Ruil je gymles in voor een sport naar keuze met <em>SwapGym</em>

door: Emilie Maclaine Pont | 6 maart 2025

Gymles saai of vervelend? Voor sommige pubers wel. Om hen toch met plezier te laten bewegen, bedacht Menno Bruins van Sportbedrijf Rotterdam ‘SwapGym’. Hierbij ruil je – zoals de naam al zegt – je gymles op de middelbare school in voor een sportactiviteit in de buurt die je leuk vindt of graag wil uitproberen. Manager Sportregie van het Sportbedrijf Menno Bruins vertelt er meer over.

“Voor kinderen tot twaalf jaar zijn er buiten school om allerlei sportieve, creatieve en educatieve programma’s”, steekt Menno Bruins van wal. “Maar voor pubers is dat aanbod maar beperkt. Toen ik daar in 2018 over nadacht, kon ik dat niet rijmen met het feit dat juist kinderen vanaf twaalf jaar vaak afhaken als het om sporten gaat. Waarom zou je voor deze ‘moeilijke doelgroep’ niet juist passende activiteiten organiseren?”

Zelf kiezen
Zijn observatie uit eigen ervaring als Sportregisseur, gestaafd door data van zijn werkgever, zette Bruins aan tot het bedenken van SwapGym. “Uit onderzoek volgt dat pubers behoefte hebben aan keuzemogelijkheden en graag zelf bepalen welke keuze ze vervolgens maken. Met een gymles en het niveau van gymleraren is an sich niets mis, maar het is wel een uitdaging om dertig leerlingen met allerlei andere voorkeuren, niveaus en beweegredenen in één les te bedienen. Bovendien gelden er grofweg drie redenen om überhaupt te sporten. Presteerders doen dat om zichzelf uit te dagen, in competitie te zijn en beter te worden. Ontmoeters vinden vooral het sociale aspect belangrijk. Belevers tot slot koppelen sporten aan een ervaring, zoals hardlopen door de duinen om de combinatie met de natuur te maken. De prestatieve sporter wordt eigenlijk goed bediend met het verenigingsleven wat we allemaal kennen en de (bonds)competities. Die laatste twee beweegredenen komen daarin een stuk minder tot hun recht. Ik dacht na over het creëren van een aanvullend aanbod, specifiek voor de puber, dat lokaal uit te voeren was. Wat nu als de kinderen een gymles konden omruilen voor iets tofs in de wijk?”

Landelijke beweegdoelstellingen voor lessen lichamelijke opvoeding in het voortgezet onderwijs stonden Bruins’ idee niet in de weg. “Het gaat erom de leerlingen een leven lang te laten sporten. Nergens staat dat dat met reguliere gymlessen moet. Uit gesprekken met aanbieders bleek dat zij ook openstonden voor mijn idee. Ze juichten het zelfs toe, omdat zij ook merkten dat het een uitdaging is om middelbare scholieren aan zich te binden. De meeste vrees had ik voor de reactie van docenten. Ik wilde hen niet het gevoel geven dat zij hun werk niet goed doen. Met lood in mijn schoenen ging ik het gesprek aan, maar tot mijn verrassing reageerden ze allemaal razend enthousiast. Ook al krijgen ze met SwapGym meer de rol van begeleider en coördinator, ze vinden het belangrijk dat deze doelgroep in beweging komt, op welke manier dan ook.”

Juist geen ‘standaardsporten’
Een eerste pilot vond in 2021 plaats op een middelbare school in Rotterdam. “Zeven sportaanbieders op maximaal een kwartier lopen van de school namen deel. Tot de keuzemogelijkheden behoorden onder andere freerunning, sporten in het bos met boomstammen en andere ‘materialen’ die je daar vindt, boulderen en suppen. De standaardsporten, zoals voetbal, basketbal en hockey, wilden we voor nu vermijden. Een docent LO kan prima een voetbaltraining geven, maar suppen zal je niet zo snel tijdens een reguliere gymles doen. Op die manier verbreedden we de opties. En wie aan een gewone gymles wilde deelnemen, kon daar ook gewoon aan deelnemen, want dat stond eveneens vermeld in het keuzeaanbod.”

De kinderen kiezen in een app welke sport ze die week beoefenen. Ook leraren en sportaanbieders hebben toegang tot het systeem, onder andere om te registreren wie aanwezig zijn. Spijbelen is er dus niet bij. Maar volgens Bruins is dat ook niet nodig. “De kinderen waren doorgaans heel positief. Bovendien gaf twintig procent aan verder te willen met hun keuze. Dertien procent heeft zich zelfs al aangemeld. Dat zijn natuurlijk hoopvolle cijfers.”

Straks overal in Nederland?
Na deze succesvolle pilot stelde de gemeente Rotterdam een bedrag beschikbaar om SwapGym, onder leiding van een externe projectleider, twee jaar lang op een grotere schaal te testen. “Dat deden we op uiteindelijk zes scholen. Inmiddels ontvangen we vanuit de Brede Regeling Combinatiefunctionaris van het Rijk op structurele basis financiële middelen om SwapGym voort te zetten. Iedere school draagt bovendien voor een gedeelte bij in hun afname. Daarmee laten we ook aan bijvoorbeeld de gemeente zien hoezeer scholen de voordelen van ons concept zien.”

Elf Rotterdamse scholen ruilen nu wekelijks één gymles om voor een buitenschoolse sportactiviteit voor hun leerlingen. Maar ook van buiten Rotterdam is er belangstelling. Zo kocht Amsterdam al een licentie voor het gebruik van de geregistreerde merkrechten van SwapGym. “Ik ben nu al trots, maar het lijkt er sterk op dat we SwapGym een vast onderdeel van Sportbedrijf Rotterdam kunnen maken. Als andere gemeenten het concept overnemen, is dat natuurlijk helemaal mooi. Maar er is nog een lange weg te gaan. Alleen Rotterdam al heeft 70 scholen. Wat mij betreft, doen die straks allemaal mee.”

Voor meer informatie: SwapGym