Praten of straffen? Hoe trainers omgaan met afwijkend gedrag

door: Leo Aquina | 4 maart 2011

Niet alle kinderen ontwikkelen zich volgens dezelfde patronen. Trainers en jeugdleiders bij sportclubs komen grote verschillen tegen. Als pedagogisch coördinator van Rotterdam Sportsupport merkte Ineke Kalkman dat er bij het kader van veel verenigingen behoefte was aan meer kennis. Op 31 maart organiseert Rotterdam Sportsupport daarom de bijeenkomst ‘Praten of Straffen’. Aan de orde komt gedragsproblematiek zoals bijvoorbeeld ADHD en autisme.

“Het gaat niet alleen over de begeleiding van kinderen met ADHD of autistische stoornissen”, aldus Kalkman. "Het is de bedoeling om een aantal pedagogische basisvaardigheden te behandelen en daarnaast handvatten te bieden voor situaties met kinderen die anders reageren dan anderen. Plat gezegd: wat doe je als er iets abnormaals aan de hand is? Voorbeelden daarvan zijn ADHD en autisme, maar het kan ook gaan om kinderen met problemen in de thuissituatie of andere zaken.” De ondertitel van de bijeenkomst is dan ook: ‘Effectieve omgang met jeugd, die net anders reageert dan we gewend zijn.’
 
Zelf begeleidt Kalkman drie Rotterdamse verenigingen: voetbalclubs Overmaas en DRL en honk- en softbalvereniging Sparta-Feyenoord. “Ik heb daar gemerkt dat dit soort vraagstukken wel leeft. Bij die verenigingen hebben we de bijeenkomst ook gehouden en omdat de trainers het interessant vonden, kwamen we op het idee om het voor alle Rotterdamse clubs te organiseren.” De bijeenkomst staat onder leiding van Ton Rechtuiijt, medewerker van Yulius, een Psychiatrisch en Psychotherapeutisch Centrum voor Jeugd en Gezin. Hij geeft informatie en reikt do’s en don’ts aan voor het werken met kinderen met een stoornis als bijvoorbeeld ADHD. Er wordt ook ruimte gemaakt voor inbreng en vragen van de deelnemers.

“Elk kind gedijt goed bij regelmaat, structuur en positieve aandacht”, antwoordt Kalkman op de vraag naar die do’s en don’ts. “Wanneer het daaraan ontbreekt, zal een trainer merken dat een kind met bijvoorbeeld autisme of ADHD anders kan reageren dan hij gewend is. Daar gaat niet elke trainer even goed mee om. Het kan bijvoorbeeld het groepsproces verstoren, maar vaak wordt een kind zelf de dupe. Uit onmacht kan een trainer zijn stem verheffen om te proberen tot een kind door te dringen. Of misschien laat hij het kind een extra rondje lopen als het niet oplet of als het de opdracht niet snapt. In het ergste geval wordt het kind van een training gestuurd omdat het niet voldoet aan de eisen van de trainer. Dat hoeft niet nodig te zijn.” Kalkman geeft een voorbeeld: “Wanneer er een andere kleedkamer wordt gebruikt dan normaal, kan een autistisch kind enorm van slag raken. Hoe dit zich uit, is per kind verschillend. Een trainer die zoiets weet, herkent dat gedrag eerder en kan er rekening mee houden.”

Duidelijke afspraken en consequent handelen zijn belangrijke do’s voor trainers. Positief gebruik maken van de specifieke eigenschappen van autistische of drukke kinderen werkt ook goed. Trainers kunnen zulke kinderen bijvoorbeeld bij de les houden door ze te betrekken bij de uitleg van een oefening. Don’ts? “Maak het niet persoonlijk”, zegt Kalkman. “Het is niet de bedoeling van het kind om jou als trainer bewust dwars te zitten.”

Veel ouders zeggen op een vereniging niet dat hun kind last heeft van bijvoorbeeld ADHD of een stoornis in het autistisch spectrum. Dat maakt het voor trainers moeilijker om met die kinderen om te gaan. Met de bijeenkomst hoopt Rotterdam Sportsupport de trainers alert te maken. “Autisme of ADHD kunnen natuurlijk alleen door een kinderarts worden vastgesteld, maar het helpt als trainers bepaalde patronen herkennen. Ze zouden er dan met de ouders over in gesprek kunnen gaan”, zegt Kalkman. Op dit moment wordt er op sommige clubs wel aandacht besteed aan afwijkend gedrag, maar lang niet overal. “Dat is per vereniging en per trainer heel verschillend. Bij de ene vereniging is er aandacht voor, maar bij de andere is het toch een ver-van-mijn-bed-show. Vaak heerst er een soort sfeer van: we zijn hier om te voetballen.”

Begin februari besteedde de Volkskrant aandacht aan een wetenschappelijk onderzoek waaruit bleek dat kinderen met ADHD door middel van een strikt dieet van hun gedragsproblemen kunnen worden afgeholpen. “Dat zou heel mooi zijn”, reageert Kalkman. “Een rustige omgeving en structuur helpen sowieso en een dieet misschien ook wel. Een hoop staat of valt bij een evenwichtige thuissituatie. Sport is een mooie uitlaatklep en natuurlijk een heel gestructureerde bezigheid die daarbij goed kan helpen.”

Op het moment van schrijven, een maand voor de bijeenkomst op 31 maart, zijn er al dertig aanmeldingen en Kalkman verwacht er nog meer. “De uitnodiging is onlangs voor de tweede keer de deur uitgegaan, dus er zal nog een aantal aanmeldingen bijkomen.” De bijeenkomst staat open voor alle Rotterdamse sportverenigingen die zijn aangesloten bij het NOC*NSF.

Voor meer informatie: www.rotterdamsportsupport.nl. Voor het Volkskrant-artikel ‘Strikt dieet helpt kinderen met ADHD’ klik hier