Project helpt mensen met hersenletsel om te gaan sporten

door: Lennart Bloemhof | 26 september 2013

Hersenletsel opgelopen, uitgerevalideerd, maar nog wel middenin de maatschappij. Voor wie dit geldt is een bezoek aan de reguliere sportschool vaak net een drempel te hoog. Het inspireerde de Edwin van der Sar Foundation en Hersenstichting Nederland om het landelijke project ‘Meet me @ the Gym’ op te zetten. Op 26 september wordt het initiatief gelanceerd, dat focust op het toegankelijk maken van sportcentra voor mensen met hersenletsel via onder meer specialistische begeleiding, waarmee bovendien de drempel naar de sportschool voor hen moet verdwijnen.

Sportgeneeskunde Nederland maakt als partner deel uit het project. Sportarts Hans Smid legt uit hoe: “Wij spelen met name een rol in de certificering van het diploma ‘Beweegprofes-sional Hersenaandoening’. In ieder geval zullen minimaal de manager en twee fitnessinstru-cteurs van een sportschool die deelneemt aan het project dat diploma moeten hebben. Sportgeneeskunde Nederland zorgt in de certificeringcursus voor deskundigheid, kennisoverdracht en een goede aansluiting met de gezondheidszorg.” Overigens kunnen alleen medewerkers van sportcentra die aangesloten zijn bij branchevereniging Fit!vak het certificaat behalen.

Divers
Elk jaar lopen 130 duizend mensen hersenletsel op. De kans op volledig herstel en de ernst van lichamelijke en/of geestelijke functionele stoornissen ten gevolge van dat letsel verschilt per individu, volgens Smid. “Het is een hele diverse groep patiënten, waarvan sommigen zo goed herstellen dat ze zich uiteindelijk weer in de maatschappij kunnen redden. Een andere groep zal zijn leven lang onder behandeling moeten blijven”, zegt hij.

Het ‘Meet me @ the Gym’-project focust op de eerste groep, aldus Smid. “Die mensen zijn weliswaar uitbehandeld, maar mogelijk niet volledig functioneel. Eigenlijk zitten ze een beetje op de grens. Een voorbeeld is iemand die na een auto-ongeval hersenletsel heeft opgelopen en jarenlang heeft gerevalideerd. Die persoon is uiteindelijk tot een bepaald percentage hersteld, kan weer thuis wonen, maar heeft nog wel bepaalde lichamelijke of geestelijke beperkingen.”

Het project ziet de sportschool als ideale plek voor die mensen om weer in het ritme van de maatschappij te komen en eventueel verder te herstellen of weer volledig te participeren in de samenleving: “Het is een rustige, niet-medische omgeving waar je mensen goed individueel kunt begeleiden en waar trainingsprikkels gemakkelijk kunnen worden aangepast aan de persoonlijke behoeftes”, aldus Smid. Wel moet een sportschool aan bepaalde eisen voldoen om deel te nemen aan het initiatief. Die eisen hebben niet zozeer te maken de aanschaf van nieuwe fitnessapparaten, benadrukt Smid.

Begeleiding
“Misschien dat een paar sportscholen hun accommodatie rolstoelvriendelijk zullen moeten maken, maar op dat gebied zullen de aanpassingen meevallen. Het is eerder de deskundigheid van de instructeurs waaraan gesleuteld zal moeten worden. Hersenletselpatiënten zullen anders begeleid moeten worden dan de reguliere sportschoolganger.”

Smid specificeert: “Normaliter bieden sportscholen een soort ‘hotelbegeleiding’ aan die voornamelijk is gericht op het naar de zin maken van hun klanten en het motiveren om te bewegen. Mensen met hersenletsel ervaren vaak fysieke en ook mentale drempels. De kunst van een goede beweegprofessional is om die drempels om te buigen naar mogelijkheden.”

Deelnemende fitnessinstructeurs worden voor het programma daarom bijgeschoold met medische informatie over hersenletsel om inzicht te krijgen in de situatie van hun cursist. Verder wordt uitgelegd dat een nauwgezet beweegplan - opgesteld door begeleider en cursist - van belang is bij de sportbegeleiding van mensen met hersenletsel.

Beweegplan
Smid: “Persoonlijke afstemming is belangrijk in dit project vanwege de diversiteit binnen deze groep cliënten. Wel zijn er een aantal standaardtrajecten die met finetuning kunnen worden aangepast. Het eerste deel van het plan is voornamelijk een soort trainingscursus, waarmee de mensen leren sporten. Vervolgens gaan we na ongeveer drie maanden kijken of mensen zelfstandig, of met verminderde begeleiding, verder zouden kunnen.”

