Op de bres tegen eetstoornissen in de sport

door: Leo Aquina | 3 oktober 2024

Eetstoornissen zijn een groot probleem in de (top)sport. Uit onderzoek blijkt dat liefst 20 procent van de vrouwelijke sporters en 8 procent van de mannelijke sporters er last van hebben. Dat is iets meer dan het dubbele ten opzichte van jongens en meiden die niet aan topsport doen. Sportpsycholoog Karin de Bruin vraagt hier onder het motto ‘(W)eet wat je doet’ al jarenlang aandacht voor. Op 6 oktober organiseert zij een wielerevenement in het Amsterdamse Velodrome. “Wielrennen is een risicovolle sport als het om eetstoornissen gaat, aldus De Bruin. Onder anderen paralympisch kampioen Tristan Bangma vertelt daar over zijn eigen ervaringen.

Karin de Bruin promoveerde in 2010 op eetstoornissen in de topsport: “Ik werd door het onderwerp geraakt toen ik een documentaire zag over judoka’s die met vuilniszakken aan sliepen en in sauna’s zaten om gewicht te verliezen. Er waren ook verhalen over worstelaars in Amerika die zo heftig afvielen dat ze eraan overleden. Er gebeurden in de topsport als het ging om gewicht veel dingen die ongezond en onveilig zijn.”

Verschil in visie
De Bruin was al eerder vertrouwenspersoon voor topsporters bij NOC*NSF en na haar promotie richtte zij zich binnen de sportkoepel specifiek op de aanpak van eetstoornissen. Bij NOC*NSF kreeg De Bruin echter niet voor elkaar wat zij wilde. “We hadden een verschillende visie”, legt zij uit. “Het bleef bij NOC*NSF beperkt tot topsporters en ik wilde op dit gebied graag ook meer betekenen voor de breedtesport, want eetstoornissen beginnen vaak al op heel jonge leeftijd.”

De Bruin werkte destijds naast haar praktijk als sportpsycholoog ook als universitair docent in Amsterdam. “Samen met studenten hebben we een preventieprogramma uit Amerika vertaald om te kijken of dergelijke programma’s ook echt verschil maken. Daar is ‘(W)EET WAT JE DOET’ uit voortgekomen”, vertelt zij. “In 2018 wonnen we de Sportinnovator-prijs en daarmee kregen we de mogelijkheid het programma verder uit te rollen, zodat we niet alleen met sporters aan de slag konden, maar ook met trainers, ouders en alles wat eromheen zit. We hebben ook een zorgkaart opgesteld die de weg wijst als het probleem ergens aan de orde komt.”

Slagkracht
‘(W)eet wat je doet’ werd steeds groter en De Bruin bracht het in februari dit jaar onder in een stichting. “Daarmee haalde ik het weg bij mijn eigen praktijk. Daarmee hangt het minder op mij als persoon en is het toekomstbestendig. Op deze manier hebben we meer slagkracht. Waar ik bijvoorbeeld eerst altijd partners moest zoeken om subsidie aan te vragen, kunnen we dat als stichting nu op eigen houtje”, aldus De Bruin. “De stichting richt zich op de preventie van eetstoornissen in domeinen waar veel kwetsbare mensen zitten, zoals sport en dans. We willen de bewustwording vergroten en de taboes eraf halen, daarom geven we concreet voorlichting aan doelgroepen.”

De Bruin is blij met de zorgkaart waarin ‘(W)EET WAT JE DOET’ de expertise op het gebied van eetstoornissen in de sport in kaart brengt. “Ik ben blij dat steeds meer hulpverleners deze problematiek op durven te pakken. Het kan ook voor hulpverleners traumatiserend zijn. Je hebt te maken met langdurige trajecten en je raakt ook mensen kwijt. Van alle mentale aandoeningen, heeft anorexia de meeste overlijdensgevallen.”

Risicocategorieën
De Bruin onderscheidt als het gaat om risicovolle sporten vier categorieën: “Als eerste heb je de esthetische sporten zoals turnen waar een jury bijzit, die vaak niet alleen kijkt naar wat je doet, maar ook hoe je eruit ziet. Diezelfde problematiek kennen we in de danswereld. De tweede risicocategorie bestaat uit alle sporten met gewichtsklassen zoals boksen, judo en roeien. Het verbaast mij helemaal niets dat drie judoka’s die in Parijs teleurgesteld waren over hun prestatie, hebben besloten een gewichtsklasse hoger verder te gaan. Zo lang en zo vaak moeten afvallen, trekt een wissel op lichaam en geest. De derde risicocategorie bestaat uit duursporten, waar het gewicht dat je meedraagt invloed heeft op de prestatie. Daar valt wielrennen onder. En dan is er nog een categorie die we lichaamsgerichte sporten nomen, waarbij uiterlijk van belang is en waar schaarse kleding een vereiste is, zoals bodybuilding, maar ook beachvolleybal voor vrouwen.”

Met al die verschillende categorieën, waarom organiseert ‘(W)eet wat je doet’ een specifiek wielerevenement? De Bruin: “Ik heb als hulpverlener veel in die sport gewerkt en er kwamen oud-cliënten bij mij die als ambassadeur binnen onze stichting graag ook de nieuwe lichting sporters voor eetstoornissen willen behoeden, maar wellicht gaan we in de toekomst ook dergelijke evenementen organiseren voor andere sporten.” Op het wielerevenement geven in het Amsterdamse Velodrome enkele grote namen uit de wielersport acte de présence. De Bruin: “Tristan ‘Triple’ Bangma’ vertelt zijn verhaal samen met zijn ouders en zijn toenmalige coach. Daarnaast komen ook Elis Ligtlee, Kirsten Wild en Roxane Knetemann. Helaas kon Leontien Zijlaard-Van Moorsel er helaas niet bij zijn, maar zij heeft een video gemaakt die we tonen. We werken veel samen met het Leontienhuis en andere inloophuizen voor eetstoornissen.”

‘(W)EET WAT JE DOET’ werkt met diverse organisaties samen om het wielerevenement van de grond te krijgen, maar tot haar spijt kreeg De Bruin de KNWU niet aan boord. “Het argument was dat ze er geen geld voor hadden. Gelukkig worden het event en onze bijbehorende veiling wel genoemd in hun nieuwsbrief en kennen ze wel officieel accreditatie toe aan onze bijscholingskalender, dus in die zin worden we wel erkend.”

Met het evenement in het Velodrome mikt De Bruin specifiek op een groot deel van de achterban van de KNWU, en dan met name in de breedtesport: “In de topsport is tegenwoordig heel veel intensieve begeleiding als het gaat om voeding, maar die kennis en expertise is er in de breedtesport vaak helemaal niet. Daarom nodigen we vooral wielerverenigingen uit om bij ons kennis en concrete tips op te doen. Gezond presteren kun je leren.”

Voor meer informatie: Wielerevent: ervarings- en herstelverhalen uit de wielersport; Veiling t.b.v. Stichting (W)EET WAT JE DOET