Schaken bindt samenleving in wijk vol verschillende culturen

door: Thomas van Zijl | 28 januari 2016

Wat begon als tijdverdrijf voor zijn zoon met een autistische stoornis, ontwikkelde zich tot een initiatief waar de hele buurt van profiteerde. Mustapha Eljarmouni oogst met zijn schaakschool al enkele jaren de bewondering van de voormalig algemeen directeur van de Koninklijke Nederlandse Hockey Bond (KNHB) Johan Wakkie. Op diens initiatief werd er een documentaire over gemaakt. 'De Droomvermenigvulderaar' ging vorige week in première.

Wakkie las over de schaakschool van Eljarmouni in Het Parool. De krant nomineerde hem in 2012 voor de titel ‘Amsterdammer van het jaar’. Wakkie zocht contact met hem en hoorde het verhaal over het ontstaan van de Schaakschool Indische Buurt. Eljarmouni begon met schaakpartijen tegen zijn zoon die een autistische stoornis heeft. Vriendjes meldden zich bij hen thuis, ergens in de toen sociaal kwetsbare Indische Buurt.

“Het voorkwam een isolement”, zegt Wakkie. “Dit jongetje trok zich terug, speelde niet buiten en minste de aansluiting met zijn klasgenoten. Op deze manier kwamen ze allemaal bij hem thuis.” Het schaken sloeg aan en werd steeds populairder. De huiskamer maakte plaats voor buurthuis de Meevaart, met volle instemming van onder andere de school. Niet zo gek, want schaken heeft positieve effecten op leerprestaties. Zo bevordert het de concentratie.

Schaken als preventiesport
Wakkie vroeg Eljarmouni tijdens het WK Hockey een presentatie te geven over schaken als preventiesport, een kant van het schaken die ook de bekende neuropsycholoog Erik Scherder onderschrijft. Het remt impulsen als agressie. Ondertussen begon het initiatief van Eljarmouni, gesteund door onder andere de gemeente, te vliegen en met name te groeien tot ver buiten het schaakbord. Ouders die hun kinderen naar het buurthuis brachten, zochten en vonden contact met andere ouders die dezelfde hobby’s of ambities deelden.

Wat begon als een schaakschool is inmiddels uitgegroeid tot de spil in het web van een kook- film- en boekenclub. Een verhaal, vond Wakkie, dat het verdient om verteld te worden en navolging te krijgen elders in het land. Die mogelijkheid was er. Het geld dat mensen voor het goede doel doneerden tijdens het afscheid van Wakkie bij de hockeybond, is aangewend om een documentaire te maken over Eljarmouni en zijn schaakschool.

'De Droomvermenigvulderaar' in première
De Droomvermenigvulderaar ging vorige week donderdag in première. Wakkie: “Kinderen hebben dromen. Ze willen sporter worden, of later goed muziek kunnen spelen. Mustapha heeft elke keer gekeken of hij die dromen waar kan maken. Hij vermenigvuldigt ze.” Natuurlijk doet hij dat niet helemaal alleen en op eigen kracht. Op zijn weg trof hij, zoals Wakkie dat zegt, de juiste mensen.

“Met Scherder is er wetenschappelijke onderbouwing van de meerwaarde van schaken, de gemeente werkt goed mee, buurthuis de Meevaart is fantastisch en nu is er ook financiële ondersteuning van Deloitte en Tata Steel. Dat de documentaire uitkomt tijdens hun toernooi is uiteraard geen toeval.”

Verbinding
Centraal in de film staat het thema verbinding. Het schaken verbindt de wijk en daarmee de culturen die daar met elkaar leven, maar de school verbindt ook instanties en personen die het initiatief mogelijk maken. “Interessant is dat er een hecht collectief is, zonder dat het op een typisch Nederlandse manier is georganiseerd in een verenigingsstructuur. Het gaat hier niet om ergens lid van worden, maar echt om sociale verbindingen.”

Met zijn eigen stichting Schaken in de Buurt wil Wakkie nu ook in andere arme buurten schaken stimuleren en verbinden aan fysieke sporten en beweegruimtes zoals het Cruyff Court en de Krajicek Playgrounds. Naar het model van de schaakschool in de Amsterdamse Indische buurt kijkt hij samen met gemeenten en bedrijven of soortgelijke initiatieven mogelijk zijn in andere steden. Hij hoopt op allianties, bijvoorbeeld met zijn oude liefde hockey.

In Amsterdam zijn kinderen van de schaakschool al langs geweest bij hockeyclub AthenA om te kijken of het iets voor ze is en om en passant kennis te maken met gezond eten en drinken. Vanwege de wachtlijst is besloten om het hockey aan te bieden in de wijk zelf, gesteund door de club. “Het gaat erom dat ze vanuit het schaken kennis maken met een heel breed aanbod, dat er een nieuwe wereld voor ze opengaat”, zegt Wakkie. “Dat deed Mustapha in de Indische Buurt. Ik hoop dat deze documentaires anderen inspireert hetzelfde te doen.”