Via het beweegplan worden duidelijke doelstellingen bepaald samen met de cursist. Smid: “Dat gaat met vragen als: 'Wat willen we gaan doen de komende maanden of het aankomende jaar?' 'Wat willen we gaan bereiken?' 'En hoe vaak kom je sporten in de week?' Het stellen van duidelijke doelstellingen geeft vastigheid aan de cliënt en die houvast werkt motiverend.”

Zelfvertrouwen
Het creëren van houvast is belangrijk in het Meet me @ the Gym-programma, aldus Smid, omdat hersenletselpatiënten vaak kampen met een gebrek aan zelfvertrouwen. “Een depressie is een groot, dreigend en onderliggend gevaar bij mensen met hersenletsel. Je vertrouwt je eigen lichaam niet meer en wat je kon, kan je niet meer. Je moet het doen met het lichaam dat je nu hebt en dat is vaak moeilijk.” Met regelmatig sporten kan het zelfvertrouwen terugkomen, onder meer via de heldere structuur van het plan en controleren van effecten.

Naast de baten van beweging voor mensen met hersenletsel op mentaal gebied, biedt sporten kans op het (gedeeltelijk) herstel van fysieke en/of geestelijke hersenfuncties. “De medische wereld is het er inmiddels wel over eens dat bewegen lichamelijke en geestelijke functies bevordert”, zegt Smid. “Dat staat niet ter discussie.”

Uit de zorg
Aan die opmerking zit een politiek randje. Smid: “De mensen die we met het project bereiken, willen we uit de zorg houden en zo goed mogelijk weer laten meedoen in de maatschappij. Dat is een doelstelling van het kabinet en de sportwereld is geschikt om dat doel te bereiken. Zorg is vaak paternalistisch georganiseerd, terwijl de sportwereld avontuurlijker en innovatiever is. Daarnaast helpt het wanneer de cliënt niet in een ziekenhuis met de geur van aceton in zijn neus aan het sporten is, maar in een gewone sportschool beweegt. Dat geeft diegene het gevoel dat hij weer gewoon participeert.”

Wel voegt Smid daaraan toe dat de koppeling tussen zorg en sport - vanwege de mentaliteitsverschillen tussen de twee sectoren - een lastige is. “Maar wanneer je sportbegeleiders goed informeert is er veel te winnen en te bereiken via veilige, effectieve begeleiding. Instructeurs moeten de grenzen kennen en kunnen ingrijpen als het niet goed gaat.”

Ambitieus
Het Meet me @ the Gym-project won op het Goed Geld Gala 2013 van de VriendenLoterij in februari van dit jaar een bedrag van 350 duizend euro om het project te realiseren. Van dat bedrag worden onder meer de deelnemende sportscholen ondersteund en bijscholingscursussen bekostigd. In 2014 doen 24 sportscholen mee aan het project. Per sportschool moeten 40 tot 50 mensen met hersenletsel worden geholpen. In 2016 moeten die aantallen verdubbeld zijn.

Smid: “Ik denk dat die doelstelling een tikkeltje aan de ambitieuze kant is, maar daar is niets mis mee. Overigens stopt de bijscholing van de instructeurs niet met het behalen van het diploma. De begeleiders gaan ook onderling ervaringen uitwisselen. Vanwege de bijna altijd individuele benadering bij dergelijke patiënten zal de meeste kennis in de praktijk ontstaan.”

Voorbeeld
Verder ziet Smid met het Meet me @ the Gym-project en de investering van de VriendenLoterij in het initiatief ook mogelijkheden voor andere patiëntgroepen. “Met die 350 duizend euro kun je echt wat bereiken en wanneer dit project een succes wordt - en dergelijke investeringen dus aantoonbaar lonen in het verder helpen van patiëntengroepen - kan het als succesvoorbeeld dienen.”

De sportarts noemt mensen met suikerziekte, overgewicht en hart- en vaatziekten als voorbeelden van patiëntgroepen die vaak weinig bewegen, maar grote gezondheidrisico’s lopen en waarbij regelmatig sporten een groot verschil kan maken. “Die mensen moeten vanuit het ziekenhuis weer gezond de wereld in. Als Sportgeneeskunde Nederland staan we met één voet in de sport en met een andere voet in de zorg en willen we daaraan bijdragen.”