Op weg naar een nieuwe manier van lesgeven bij LO

door: Emilie Maclaine Pont | 17 oktober 2024

Lichamelijke opvoeding (LO) is meer dan het aanleren van de koprol, trefballen en een coopertest. Ook coachen, scheidsrechter zijn, fair play, inclusiviteit en leren over bewegen en gezondheid vallen hieronder. De meervoudige doelgebieden van LO worden dit ook wel genoemd. De toetsing van het vak LO is echter te weinig op deze veelzijdigheid gericht en is bij becijfering regelmatig onvoldoende gefundeerd, meent de Fontys Sport en Bewegen. Daarom zetten zij hun tanden in het ontwikkelen van lesmateriaal dat wél doeltreffend is. Dat lesmateriaal legt de focus op het beoordelen van leerlingen door formatief handelen. Menno Slingerland, docent en onderzoeker aan Fontys, legt uit wat dit inhoudt.

“Traditiegetrouw geven veel docenten LO een cijfer aan de leerlingen, bijvoorbeeld na drie lessen basketbal. Summatief evalueren heet dat. Bij prestaties van leerlingen die niet talentvol zijn in bepaalde vormen van bewegen, krijgen die al snel een cijfer op basis van inzet. Begrijpelijk, maar dat is in beginsel geen doel van het vak LO. Bij formatief handelen worden leerlingen niet afgerekend met een cijfer, maar geeft de docent tijdens het leerproces handvatten om de leerling te ondersteunen in het aanleren van een bepaalde vaardigheid. Denk aan vrijlopen bij voetbal. Voorafgaand maakt de docent expliciet duidelijk wat de leerlingen gaan leren en wanneer ze dat goed doen. Tijdens het oefenen krijgt de leerling steeds terug hoe ze het doen en of dat maakt dat de docent bijvoorbeeld een andere werkvorm moet verzinnen of dat de leerling een andere aanpak moet kiezen. Ook dat wordt weer open gecommuniceerd.”

“Formatief handelen is zo een cyclisch proces waarbij de eerste stap altijd is om leerlingen in een vroeg stadium mee te nemen in de leerdoelen en de wijze waarop deze leerdoelen succesvol behaald kunnen worden”, vervolgt Slingerland. “Dit is een stap die vaak wordt overgeslagen door docenten LO. Een belangrijk kenmerk van formatief handelen is dat leerlingen een actieve rol hebben, bijvoorbeeld in het geven van feedback aan een medeleerling, of door zichzelf na een les in te schalen met behulp van de succescriteria. Op deze manier krijgt zowel de leerling als de docent inzicht in ontwikkeling.”

Co-creatie
Het formatief handelen en summatief evalueren met een cijfer hoeft elkaar niet uit te sluiten, meent Slingerland. “Het vult elkaar mooi aan. Wel denken wij dat de leerling uiteindelijk het meest gebaat is bij een focus op formatief handelen. Onderzoek bij andere vakgebieden wijst uit dat dit een heel krachtige methode is. Alleen binnen LO is dit nog nooit echt goed uitgewerkt.”

Daar komt nu dus verandering in. Deze maand startte de hogeschool met een driejarig ontwikkel- en onderzoeksproject, gefinancierd door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Van begin af aan zijn tien docenten van zeven verschillende middelbare scholen bij het project betrokken. “Heel bewust hebben we voor co-creatie gekozen, oftewel het ontwikkelen van praktische werkvormen in samenwerking met degenen die het in de praktijk gaan gebruiken. We zijn pas net gestart, maar merken nu al dat het sparren leuke discussies en creatieve ideeën oplevert.”

Open source
Die werkvormen komen vermoedelijk op een voor iedereen toegankelijke website te staan. “Ons project valt onder het programma 'Impuls open leermaterialen'. Daarom is de keuze voor open source verplicht. We willen een online platform inrichten waar je als docent heen kan voor inspiratie en om allerlei werkvormen uit de database te plukken. Maar ik sluit niet uit dat ook clubtrainers straks veel aan onze kennis hebben.”

Tijdens conferenties als de Dag van de Lichamelijke Opvoeding, internationale bijeenkomsten en via de Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Opvoeding (KVLO) en het bijbehorende tijdschrift zal gymmend Nederland straks op de hoogte worden gesteld van het nieuwe lesmateriaal, al is dat mogelijk pas over een kleine drie jaar.

Voor meer informatie: www.openleermateriaal.nl