenwerker, een buurtsportcoach of een vakdocent lichamelijke opvoeding. Het is nogal divers. In Nederland geldt in veel gemeentes weer een andere aanpak. We kijken verder dan de buurtsportcoaches. Soms is het handig om een jongerenwerker te hebben die de doelgroep snapt en weet waartegen ze aanlopen. Op sommige scholen doen we het met enthousiaste ‘eigen’ mensen, die er in de ‘verlengde schooldag’ mee bezig gaan.”

Coaches
ShuffleSports is nu dus genomineerd voor de Nederlandse Loterij in Beweging Prijs 2023. “We zijn al hartstikke bij met de nominatie, omdat het een mooie waardering en nog meer bekendheid oplevert. Als we de hoofdprijs van 50.000 euro winnen, willen we graag ShuffleSports Coaches naar de locaties kunnen sturen. Het belang van goede begeleiding voor deze ShuffleSquads is voor de opstart en verduurzaming cruciaal. We willen de regie bij de jongeren laten, maar ze hebben daarbij wel wat ondersteuning nodig. De ShuffleSports Coach moet zorgen voor de gouden start van de ShuffleSquad en daarna kan de school of de uitvoerder de begeleiding van de Squad zelfstandig voortzetten. Dit in de vorm van het train-de-trainer-principe. De scholen kunnen zo ontlast worden. Als de jongeren hun eigen beweegaanbod kunnen realiseren, zullen er meer jongeren deelnemen én vaker terugkomen. Dat moet werken als een sneeuwbaleffect binnen de school en binnen Nederland.”

Voor meer informatie: shufflesports.nl