door: Lennart Bloemhof | 28 november 2013
Flyers en cursusavonden kunnen heel goed helpen uitleggen hoe verenigingen sportiviteit en respect kunnen verankeren in hun organisatie, maar bij het omvormen van die tips naar beleid is nog veel winst te boeken. Dat vinden Jan Hof en Jaap Broersma, oprichters van het project ‘Veilige Vereniging’. Met hun project begeleiden ze verenigingen naar gestructureerde organisaties met een heldere visie op een veiliger sportklimaat. 
Jaap Broersma en Jan Hof kennen elkaar vanuit de korfbalwereld: Broersma is oud-directeur van de Nederlandse korfbalbond KNKV. En Hof was eind jaren negentig bondscoach van het Nederlands korfbalteam en is sinds 2010 bondscoach van Duitsland.
Beiden kennen daarnaast de breedtesport en haar vraagstukken goed. Broersma verzorgt als adviseur en trainer bij ‘Besturen met een Visie’ trainingstrajecten voor bestuurders van sportverenigingen en verenigingsprofessionals op gebied van bestuurskwesties. Hof werkte twee decennia als beleidsmedewerker sport en recreatie bij de gemeente Almere, waar hij veel nieuwe clubs ondersteunde bij hun oprichting in een relatief nieuwe stad.
Blijft niet hangenHet brainstormen over Veilige Vereniging begon eind 2012, nadat de oprichters in de praktijk merkten dat verenigingen vaak te weinig handvatten hadden om de doelstellingen van het landelijk actieplan Naar een veiliger sportklimaat (VSK) om te zetten in beleid en/of stevig te settelen binnen de vereniging.
Hof: “Via onder meer het VSK wordt er veel en positief geïnvesteerd in projecten”, legt hij uit, “maar die investeringen, en dus die projecten, leveren lang niet altijd het beoogde effect op. Je kunt veel uitstrooien over verenigingen, maar als een bestuur niet georganiseerd is op het realiseren van de gewenste doelen gaat het ook niet werken.”
Als voorbeeld van een VSK-project dat volgens de projectoprichters in essentie goed is, maar waarvan het effect niet blijft hangen bij sportverenigingen is de theatervoorstelling ‘Wel winnen, hè!’; deze show moet vrijwilligers en ouders inspireren om aan een veiliger en sportiever sportklimaat rond de club te gaan werken.
“Na de voorstelling wordt gezegd dat de bonden contact op zullen nemen met hun clubs, maar in de praktijk gebeurt dat te weinig. De voorstelling is ontzettend leerzaam, maar omdat het alleen bij die leuke avond blijft, blijft er te weinig hangen van de show terwijl het echte werk juist na de voorstelling moet beginnen. Het werk moet namelijk samen met de vereniging verder ontwikkeld en geïmplementeerd worden.”
MaatwerkHet Veilige Vereniging-project wil verenigingen in dat proces begeleiden, zodat de opgedane kennis in het veld omgezet kan worden in beleid. Wanneer een vereniging zich aanmeldt als Veilige Vereniging, krijgt deze een vlag en een vignet in de vorm van een muurbord waarmee publiekelijk zichtbaar wordt benadrukt dat het werkt aan het scheppen van een plezierig(er) sportklimaat.
Vervolgens bepalen Hof en Broersma samen met de club het vervolg van het traject. Hof: “Het is echt maatwerk. Aan de keukentafel stippelen we een marsroute uit met het bestuur gebaseerd op de doelen die een vereniging wil bereiken.”
VeiligWat de uiteindelijk Veilige Vereniging precies omvat? Hof legt uit: “In eerste instantie is een vereniging dan sociaal veilig. Dat betekent dat er een aantal aandachtsvelden - zoals pesten, respect voor de arbitrage en het gedrag van ouders langs het veld - binnen de vereniging gewaarborgd en bespreekbaar zijn.”
Een ander belangrijk aspect van een Veilige Vereniging is een goede organisatie-infrastructuur. Het opzetten van die infrastructuur zou een begeleidingsonderdeel kunnen zijn, mocht dat nodig zijn bij een vereniging. Volgens Hof kampen Nederlandse verenigingen namelijk regelmatig met besturen die niet weten hoe te handelen tijdens bepaalde situaties. Ouderwetse bestuursvormen liggen hier mede aan ten grondslag, zegt hij.
“Het bestuur is er vooral om de lijnen uit te zetten”, benadrukt Hof. “Maar er bestaan verenigingen waarbij een voorzitter soms te veel petten opheeft: hij opent op zaterdagochtend de kantine en vertrekt in de avond met de kassa onder zijn arm om de balans op te maken. Dat is niet de bedoeling.”
Volgens Hof is een modern verenigingsbestuur klein, houdt zich voornamelijk bezig met besturen, en is goed in delegeren via verschillende commissies. “Daarbij zet je vrijwilligers in op hun kracht. Als een bestuurslid het praten over visies bijvoorbeeld te abstract vindt, komt hij of zij misschien beter tot zijn of haar recht als doener in een commissie. Via een dergelijke organisatiestructuur kun je het beste en efficiëntste je beleid uitvoeren.”
MarketingtoolOp haar website beschrijft het project zichzelf als een ‘marketingtool’. Hof: “We maken namelijk niks nieuws, maar gebruiken de al beschikbare tools uit de grote, landelijke sportprojecten.” Wat die grotere projecten zijn? Hof noemt VSK, de Sportagenda 2012-2016 van NOC*NSF en Sport en Bewegen in de Buurt van het ministerie van VWS.
“Dat zijn ook de drie projecten waaraan verenigingen en bonden geacht worden te werken. Wij brengen zaken bij elkaar en begeleiden dat. Als we bijvoorbeeld vaststellen dat een clubbestuur behoefte heeft aan de VSK-cursus Sportief Besturen adviseren wij dat, waarna we daarna met de door hun geleerde zaken aan de slag zodat ze het geleerde kunnen toepassen in de praktijk.”
Veilige Vereniging bevindt zich momenteel in de pilotfase met trajecten in Almere, Drachten en Groningen. Wel ontving het initiatief al enthousiaste reacties, onder meer van gemeenten, aldus Hof. Hij verhaalt enthousiast over de ‘bijvangst’ van het project, zoals hij de onverwachte effecten van de trajecten noemt die Hof en Broersma constateerden.
“De Veilige Vereniging blijkt aantrekkelijker bij het vinden van nieuwe leden. Daarmee voldoe je - naast de VSK-doelstellingen - automatisch ook aan de doelstellingen van de Sportagenda, dat streeft naar meer participatie in de sport en aan het programma Sport en Bewegen in de Buurt, dat meer mensen aan het sporten wil krijgen en waarin gezondheid een belangrijke rol speelt.”
Hof vervolgt: “Dat is eigenlijk ook zoiets. Al die grote programma’s hebben onderling veel raakvlakken. Daarom zeggen wij: bundel die programma’s op een spelende en begeleidende wijze, en ondersteun daarmee de verenigingen. Wij proberen dat met Veilige Vereniging efficiënt en praktisch te doen.”
Voor meer informatie: www.veilige-vereniging.nl
