Practoraat speelt in op digitale revolutie in sport, zorg en welzijn

Wat is een 'practoraat'?
Terwijl het hoger beroepsonderwijs (hbo) lectoraten en het wetenschappelijk onderwijs (wo) leerstoelen kent, heeft het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) sinds 2015 practoraten. Onderzoek wordt vanuit die practoraten aan het mbo-onderwijs gekoppeld. Nederland telt er 137, waarvan vijf practoraten betrekking hebben op sport en/of bewegen. Eén daarvan is het practoraat  ‘Exergaming en Neurofeedback in het MBO’.

door: Leo Aquina | 25 september 2025

“Exergaming neemt een snelle vlucht in de wereld van sport, bewegen en zorg”, zegt Peter Strikwerda. In september is hij aan het ROC van Amsterdam & Flevoland (ROCvA-F) gestart als practor ‘Exergaming en Neurofeedback in het MBO’. Exergaming is het in beweging brengen van mensen door middel van digitale spelvormen. Neurofeedback is een trainingsmethode, waarbij hersenactiviteit in real-time wordt gemeten en de deelnemer door directe visuele feedback wordt getraind om gezondere patronen te ontwikkelen. Doelstelling is om te onderzoeken of exergaming en neurofeedback gecombineerd kunnen leiden tot betere motivatie van MBO-studenten, met daarbij een verwachte spin-off naar sport, welzijn en zorg. Strikwerda legt uit hoe.

Waar komt het idee voor dit practoraat vandaan? “Ik ben er mee begonnen vanuit de opleiding ‘Esports, Game en Eventmanager’, die is gekoppeld aan het MBO College in Hilversum”, vertelt Strikwerda. “Daar leiden we mensen op die echt in de esports-wereld aan de gang gaan, bijvoorbeeld bij esports-evenementen, in de begeleiding van esporters of bijvoorbeeld als marketeer. Vanuit de esports-wereld zien we veel ontwikkelingen richting digitaal sporten: fietsen op Zwift, virtueel tennis, golf, hardlopen of roeien. Dat is letterlijk exercise through gaming, exergaming dus. Met dit practoraat trekken we het uit de esports en richten we ons echt op sport en bewegen, maar ook op zorg en welzijn. Het is een laagdrempelige manier van bewegen en het past daarom prima in programma’s om bijvoorbeeld ouderen in beweging te houden, maar ook in revalidatieprogramma’s na bijvoorbeeld een hersenbloeding, een hartinfarct maar ook een kruisbandoperatie.”

Het onderzoek neemt wetenschappelijke bevindingen als uitgangspunt. Strikwerda: “In veel gevallen is het moeilijk om studenten in het MBO aan te zetten tot beweging. Er is veel sprake van beweegarmoede en beweegangst. Door niet expliciet te praten over sport, maar over gaming, kun je ze wel in beweging krijgen zonder de negatieve associatie. Dat blijkt ook uit wetenschappelijk onderzoek.”

Volledig ingerichte exergame-ruimte
Vanuit het practoraat wordt op vijf locaties van het ROC van Amsterdam & Flevoland (Amstelveen, (Amsterdam-)West, Hilversum, (Amsterdam-)Zuid en Almere) praktijkonderzoek gedaan. Strikwerda: “We realiseren settings waarin mensen met exergaming aan de slag gaan. Denk aan Nintendo Ringfit, balance boards of virtueel pickleball. We richten ons daarbij vooral op studenten die juist niet op sport en beweegopleidingen zitten, omdat juist bij hen de motivatie om te bewegen naar verwachting lager zal liggen. We willen die mensen activeren door middel van beweegapps en mobiele digitale beweeginterventies, maar we hebben in Hilversum ook al een volledig ingerichte exergame-ruimte met een interactieve muur, vier Zwift-fietsopstellingen, Nintendo’s en virtuele brillen. We onderzoeken in hoeverre dit de motivatie ten aanzien van bewegen en sporten vergroot, maar ook of het een verbetering van studiehouding, aanwezigheid en studieresultaten oplevert. In een koppeling met buurtsportcoaches kunnen we bovendien een soortgelijke setting in een buurthuis organiseren waar we specifieke doelgroepen zoals oudere allochtone vrouwen aan het bewegen krijgen.”

Neurofeedback is een techniek die al veel wordt toegepast in verschillende domeinen met hersengerelateerde aspecten, zoals concentratieproblemen, impulsiviteit, hyperactiviteit, enzovoort, maar ook in de topsport. Het is een methode waarbij met sensoren in hoofdbanden, EEG-signalen uit het brein worden opgevangen om op basis van de real-time visuele feedback gerichter de hersenactiviteit te kunnen trainen. Strikwerda: “Pitchers in het Amerikaanse honkbal maken er bijvoorbeeld gebruik van, maar ook boogschutters om zich beter te kunnen concentreren. Ook wordt het al toegepast in de zorg, bijvoorbeeld bij mensen met een hersentrauma. In de ouderenzorg en ook in het werk van buurtsportcoaches zal steeds meer gebruik worden gemaakt van deze nieuwe digitale middelen.”

Nieuw soort professional
Het practoraat werkt in internationaal verband samen met vergelijkbare opleidingsinstellingen in Vlaanderen, Finland, Duitsland, Portugal en Spanje. “Dan gaat het vooral om kennisuitwisseling en vergelijkbaar praktisch onderzoek bij identieke doelgroepen", aldus Strikwerda. De looptijd is in beginsel vier jaar, met een mogelijke verlenging op basis van de uitkomsten. “Als wij de effecten kunnen aantonen met betrekking tot wat het kan betekenen voor studieresultaten bij mbo-studenten of voor de motivatie om meer te bewegen, dan nemen we op termijn exergaming en neurofeedback op in het curriculum. Bovendien leidt het er dan toe dat we uiteindelijk een nieuw soort professional gaan opleiden, die dit kan toepassen aan de zorgkant en aan de sportkant.”

Voor meer informatie: Practoraat 'Exergaming en Neurofeedback in het MBO’

Op 14 april 2025 hebben vertegenwoordigers uit het kennis- en innovatienetwerk voor sport en bewegen een intentieverklaring ondertekend. Hiermee committeren zij zich aan de verdere ontwikkeling en samenwerking van bestaande en nieuwe practoraten Sport en Bewegen voor de periode 2025-2027. Lees er hier meer over.

De subsidieronde 'Verkenning oprichten practoraten sport en bewegen' is tot en met 30 september 14.00 uur geopend. Voor meer informatie daarover klik hier.