Rijksdienst schenkt aandacht aan monumentale sportinterieurs

door: Marc Hoeben | 16 maart 2017

Sportvoorzieningen zijn er vooral om te gebruiken. Om plezier te beleven aan bewegen, om aan de conditie en de gezondheid te werken en om te winnen of te verliezen. Dat moet vooral zo blijven, zegt dr. Eloy Koldeweij van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Maar het zou ook helemaal geen kwaad kunnen als we wat vaker stilstaan bij de erfgoedwaarde van de sportcomplexen en hun interieurs.

Morgen - vrijdag 17 maart - draait het bij het Interieurplatform bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed aan het Smallepad in Amersfoort om het thema ‘Sport- en spelhistorie in monumentale interieurs.’ Voor de organisatie tekenen Koldeweij en diens collega Harrie Schuit. Beiden zijn interieurhistoricus bij de rijksdienst, die onder het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap valt. “Ik ben zelf in 1997 bij de dienst gekomen”, zo legt Koldeweij uit. “Ik was de eerste persoon die de opdracht kreeg zich met interieurs bezig te houden.”

Interieurgeschiedenis vrij jong gebied
Twee keer per jaar, in het voor- en najaar, worden er Interieurplatforms georganiseerd. Ze komen voort uit een traditie bij monumentenzorg. “Al tientallen jaren zijn er themabijeenkomsten over bouwhistorie. Daar komen vakspecialisten en belangstellenden bij elkaar die bezig zijn de geschiedenis van gebouwen te ontrafelen, bouwfases te onderscheiden, structuren te begrijpen en de cultuurhistorische waarden ervan te documenteren. De module voor die bijeenkomsten was succesvol. Daarop hebben wij voortgeborduurd en zo zijn we ook voor interieurs dit soort kennis-bijeenkomsten gaan houden. Interieurgeschiedenis is nog een vrij jong gebied.”

Naast Schuit en Koldeweij kent het Interieurplatform - dat vanaf 2011 bestaat - een programmacommissie van in totaal vijf leden. “We proberen steeds vier of vijf sprekers te krijgen en richten ons op een centraal thema. We hebben gemerkt dat het op die manier het meeste aanspreekt. Meestal vinden de bijeenkomsten plaats bij de rijksdienst, waar we een zaal met een maximale capaciteit hebben voor 140 mensen. Door de grote belangstelling hebben we al verschillende keren ‘nee’ moeten verkopen aan mensen die zich wilden aanmelden.”

Enthousiasme voor onderwerp
Bij eerdere gelegenheden ging het over het interieur van bestuursgebouwen, over dat van gebouwen uit de tweede helft van de twintigste eeuw, over archiefbronnen, over ‘Opengestelde interieurs van kastelen, kerken en woonhuismusea: gebruik of verbruik?’, over interieurs van mobiel erfgoed, over ‘Kwaliteit in interieur, kwaliteit in uitvoering’ en over ‘Erfgoedensembles in kastelen en buitenplaatsen’. Voor het platform van deze week over sport en spel zijn 110 aanmeldingen binnengekomen. “Dat zegt dat er genoeg enthousiasme voor dit onderwerp is.”

Aansprekend thema
Vanuit ‘eigenwijsheid en de zoektocht naar een aansprekend thema’, zo zegt Koldeweij, is met de programmacommissie tot de keuze van het thema ‘sport en spel’ gekomen. “Wat zich binnen de gevels van een monument bevindt, dat staat vaak onder spanning. Vaak weten we er weinig van. Bij verbouwingen en restauraties draait het om de vraag hoe we ermee om moeten gaan. In de sportwereld gaat het natuurlijk primair om de sport. De sporters moeten vooral in dat complex actief kunnen zijn."

"Maar bij aanpassingen aan het gebouw kunnen we ons wel bewust zijn van bepaalde, integrale kwaliteiten. Neem nou een voetbalstadion als de Kuip in Rotterdam en de discussie over het verbouwen daarvan of het bouwen van een nieuw stadion. Velen denken: hoe haal je het in je hoofd om zo’n stadion te verbouwen? Die supporters hebben wat mij betreft het grootste gelijk van de wereld. Met de Kuip zou op dezelfde manier moeten worden omgegaan als met het Olympisch Stadion in Amsterdam.”

Monumentale sportfaciliteiten
Voorbeelden van monumentale sportfaciliteiten en hun interieurs die deze week bij de rijksdienst voorbijkomen zijn de eerste turnhal van Amsterdam, de Hollandsche Manege vlakbij het Amsterdamse Vondelpark, het kolven bij het St. Eloyen Gasthuis in Utrecht, de squashbaan van kasteel Middachten, de ondergrondse kegelbaan met muurschilderingen van Engelbartus Bokhorst in Deventer en het Van Maanenbad in Rotterdam. 

“Deze keuze heeft zeker ook te maken met de beschikbaarheid van sprekers. We wilden bijvoorbeeld graag ook iemand aan het woord hebben over de renovatie van de Apollohal in Amsterdam. Maar dat is helaas niet gelukt. En zo had het ons ook geweldig geleken om het te hebben over de biljartkamer. In de negentiende eeuw zijn in verschillende kastelen en buitenplaatsen prachtige biljartkamers ingericht. Hiervan zijn er enkele bewaard gebleven. Die geschiedenis is natuurlijk razend interessant, zeker ook vanuit sporthistorie. Maar ook dit thema zit er voor deze overigens goed gevulde middag helaas niet bij.”

Voetbalcomplex op monumentenlijst
Nu dit thema op de rol staat, zijn er bij Koldeweij en Schuit ook vele reacties en tips binnengekomen. “Zo blijkt nu een deel van het complex van voetbalbond KNVB in Zeist op de monumentenlijst te staan. Dat wist ik helemaal niet.” Met het platform doet de rijksdienst aan kennisoverdracht en bewustwording. 

“In monumentenland moeten we ontvankelijk zijn voor signalen. We moeten kijken en onze ogen openen, zeker in het begin van een denkproces. We willen innovaties en moderniseringen van sportcomplexen zeker niet tegenhouden. Dat past gewoon ook bij sport. Maar soms is het wel goed om te kijken naar karakteristieke en waardevolle zaken en te proberen deze te bewaren. En daarvoor moet je soms mensen even wakker schudden.”

Voor meer informatie: Interieurplatform: Sport- en spelhistorie in monumentale interieurs